Nông dân Thụy Sĩ lao đao vì thuế Trump: Sữa thừa, phô mai ế và bài toán bỏ bớt bò
10/11/25
 |
| Boris Beuret có hơn 60 con bò tại trang trại ở vùng Jura của Thụy Sĩ. |
Trong bức tranh êm đềm đặc trưng của nông thôn Thụy Sĩ, đồi cỏ xanh, chuông bò leng keng, phô mai Gruyère và chocolate ngập tràn – một cú sốc chính trị – thương mại từ bên kia Đại Tây Dương đang làm lung lay cả mô hình nông nghiệp tưởng như bất khả xâm phạm.
Tháng 8, khi Tổng thống Donald Trump bất ngờ áp thuế nhập khẩu 39% với Thụy Sĩ, ít ai nghĩ những con bò sữa trên sườn núi Jura lại là bên phải trả giá sớm nhất. Thế nhưng, với nông dân như Boris Beuret, chuyện đó đã trở thành hiện thực: anh buộc phải cho một phần đàn bò đi… giết mổ sớm, để giảm lượng sữa thừa.
“Cú đấm” thuế quan giữa mùa sữa bội thu
Trang trại nhỏ của Boris Beuret ở vùng Jura – một trong khoảng 20.000 trang trại bò sữa trên khắp Thụy Sĩ – là mảnh ghép điển hình của ngành sữa quốc gia này. Hơn 60 con bò của anh ăn cỏ trên những triền đồi ẩm mát, cho ra thứ sữa “thơm mùi cỏ, béo ngậy, hơi hạt” – nguyên liệu để làm phô mai Gruyère, Emmentaler, Appenzeller và chocolate, trong đó một phần đáng kể xuất sang Mỹ.
Năm nay, thời tiết như “ưu ái” nông dân: mùa xuân mưa nhiều, cỏ tốt, bò ăn khỏe, sản lượng sữa tăng vọt. Bình thường, đây là tin vui: ngành sữa có thể biến phần dư thừa thành bột sữa, bơ đông lạnh – những sản phẩm bảo quản dài ngày.
Nhưng đúng lúc đó, thuế quan mới từ Washington ập đến.
Mỹ là thị trường ngoài châu Âu lớn nhất của phô mai Thụy Sĩ, chiếm khoảng 13% sản lượng xuất khẩu. Một nửa trong đó là Gruyère cao cấp, phần còn lại là những loại quen thuộc khác như Emmentaler “có lỗ”, Tilsiter, Appenzeller cùng các sản phẩm sữa khác.
Từ kỳ vọng mức thuế tương đương EU – khoảng 15% – phía Thụy Sĩ đột ngột nhận thông báo con số 39%. Khi cộng thêm các loại thuế, phí khác và đồng USD suy yếu, mức thuế hiệu dụng bị đẩy lên trên 50%.
Với các nhà xuất khẩu phô mai, đó là cú sốc thực sự: “Tác động là tức thì”, Anthony Margot – đồng sở hữu Margot Fromages, doanh nghiệp 139 năm tuổi chuyên ủ và phân phối phô mai – thẳng thắn.
Khi phô mai Thụy Sĩ trở thành “xa xỉ phẩm”
Margot Fromages hiện ủ khoảng 10% tổng sản lượng Gruyère của Thụy Sĩ – tức hàng chục nghìn bánh phô mai lớn nằm trong những hầm đá sâu, ẩm, tối, chờ ngày lên đường tới hơn 40 thị trường. Riêng Mỹ, công ty của ông xuất sang khoảng 4.500 tấn Gruyère mỗi năm, khách hàng bao gồm Sam’s Club, Costco, Murray’s Cheese (New York)…
Khi thuế bị đội lên, giá bán lập tức phải điều chỉnh.
Những bánh Gruyère trước đây có giá 15–50 USD/pound (0,45 kg) nay bị đẩy lên khoảng 20–70 USD/pound – mức khiến không ít nhà nhập khẩu lẫn người tiêu dùng phải cân nhắc lại.
