Bước ngoặt lịch sử của kinh tế Trung Quốc khi đầu tư đồng loạt chững lại
15/12/25
 |
| Một nhà máy sản xuất ô tô ở Ninh Ba, Trung Quốc. Chính phủ Trung Quốc đã không khuyến khích các nhà sản xuất xe điện tham gia vào cuộc cạnh tranh khốc liệt. Ảnh: Qilai Shen |
Trong suốt ba thập niên qua, khi kinh tế Trung Quốc vươn mình trở thành cường quốc toàn cầu, có một quy luật gần như bất biến: đầu tư luôn tăng. Từ nhà máy, đường xá, cầu cống cho đến các khu đô thị mới, dòng vốn đầu tư khổng lồ đã trở thành động cơ chính thúc đẩy tăng trưởng và định hình lại chuỗi cung ứng thế giới.
Nhưng quy luật ấy đang đứng trước một bước ngoặt lịch sử. Năm nay, lần đầu tiên kể từ cuối những năm 1980, đầu tư vào tài sản cố định của Trung Quốc – bao gồm bất động sản, hạ tầng và sản xuất – được dự báo sẽ giảm. Đây là sự đảo chiều đáng chú ý đối với một mô hình tăng trưởng từng dựa gần như tuyệt đối vào tích lũy vốn và mở rộng công suất.
Sự thay đổi này không chỉ báo hiệu một giai đoạn thận trọng hơn của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, mà còn làm lung lay quan niệm lâu nay rằng đầu tư vào Trung Quốc luôn là “canh bạc chắc thắng”, bất chấp việc Bắc Kinh vẫn duy trì mục tiêu tăng trưởng khoảng 5%.
Ba trụ cột đầu tư cùng lúc suy yếu
Theo số liệu từ tháng 1–10/2025, đầu tư tài sản cố định của Trung Quốc giảm 1,7% so với cùng kỳ năm trước. Đà giảm bắt đầu từ nửa cuối năm và trở nên rõ rệt hơn trong tháng 10, khi mức sụt giảm lên tới hai con số. Giới phân tích cho rằng xu hướng này còn tiếp diễn trong tháng 11.
Điểm đặc biệt nằm ở chỗ: cả ba cấu phần lớn của đầu tư – bất động sản, hạ tầng và sản xuất – đều suy giảm cùng lúc. Trong quá khứ, khi một lĩnh vực gặp khó, Bắc Kinh thường dùng lĩnh vực khác để bù đắp: bất động sản hạ nhiệt thì tăng chi hạ tầng, sản xuất chậm lại thì kích cầu nhà đất. Lần này, “van an toàn” ấy dường như không còn được mở.
Bà Dan Wang, Giám đốc phụ trách Trung Quốc của Eurasia Group, nhận định: “Đây là thay đổi mang tính lịch sử. Cách điều hành kinh tế ngắn hạn của Trung Quốc đang khác trước.”
Theo bà Wang, sự thận trọng này phản ánh niềm tin của giới lãnh đạo rằng xuất khẩu vẫn đủ mạnh để chống đỡ nền kinh tế. Bất chấp làn sóng bảo hộ gia tăng, Trung Quốc vẫn ghi nhận thặng dư thương mại kỷ lục, phần lớn nhờ hàng hóa giá rẻ tràn ra thị trường toàn cầu.
Bất động sản kéo dài cơn khủng hoảng
Trọng tâm của sự suy giảm đầu tư nằm ở bất động sản, lĩnh vực từng đóng góp tới gần 1/4 GDP nếu tính cả các ngành liên quan. Cuộc khủng hoảng địa ốc đã kéo dài hơn 5 năm mà chưa có dấu hiệu kết thúc, với tình trạng dư cung nhà ở, giá giảm dai dẳng và niềm tin người mua sụp đổ.
Hệ quả là các chính quyền địa phương – vốn phụ thuộc lớn vào doanh thu bán đất – đang cạn tiền, không còn khả năng tung ra các gói đầu tư hạ tầng quy mô lớn như trong các chu kỳ suy thoái trước.
Tình thế này thể hiện rõ tại China Vanke, một trong những tập đoàn bất động sản lớn nhất Trung Quốc. Đang chật vật xoay xở thanh khoản, Vanke phải dựa vào cổ đông lớn là công ty quốc doanh Shenzhen Metro để trả nợ. Tháng trước, lần đầu tiên trong lịch sử, Vanke đề nghị trái chủ hoãn thanh toán, làm dấy lên lo ngại rằng ngay cả sự hỗ trợ của nhà nước cũng có giới hạn.
