Liên minh châu Âu và Nam Mỹ hình thành khu vực thương mại tự do 700 triệu dân
13/01/26
 |
| Bà Ursula von der Leyen – Chủ tịch Ủy ban châu Âu, gặp gỡ Tổng thống Brazil, ông Luiz Inacio Lula da Silva, tại Hội nghị thượng đỉnh Nhóm G20 vào tháng 11/2025. Ảnh: Yves Herman |
Liên minh châu Âu (EU) vừa đạt được một thỏa thuận thương mại mang tính bước ngoặt với bốn quốc gia Nam Mỹ thuộc khối Mercosur, mở đường cho việc hình thành một trong những khu vực thương mại tự do lớn nhất thế giới, kết nối thị trường với hơn 700 triệu người tiêu dùng. Sau gần 1/4 thế kỷ đình trệ vì bất đồng nội bộ, thỏa thuận này không chỉ là một thắng lợi kinh tế, mà còn là tuyên bố chính trị rõ ràng của châu Âu trong bối cảnh trật tự toàn cầu ngày càng phân mảnh.
Hiệp định được thông qua trong bối cảnh tương phản gay gắt với cách tiếp cận đối ngoại ngày càng mang tính cưỡng ép của Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump. Khi châu Âu lựa chọn hợp tác và mở cửa, Washington lại thể hiện ưu tiên sử dụng sức ép kinh tế và quân sự để bảo vệ lợi ích của mình.
Cú hích cho chủ nghĩa đa phương
Thỏa thuận giữa EU và Mercosur – gồm Brazil, Argentina, Paraguay và Uruguay – từng bị mắc kẹt suốt 25 năm vì sự phản đối của các nhóm lợi ích tại châu Âu, đặc biệt là giới nông dân và các tổ chức môi trường. Tuy nhiên, chính bối cảnh địa chính trị mới đã tạo ra động lực cần thiết để châu Âu vượt qua chia rẽ.
Trong khi EU đàm phán từng điều khoản để đạt đồng thuận, chính quyền Trump trong cùng tuần đã cho phép các cuộc tấn công quân sự nhằm vào Venezuela, thu giữ tàu chở dầu và đe dọa mở rộng áp lực với Colombia, Cuba và thậm chí cả Greenland – lãnh thổ bán tự trị của Đan Mạch.
Theo nhiều nhà quan sát, chính cách tiếp cận đối đầu này của Washington đã thúc đẩy các quốc gia khác tăng tốc ký kết các thỏa thuận thương mại không có Mỹ. Giáo sư Robert Z. Lawrence của Đại học Harvard nhận định: “Chính sách của Tổng thống Trump đang góp phần tạo ra một thế giới không có Mỹ.” Ông đặt câu hỏi liệu Mỹ có đang xây dựng được nền tảng lâu dài để tương tác với phần còn lại của thế giới hay không.
Vượt qua phản đối nội bộ
Trong nội bộ EU, hiệp định Mercosur từng bị phản đối mạnh mẽ bởi các nước có ngành nông nghiệp lớn. Nông dân Pháp, đặc biệt trong lĩnh vực thịt bò và gia cầm, lo ngại hàng nhập khẩu giá rẻ từ Nam Mỹ sẽ làm xói mòn sinh kế. Các tổ chức môi trường cảnh báo về nạn phá rừng, tiêu chuẩn lao động và việc sử dụng thuốc trừ sâu tại khu vực Amazon.
Ngay trước khi thỏa thuận được thông qua, nông dân Pháp lái máy kéo chặn đường quanh tháp Eiffel và Khải Hoàn Môn để phản đối. Pháp cùng với Ba Lan, Áo, Ireland và Hungary tiếp tục duy trì lập trường phản đối. Bỉ bỏ phiếu trắng.
Tuy nhiên, sự ủng hộ của Italy đã tạo ra đa số cần thiết. Để thuyết phục Rome và các nước còn do dự, Chủ tịch Ủy ban châu Âu – Ursula von der Leyen đưa ra những nhượng bộ vào phút chót, bao gồm quyền tiếp cận sớm gói hỗ trợ nông nghiệp trị giá 45 tỷ euro. Chiến lược này đã phát huy hiệu quả.
Bà Leyen dự kiến sẽ tới Paraguay để ký chính thức thỏa thuận, dù hiệp định vẫn cần được Nghị viện châu Âu phê chuẩn.
