Mexico - Canada xích lại gần nhau: Chiến lược sống còn trước sức ép từ Trump
21/08/25
 |
| Tổng thống Claudia Sheinbaum của Mexico cùng Thủ tướng Mark Carney của Canada |
Hai nền kinh tế từng thờ ơ, nay buộc phải tìm đến nhau
Trong nhiều thập kỷ, Mexico và Canada - hai quốc gia cùng nằm trong một thỏa thuận thương mại với Mỹ - lại gần như bỏ qua nhau. Quan hệ song phương chủ yếu mang tính hình thức, thiếu sự tin cậy và hợp tác sâu rộng.
Nhưng bức tranh ấy đang thay đổi nhanh chóng. Trước làn sóng thuế quan mới và những lời đe dọa trực diện từ Tổng thống Donald Trump, Mexico và Canada buộc phải xem xét một lựa chọn ít khi được tính đến trước đây: cùng nhau xây dựng một mặt trận thống nhất.
Ngoại trưởng Canada Anita Anand gọi đây là một “cách tiếp cận toàn diện” để khởi động lại mối quan hệ. Đồng hành cùng bà trong chuyến công tác đến Mexico là Bộ trưởng Tài chính François-Philippe Champagne - tín hiệu cho thấy Ottawa đang nghiêm túc. “Thông điệp này được Mexico City nắm bắt rõ ràng,” ông Champagne nhấn mạnh sau buổi gặp Tổng thống Claudia Sheinbaum, nơi hai bên bàn thảo kế hoạch chuẩn bị cho chuyến thăm mùa thu của Thủ tướng Mark Carney.
“Người láng giềng khó lường” và động lực bất đắc dĩ
Trong mắt nhiều chuyên gia, chính Trump là chất xúc tác khiến Mexico và Canada tìm đến nhau. “Điều cả hai cùng chia sẻ lúc này là một người láng giềng hiểm độc,” Arturo Santa-Cruz, giáo sư tại Đại học Guadalajara, thẳng thắn nhận định.
Vài ngày trước khi phái đoàn Canada tới Mexico, Trump bất ngờ đóng băng đàm phán với Ottawa, đồng thời áp mức thuế 35% lên hàng hóa Canada. Với Mexico, ông tỏ ra mềm mỏng hơn, gia hạn thêm 90 ngày cho tiến trình thương lượng. “Tôi nghĩ ông ấy tôn trọng chúng tôi,” bà Sheinbaum phát biểu sau đó, dù giới quan sát cho rằng niềm tin ấy chỉ mang tính xã giao.
Dù vậy, thông điệp từ cả Mexico lẫn Canada đều rõ ràng: họ không muốn lệ thuộc hoàn toàn vào một Washington ngày càng khó đoán.
Quan hệ song phương yếu ớt và di chứng lịch sử
Các con số nói lên tất cả. Mexico chỉ chiếm 1% xuất khẩu của Canada trong năm qua, còn Canada mới chiếm khoảng 3% thị trường xuất khẩu của Mexico. Antonio Ortiz Mena, cựu thành viên đoàn đàm phán NAFTA, ví mối quan hệ này như một “cuộc hôn nhân vì tiện lợi, chứ không vì tình yêu.”
Nỗi hoài nghi vẫn còn đó. Ở Ontario, nhiều người xem các nhà máy Mexico là kẻ “cướp việc làm” khi ngành ô tô dịch chuyển đầu tư sang Mexico và miền Nam nước Mỹ. Hậu quả là sản lượng ô tô của Canada tụt dốc từ đỉnh 2,9 triệu xe cách đây 25 năm xuống chỉ còn 1,3 triệu xe vào năm ngoái.
Không chỉ vậy, sau khi Trump thắng cử năm 2016, một số chính trị gia Canada từng đề nghị từ bỏ Mexico để quay lại hiệp định song phương với Mỹ. Ý tưởng ấy nhanh chóng lụi tàn khi ông Mark Carney nhậm chức thủ tướng, với quan điểm kiên quyết cấu trúc ba bên phải được duy trì. Tổng thống Sheinbaum cũng đồng tình, coi đó là nền tảng đảm bảo ổn định.
Thực tế, Canada từng bị buộc phải tham gia đàm phán với Mexico vào đầu thập niên 1990 chỉ để bảo vệ lợi ích trước Mỹ. Kết quả là NAFTA ra đời, rồi được ông Trump sửa đổi thành USMCA – hiệp định đang bước vào kỳ rà soát quan trọng.
Duy trì thỏa thuận trong thế khó
Giới phân tích hiện lo ngại dù Mexico và Canada có tìm được tiếng nói chung, họ vẫn phải tránh để Washington có cảm giác bị “liên minh chống lại.” Và kịch bản Trump không tôn trọng các điều khoản USMCA vẫn luôn hiện hữu.
Theo Carlo Dade, Giám đốc Trường Chính sách công Đại học Calgary, con đường an toàn nhất cho Mexico và Canada là vận động các lực lượng chính trị - kinh tế ngay trong lòng nước Mỹ. Ông Jorge Schiavon, Phó Chủ tịch Hội đồng Đối ngoại Mexico, nhận định: “Những người duy nhất có thể kiềm chế Trump là các thống đốc, các doanh nhân lớn và lãnh đạo đảng phái. Họ từng đứng ra bảo vệ quá trình tái đàm phán năm 2018, và họ sẽ làm lại điều đó vào năm 2025.”
Quá trình rà soát USMCA dự kiến diễn ra vào năm sau, song phía Mexico cho biết các cuộc tham vấn có thể bắt đầu ngay mùa thu này. Điều đó đồng nghĩa với việc cả hai nước cần gấp rút thống nhất chiến lược trước khi đối mặt với Washington.
Lợi ích thương mại vẫn còn
Dẫu bất định, một số nhà phân tích và doanh nghiệp vẫn nhìn thấy hy vọng. Trong nhiệm kỳ đầu, Trump vẫn duy trì phần lớn các điều khoản chủ chốt của USMCA. Hàng hóa của cả Mexico và Canada phần lớn được miễn trừ các mức thuế “khủng” - 25% với Mexico và 35% với Canada.
Jesse Rogers, chuyên gia kinh tế tại Moody’s Analytics, coi đây là “phao cứu sinh” cho cả hai nền kinh tế. Theo nghiên cứu của Moody’s, mức thuế hiệu dụng thực tế chỉ khoảng 13%. Nếu không có sự miễn trừ từ chính quyền Trump, con số này có thể vọt lên 40% với Canada và 32% với Mexico - một kịch bản đe dọa trực tiếp đến ổn định tài chính và chuỗi cung ứng của cả hai quốc gia.
Trong bối cảnh đó, sự xích lại gần giữa Mexico và Canada có thể chỉ là một phản ứng tạm thời, nhưng cũng có khả năng mở ra một chương mới: xây dựng một liên minh song phương thực chất hơn, đủ sức cân bằng trước một Washington bất định.
shared via nytimes,