Áp lực đang buộc giới chức Trung Quốc phải chú ý. Trong kế hoạch chính sách công bố tuần qua, Chủ tịch Tập Cận Bình đã liệt kê đầu tư là ưu tiên chính sách cho năm 2026, dấu hiệu cho thấy Bắc Kinh không còn hoàn toàn thờ ơ với đà suy giảm hiện nay.
Doanh nghiệp co cụm, vốn tìm đường ra ngoài
Ở cấp độ doanh nghiệp, sự chững lại của đầu tư đang diễn ra một cách rất cụ thể. Ông Chien Ting-tsai, người đã điều hành công ty sản xuất và phát triển bất động sản tại thành phố Chu Hải hơn 30 năm, cho biết khách hàng không còn mở rộng hoạt động. Hợp đồng thiết kế mới gần như biến mất.
Ông nói: “Một số nhà sản xuất đã đóng cửa nhà máy và đóng băng toàn bộ đầu tư mới. Mọi người đang bán tháo tài sản cố định vì không chắc tương lai sẽ ra sao.”
Bà Pam Jiang, trợ lý bán hàng tại một công ty dệt may ở tỉnh Giang Tô, cũng cho biết ngành dệt trong nước đang thu hẹp và tái cấu trúc. Chi phí lao động tăng, rủi ro thuế quan và nhu cầu yếu khiến nhiều doanh nghiệp chọn đầu tư ra nước ngoài, sang Việt Nam, Ai Cập hoặc các thị trường chi phí thấp khác, thay vì mở rộng trong nước.
Chiến dịch chống “nội cuộn” và hệ quả ngoài dự tính
Đà giảm đầu tư trong sản xuất còn trùng với chiến dịch của Bắc Kinh nhằm chống lại hiện tượng “nội cuộn” – thuật ngữ chỉ sự cạnh tranh khốc liệt đến mức bào mòn lợi nhuận, khi doanh nghiệp lao vào cuộc đua giảm giá để giành thị phần.
Trước đây, các chính quyền địa phương thường góp phần nuôi dưỡng cuộc đua này bằng ưu đãi, trợ cấp và vốn rẻ để tạo “nhà vô địch địa phương”. Kết quả là dư thừa công suất và hàng hóa nhiều hơn nhu cầu.
Giờ đây, khi trung ương phát tín hiệu siết lại, nhiều địa phương dường như được “bật đèn xanh” để ngừng bơm tiền cho sản xuất. Theo ông Jeremy Smith, chuyên gia của Rhodium Group, đầu tư tài sản cố định đã giảm tại hầu hết các tỉnh và thành phố cấp địa khu kể từ tháng 5.
Rhodium ước tính tăng trưởng kinh tế Trung Quốc năm ngoái thực chất chỉ đạt 2,4–2,8%, thấp hơn nhiều so với con số chính thức 5%, phần lớn do đầu tư suy yếu.
Số liệu trái chiều và thông điệp chính trị
Sự sụt giảm đầu tư không phải không gây bối rối. Trong quý 3, chỉ tiêu đầu tư được dùng để tính GDP lại tăng, dù đầu tư tài sản cố định giảm mạnh. Điều này khiến nhiều nhà kinh tế khó lý giải sự chênh lệch.
Goldman Sachs cho rằng mức giảm đầu tư có thể bị thổi phồng, một phần là do “điều chỉnh thống kê” sau nhiều năm báo cáo quá cao. Ngân hàng này nhận định đầu tư sẽ không kéo tụt tăng trưởng mạnh như lo ngại.
Về phía chính quyền, ông Fu Linghui, phát ngôn viên Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, đổ lỗi cho môi trường bên ngoài phức tạp và cạnh tranh trong nước gay gắt làm giảm lợi suất đầu tư. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ cao, năng lượng xanh và hàng không vũ trụ vẫn tăng nhanh, cho thấy đầu tư đang “tối ưu hóa” chứ không đơn thuần suy giảm.
Báo Economic Daily của nhà nước khẳng định Trung Quốc đang bước vào giai đoạn phát triển chất lượng cao, đồng thời chỉ trích truyền thông nước ngoài thổi phồng “thuyết khủng hoảng” để bôi xấu nền kinh tế.
Mô hình tăng trưởng đang đổi hình
Dù cách diễn giải còn khác nhau, một điều ngày càng rõ: mô hình tăng trưởng dựa vào đầu tư ồ ạt của Trung Quốc đang thay đổi. Việc cả ba trụ cột cùng suy yếu cho thấy Bắc Kinh sẵn sàng chấp nhận tăng trưởng thấp hơn trong ngắn hạn để xử lý những mất cân đối tích tụ lâu năm.
Câu hỏi lớn không chỉ là Trung Quốc sẽ tăng trưởng bao nhiêu phần trăm, mà là tăng trưởng đó sẽ đến từ đâu, khi động cơ đầu tư truyền thống không còn vận hành như trước.
shared via nytimes,