Lợi ích kinh tế và chiến lược
Hiệp định Mercosur sẽ cắt giảm mạnh thuế quan đối với hàng hóa hai chiều, mang lại lợi ích lớn cho các nhà sản xuất ô tô, dược phẩm và công nghiệp chế tạo của châu Âu, đặc biệt tại Đức và Tây Ban Nha. Đổi lại, các nước Nam Mỹ có cơ hội tiếp cận sâu hơn thị trường EU.
Quan trọng hơn, thỏa thuận giúp châu Âu đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu chiến lược, giảm phụ thuộc vào Trung Quốc trong bối cảnh cạnh tranh địa kinh tế ngày càng gay gắt. Bolivia, quốc gia mới gia nhập Mercosur, cũng sẽ đủ điều kiện tham gia hiệp định trong tương lai.
Về phía Nam Mỹ, Brazil – nền kinh tế lớn nhất khu vực – coi đây là bước tiến lớn cho chủ nghĩa đa phương. Tổng thống Luiz Inácio Lula da Silva gọi đây là “ ngày lịch sử”. Argentina, dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Javier Milei, đồng minh chính trị của Trump, cũng ký kết thỏa thuận, cho thấy sức hút vượt qua khác biệt ý thức hệ.
Thách thức vai trò của Mỹ tại Tây bán cầu
Thỏa thuận EU–Mercosur được ký trong bối cảnh Washington ngày càng khẳng định cách tiếp cận cứng rắn với khu vực mà họ coi là “sân sau”. Chính quyền Trump gần đây tuyên bố sẽ “bảo vệ Tây bán cầu”, mở rộng kiểm soát không chỉ an ninh mà cả tài nguyên và dòng tiền.
Tổng thống Donald Trump công khai tuyên bố Mỹ sẽ “điều hành Venezuela” và tìm cách kiểm soát hàng chục triệu thùng dầu của nước này. Chính sách mới, được gọi là “Học thuyết Donroe”, được xem là phiên bản cứng rắn nhất của Học thuyết Monroe năm 1823, nhằm ngăn cản ảnh hưởng bên ngoài tại Mỹ Latinh.
Chiến lược An ninh Quốc gia mới của Mỹ cũng nhấn mạnh mục tiêu hạn chế ảnh hưởng của các cường quốc “ngoài khu vực”. Việc EU mở rộng hiện diện kinh tế tại Nam Mỹ vì thế có thể sớm trở thành điểm ma sát mới.
Trung Quốc và khoảng trống chiến lược
Trong khi Mỹ theo đuổi đối đầu và EU thúc đẩy thương mại dựa trên luật lệ, Trung Quốc đã trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Nam Mỹ. Bắc Kinh tài trợ hạ tầng, cấp tín dụng và mở rộng ảnh hưởng thông qua Sáng kiến Vành đai và Con đường, với hơn 20 quốc gia trong khu vực tham gia.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, mô hình của Trung Quốc cũng không dựa trên nguyên tắc thương mại tự do. Trợ cấp công nghiệp và chính sách xuất khẩu mạnh tay cho thấy Bắc Kinh ít quan tâm tới các quy tắc thương mại quốc tế.
Jacob Kirkegaard của Viện Peterson nhận định: “Với những nước như Brazil muốn một quan hệ thương mại dựa trên luật lệ và thị trường mở, châu Âu gần như là lựa chọn duy nhất. Hai nền kinh tế lớn còn lại đều không mấy mặn mà với luật chơi.”
Thế giới đang tái cấu trúc
Hiệp định EU–Mercosur phản ánh một xu thế rộng hơn: khi Mỹ rút lui khỏi vai trò kiến tạo trật tự thương mại toàn cầu, các trung tâm quyền lực khác đang nhanh chóng lấp chỗ trống. Với hơn 700 triệu dân và quy mô kinh tế khổng lồ, khu vực thương mại mới này là minh chứng cho lựa chọn của châu Âu: mở cửa thay vì đối đầu, luật lệ thay vì cưỡng ép.
Trong một thế giới ngày càng phân mảnh, thỏa thuận này không chỉ là câu chuyện thương mại mà là lời khẳng định rằng chủ nghĩa đa phương vẫn còn đất sống – dù không có Mỹ dẫn dắt như trước đây.
shared via nytimes,
