Từ “Kiến trúc sư” của các lỗ hổng thuế doanh nghiệp đến người viết luật: Hành trình của Ken Kies
16/07/25
Một tay che trời trong giới vận động hành lang thuế
Ken Kies không phải cái tên xa lạ tại Washington. Suốt nhiều thập kỷ, ông là người đứng sau các chiến dịch vận động hành lang thuế quan trọng nhất, giúp hàng loạt tập đoàn hàng đầu Mỹ né tránh các khoản thuế trị giá hàng tỷ USD. Giờ đây, ông đang nắm giữ một trong những vị trí quyền lực nhất về chính sách thuế tại Bộ Tài chính Mỹ – Trợ lý Bộ trưởng phụ trách chính sách thuế.
Việc ông được Thượng viện phê chuẩn vào tháng trước không phải là điều bất thường dưới thời Tổng thống Trump, khi các cựu lobbyist được trao quyền kiểm soát các cơ quan từng bị họ vận động. Nhưng trường hợp của Kies vượt khỏi chuẩn mực thông thường: ông không chỉ là lobbyist, mà còn là người góp phần kiến tạo các “thiên đường thuế” mà giới tài phiệt Mỹ và các công ty đa quốc gia đang tận dụng đến từng chữ cái.
Người “giữ cửa” cho giới siêu giàu
Kies từng dẫn đầu liên minh doanh nghiệp đánh bại quy định của chính quyền Clinton nhằm ngăn chặn dòng tiền hàng nghìn tỷ USD chảy vào các thiên đường thuế. Khi chính quyền George W. Bush lên nắm quyền, ông tiếp tục thúc đẩy các điều luật mới giúp “né thuế offshore” dễ dàng hơn. Đến thời Obama, ông lại một lần nữa bảo vệ thành công những “lối tắt thuế khóa” này.
Trong giai đoạn Trump chuẩn bị cải cách thuế năm 2017, Kies đóng vai trò trung tâm trong việc vận động cho điều khoản giảm 20% thuế với mô hình doanh nghiệp “pass through” – cấu trúc mà nghĩa vụ thuế được chuyển cho nhà đầu tư thay vì doanh nghiệp. Đáng chú ý, lợi ích từ chính sách này chủ yếu chảy vào túi giới thượng lưu: theo nghiên cứu của Quốc hội Mỹ, gần 90% giá trị khấu trừ rơi vào nhóm 10% người nộp thuế giàu nhất.
Không chỉ vậy, ông còn từng cố vấn cho Tổ chức Trump trong tranh chấp với Sở Thuế vụ (IRS) liên quan đến khoản né thuế ước tính 100 triệu USD phát sinh từ một cao ốc tại Chicago.
Danh sách khách hàng “toàn sao” và vai trò mới đầy quyền lực
Danh sách khách hàng từng được Kies phục vụ đọc như bản liệt kê chỉ số S&P 500: General Electric, Microsoft, Goldman Sachs, Chevron, Pfizer, Bank of America, Aetna, Anheuser-Busch, Time Warner, Caterpillar, các quỹ đầu cơ như Millennium Management và Elliott Management, các công ty cổ phần tư nhân như General Atlantic, cùng các tập đoàn nước ngoài như Deutsche Bank.
Giờ đây, tại vị trí lãnh đạo Văn phòng Chính sách Thuế của Bộ Tài chính, ông Kies giám sát gần 100 luật sư và chuyên gia kinh tế. Cơ quan này đóng vai trò định hình cách các đạo luật thuế được diễn giải và thực thi – đồng nghĩa với việc có thể biến một chiến lược trốn thuế thành “kho báu” hợp pháp, hoặc “khai tử” hoàn toàn.
“Văn phòng này có quyền lực rất lớn,” giáo sư Reuven Avi-Yonah (Đại học Michigan) nhận định. “Cuối cùng, chính Văn phòng Chính sách Thuế là nơi đưa ra quyết định cuối cùng.”
Cuộc chiến với IRS và “chiến lược Malta”
Gần đây nhất, ông Kies nổi bật trong một trận chiến đáng chú ý với IRS liên quan đến chiến lược mang tên Malta Pension Plans – kỹ thuật giúp người giàu Mỹ cắt giảm hóa đơn thuế bằng cách chuyển tài sản sang các quỹ hưu trí tại Malta.
Năm 2021, IRS xếp chiến lược này vào danh sách “12 mánh khóe nguy hiểm” và cơ quan hình sự đã phát lệnh triệu tập tới các cá nhân và cố vấn thuế liên quan. Đến năm 2023, Bộ Tài chính đề xuất quy định yêu cầu báo cáo bắt buộc với chiến lược này như một giao dịch bị giám sát đặc biệt.
Nhưng thay vì im tiếng, các cố vấn thuế tổ chức nhiều cuộc họp trực tuyến để bàn cách cứu vãn kế hoạch.
Gottlieb Organization – công ty cố vấn tài chính có trụ sở tại Ohio – đã thuê Kies hỗ trợ. Người đứng đầu công ty, ông Joshua Gottlieb, từng bị cơ quan quản lý tài chính cấm hoạt động năm 2017 vì không hợp tác điều tra. Kies không khai báo nhiệm vụ Malta trong bất kỳ báo cáo vận động hành lang nào.
Trong một cuộc gọi hồi tháng 1/2022 với khoảng 30 chuyên gia thuế, Kies khẳng định ông có mối quan hệ thân thiết với Nikole Flax – người phụ trách đơn vị doanh nghiệp lớn và quốc tế tại IRS. (Bà Flax hiện đã rời IRS và làm việc tại chính công ty cũ của Kies là PwC.)
Khi đề xuất vận động thất bại, Kies có phương án dự phòng: tiếp tục cắt giảm ngân sách IRS. “Tôi không muốn ai quá hy vọng rằng IRS sẽ đóng cửa vào ngày mai,” ông nói, “nhưng nếu chúng ta có thể đưa người vào IRS, thế giới sẽ tốt đẹp hơn.”
Luật sư, chiến lược gia và “người viết luật” thuế mới
Trước khi trở lại chính phủ, Kies từng là chánh văn phòng của Ủy ban Thuế Quốc hội vào năm 1998, sau đó gia nhập PwC. Một trong những thành công lớn đầu tiên là vận động để duy trì quy định “check-the-box” – công cụ giúp các tập đoàn dễ dàng chuyển lợi nhuận ra nước ngoài.
Thành tựu tiếp theo là thuyết phục Quốc hội hợp thức hóa (dù tạm thời) quy tắc “look-through”, cho phép bỏ qua một số cấu trúc doanh nghiệp để giảm nghĩa vụ thuế toàn cầu. Quy tắc tạm thời này sau đó đã trở thành luật vĩnh viễn – được thông qua ngay trong tháng ông được bổ nhiệm.
Việc Kies quay lại chính phủ để điều hành văn phòng từng chịu tác động mạnh mẽ từ các chiến dịch vận động của ông khiến không ít người lo ngại về xung đột lợi ích. Đặc biệt khi giới doanh nghiệp đang ráo riết vận động chính quyền Trump bãi bỏ hàng loạt quy định từ các nhiệm kỳ trước, từ tín dụng thuế quốc tế đến các cấu trúc shelter tinh vi cho doanh nghiệp đa quốc gia.
Kies và Bộ Tài chính từ chối trả lời danh sách câu hỏi chi tiết từ báo chí.
shared via nytimes,