Ủy ban liên ngành Gruyère ngay lập tức khuyến nghị các nhà sản xuất cắt giảm sản lượng 5%. Với ngành vốn điều tiết rất chặt chẽ về hạn ngạch và giá – nhằm giữ sinh kế ổn định cho hàng chục nghìn nông hộ – việc “phanh gấp” như vậy đã là cực đoan.
Nhưng phía sau phô mai là cả núi sữa thô và vấn đề còn “đau” hơn: quá nhiều bò, quá nhiều sữa và thị trường xuất khẩu chủ lực đột ngột bị siết chặt.
IP Lait: Thông điệp lạnh lùng – phải giảm đàn
IP Lait – hiệp hội ngành sữa Thụy Sĩ – thừa nhận tình thế “tràn ly”: vốn đã dư cung do thời tiết thuận lợi, nay thêm rào cản thuế, nguy cơ giá sữa rơi tự do là rất rõ rệt.
Giải pháp họ đưa ra trên bàn: cắt 50.000 tấn sữa/năm – tương đương sản lượng của 25.000 con bò sữa.
Theo IP Lait, con đường nhanh nhất để làm được điều đó là cho bò đi giết mổ sớm hơn chu kỳ bình thường.
Beuret hiện cũng là Chủ tịch Swissmilk, hiệp hội nhà sản xuất sữa cho biết anh đã phải cho ba con bò đi lò mổ sớm, và đang cân nhắc giảm thêm đàn.
Nhưng với Thụy Sĩ, đây không đơn thuần là quyết định kinh tế. Beuret chia sẻ: “Ở Thụy Sĩ, bò gần như là con vật ‘thiêng’. Nếu anh nói phải giết thêm bò, điều đó gây chấn động.”
Bình quân mỗi năm, khoảng 85.000 bò sữa bị loại thải do già và giảm năng suất, được thay thế bởi bò tơ. Thịt bò già chủ yếu dùng làm burger hoặc sản phẩm cho thú cưng.
IP Lait trấn an rằng nếu buộc phải tăng tốc giết mổ, quá trình này vẫn sẽ diễn ra từ tốn, dàn trải, không phải “hàng ngàn con bò bị giết trong một đêm”. Các nông dân sẽ chủ động rút ngắn vòng đời của bò “nhanh hơn bình thường trong vài tháng tới”, thay vì đột ngột xóa sổ đàn.
Dù vậy, nỗi lo lan sang cả các trại nuôi bò thịt – vốn không muốn chứng kiến nguồn cung dư thừa bất ngờ từ bò sữa đổ sang, kéo giá thịt xuống.
“Ăn bớt” cỏ, tăng mozzarella và kêu gọi lòng yêu nước
Dù kịch bản giết bớt bò đã được đặt lên bàn, ngành sữa Thụy Sĩ vẫn ưu tiên tìm giải pháp mềm hơn để xử lý lượng sữa dư.
Một loạt ý tưởng đang được thảo luận:
- Đẩy mạnh làm mozzarella trong nước thay vì nhập từ Ý – chuyển bớt sữa sang phân khúc đang tăng trưởng mạnh cùng xu hướng pizza, ẩm thực Ý.
- Sản xuất thêm sữa chua và các sản phẩm lên men – những dòng sản phẩm có biên lợi nhuận khá và thời hạn sử dụng dài.
- Chiến dịch “đoàn kết vì sữa nội địa” – kêu gọi người dân tăng tiêu thụ phô mai, sữa, yogurt Thụy Sĩ như một hành động ủng hộ nông dân trong nước.
- Điều chỉnh khẩu phần ăn của bò – cho ăn ít năng lượng hơn để bò giảm sản lượng sữa, thay vì “vắt kiệt” như những mùa vụ khác.
Song song với giải pháp nội địa, chính phủ Thụy Sĩ cũng tăng tốc tìm đầu ra mới ngoài Mỹ và EU. Các hiệp định thương mại với Mỹ Latin, Ấn Độ, Trung Quốc được đẩy nhanh. Trung Quốc đặc biệt được đánh giá là thị trường tiềm năng đối với sản phẩm sữa cao cấp.
Một quan chức ngành sữa nói thẳng: “Người Mỹ nên hiểu cả thế giới đang bắt đầu tổ chức lại thương mại mà không có họ.”
Thuế Mỹ, thuế Thụy Sĩ: Hai chiều bảo hộ va nhau
Không thể phủ nhận hệ thống thuế nông sản Thụy Sĩ từ lâu vốn đã rất “khó nuốt” trong mắt các đối tác. Ở nền kinh tế vốn rất mở, thuế nhập khẩu với đa số hàng hóa gần như bằng 0, thì nông nghiệp – đặc biệt là sữa – là ngoại lệ hiếm hoi: thuế một số mặt hàng có thể vượt 100%, nhằm bảo vệ nông dân.
Từ góc nhìn Washington, những rào cản đó không “công bằng”. Từ phía Bern, thuế mới của Mỹ cũng chẳng dễ chấp nhận hơn, khi đột ngột đẩy một ngành vốn đang vận hành ổn định vào tình trạng bất định.
Lãnh đạo các doanh nghiệp như Anthony Margot hiểu rằng đây là cuộc chơi chính trị – thương mại tầm cao, nơi phô mai và bò sữa chỉ là “con tốt”: “Có thể từ phía Mỹ, họ nghĩ cách chúng tôi bảo vệ nông dân là không công bằng. Nhưng thuế quan mới của Trump cũng không công bằng chút nào.”
Trong bối cảnh đó, nông dân Thụy Sĩ vừa phải căng mình giữ đàn, giữ giá, vừa thấp thỏm trông chờ vào bàn đàm phán giữa hai chính phủ. Tổng thống Trump cho biết ông đã trao đổi với phía Thụy Sĩ và “đàm phán tiếp tục diễn ra”, nhưng chưa có gì cụ thể.
Gruyère – “Vàng mới” của Thụy Sĩ?
Đứng trước thực tế giá Gruyère tại Mỹ bị đẩy lên mặt bằng mới, giới làm phô mai chuyển từ phòng thủ sang tận dụng.
Thụy Sĩ vốn là trung tâm toàn cầu của vàng thỏi, và họ quyết định mượn luôn hình ảnh đó cho chiến dịch marketing mới nhắm vào khách hàng Mỹ: “Gruyère – thứ vàng mới của Thụy Sĩ.”
Thông điệp: nếu bạn sẵn sàng trả tiền cho vàng vật chất, vì sao không nâng cấp khẩu vị với phô mai Gruyère chính hiệu, thay vì những loại “bắt chước” được sản xuất ở nơi khác?
Sau khi buộc phải cắt giảm xuất khẩu trong tháng 8, các nhà sản xuất đã tranh thủ đẩy hàng sang Mỹ trở lại trong tháng 9, nhằm đón mùa mua sắm Giáng sinh – thời điểm phô mai cao cấp bán chạy nhất.
Tương lai đàn bò Thụy Sĩ: Giữ lại biểu tượng, vượt qua cú sốc
Không ai muốn nhìn thấy hình ảnh những đàn bò đeo chuông lững thững lên núi vào mùa hè, rồi lại lầm lũi xuống lò mổ sớm hơn thường lệ.
Nhưng với những nông dân như Boris Beuret, câu hỏi đã không còn là lý thuyết: “Chúng tôi sẽ cố gắng giết mổ ít nhất có thể. Khi vượt qua giai đoạn khó khăn này, Thụy Sĩ có thể bật dậy trở lại.”
Trong ngắn hạn, tỷ lệ sữa thừa hay số phận của vài chục nghìn con bò sẽ phụ thuộc rất nhiều vào tốc độ thích nghi của ngành: mở thị trường mới nhanh đến đâu, thay đổi cơ cấu sản phẩm thế nào, người dân trong nước có sẵn sàng “ăn nhiều sữa hơn vì nông dân hay không”.
Về dài hạn, cú sốc thuế 39% từ Mỹ đang buộc Thụy Sĩ phải nhìn lại mô hình nông nghiệp vốn được xem là bất di bất dịch: mức độ bảo hộ cao đến đâu là bền vững, và một biểu tượng quốc gia như đàn bò sữa sẽ đứng ở đâu trong trật tự thương mại mới – nơi chính trị có thể xoay chiều chỉ sau một dòng tweet hay một quyết định thuế quan.
shared via nytimes,
