Liệu ô tô Mỹ có cơ hội ở Nhật Bản?
06/08/25
 |
| Xe điện Tesla nhập khẩu đỗ tại cảng Yokohama, Nhật Bản |
Cánh cửa mở và niềm vui từ Nhà Trắng
Tháng trước, Nhật Bản đã cam kết sẽ mở cửa thị trường cho nhiều loại ô tô Mỹ hơn, cho phép Tổng thống Donald Trump tuyên bố thắng lợi trong mục tiêu ông theo đuổi suốt hàng chục năm qua. Trong bối cảnh Trump đang bước vào nhiệm kỳ hai, chính quyền của ông liên tục nâng thuế quan và gây áp lực với các quốc gia nhằm tháo bỏ hàng rào thương mại – từ thuế nhập khẩu thịt bò, đậu nành của Mỹ, đến các quy định về an toàn ô tô và nội dung nội địa ở Nhật Bản và Indonesia.
Tuy nhiên, một số chuyên gia thương mại lại nghi ngờ hiệu quả thực tế của chiến lược này. Họ cho rằng dù các nước có thể đồng ý giải quyết những khiếu nại cụ thể như vấn đề ô tô tại Nhật, thì điều đó khó lòng tạo ra làn sóng xuất khẩu mới cho Mỹ.
Từ phía những người ủng hộ chính sách của Trump, việc tháo dỡ các rào cản đối với hàng hóa Mỹ là điều đã bị trì hoãn quá lâu và cần được thúc đẩy quyết liệt hơn. “Các đối tác thương mại lớn từ lâu đã có những quy định ngăn cản chúng ta tiếp cận thị trường của họ,” cựu Bộ trưởng Thương mại Wilbur Ross nhận định. “Tổng thống biết rằng ông có thể đi xa hơn nhiều so với những gì chúng tôi từng làm để khắc phục điều đó.”
Nhật Bản: Thị trường khó nhằn cho ô tô Mỹ
Từ sau Thế chiến II, các hãng xe Mỹ chưa bao giờ tạo được chỗ đứng đáng kể tại Nhật Bản, quốc gia đã bãi bỏ thuế nhập khẩu xe từ cuối những năm 1970. Năm 2016, Ford rút khỏi Nhật vì không thấy triển vọng lợi nhuận. Năm ngoái, các thương hiệu Mỹ như General Motors chỉ chiếm chưa đến 1% doanh số bán xe tại Nhật.
Trump cho rằng chính các quy định khắt khe của Nhật là nguyên nhân khiến ô tô Mỹ “không thể” bán được ở đây. Cụ thể, Nhật Bản không chấp nhận các xe đạt tiêu chuẩn an toàn của Mỹ – vốn khác với tiêu chuẩn quốc tế. Đây là điều mà Trump đã nỗ lực thay đổi trong nhiệm kỳ đầu tiên.
Cuối tháng trước, ông đã đạt được thỏa thuận. Đổi lại mức thuế nhập khẩu đồng loạt 15% từ Mỹ – thấp hơn nhiều so với mức đe dọa trước đó là 25% – Nhật Bản đồng ý đầu tư hàng trăm tỷ USD vào Mỹ. Đặc biệt, theo Trump, “Nhật Bản sẽ mở cửa thị trường cho thương mại, bao gồm cả ô tô và xe tải”. Điều này đồng nghĩa với việc Nhật sẽ cho phép nhập khẩu ô tô Mỹ mà không yêu cầu các tiêu chuẩn và kiểm định an toàn riêng biệt như trước đây.
Thỏa thuận tương tự cũng được Mỹ ký với Hàn Quốc, theo đó nước này chấp nhận xe Mỹ mà không áp thuế. Tuy nhiên, giống như Nhật, thị phần xe Mỹ ở Hàn Quốc cũng cực kỳ nhỏ bé.
Những rào cản không tên và thị hiếu người tiêu dùng
Dù vậy, giới phân tích lại cho rằng việc tháo bỏ quy định an toàn hay kiểm định sẽ không làm thay đổi đáng kể tình hình. Ở Nhật, nơi đường phố chật hẹp và đông đúc, người tiêu dùng chuộng các mẫu xe nhỏ, tiết kiệm nhiên liệu và tay lái bên phải. Các hãng nội địa như Toyota, Honda hay Nissan từ lâu đã cung cấp hàng loạt lựa chọn phù hợp với nhu cầu bản địa.
“Các rào cản thương mại chưa bao giờ là vấn đề cốt lõi,” ông Tsuyoshi Kimura, giáo sư tại Đại học Chuo ở Tokyo và cựu nhân viên GM nhận xét. Theo ông, Nhật Bản là thị trường nhỏ, đã bão hòa, nên các hãng xe Mỹ không nỗ lực phát triển sản phẩm phù hợp.
Các hãng Mỹ chủ yếu sản xuất SUV và xe tải cỡ lớn vì khó đạt lợi nhuận từ các dòng xe nhỏ. “Căn cứ vào nhu cầu cơ bản của thị trường, xe Mỹ đơn giản là không phù hợp,” ông Kimura nói. “Ngay cả khi Nhật tuyên bố mở cửa thị trường ô tô, khả năng xe Mỹ bán được vẫn rất thấp.”
Ưu tiên chính trị và tính biểu tượng
Nỗi ám ảnh của Trump với xe Mỹ tại Nhật gợi nhớ lại các chiến thuật thương mại ông từng áp dụng, như việc ông tập trung vào xuất khẩu sữa Mỹ khi đàm phán USMCA (Hiệp định Mỹ–Mexico–Canada). Theo Alan Wolff từ Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, những nhượng bộ trong các lĩnh vực xuất khẩu cụ thể thường mang lại “giá trị chính trị” lớn cho Trump. “Chúng quan trọng với ông ấy, và vì vậy trở thành quan trọng với nước Mỹ,” Wolff nhận định.
Wilbur Ross cũng chia sẻ quan điểm này. Từng giữ chức Chủ tịch Japan Society – tổ chức phi lợi nhuận thúc đẩy quan hệ Mỹ–Nhật – ông Ross hoài nghi rằng những thay đổi về quy định có thể thực sự thuyết phục người Nhật chuyển sang mua xe Mỹ. Nhưng với ông, tháo bỏ rào cản là vấn đề nguyên tắc. Ông kể lại cuộc đàm phán với một quan chức EU về việc châu Âu cấm gà Mỹ được xử lý bằng chlorine: “Tôi hỏi tại sao lại cấm, bà ấy nói ‘Người châu Âu sẽ không bao giờ ăn loại thực phẩm đó’. Tôi đề nghị: ‘Vậy hãy để chúng lên kệ siêu thị, dán nhãn rõ ràng, nếu đúng như bà nói thì sẽ chẳng ai mua, và chúng ta sẽ không còn gì để tranh cãi nữa.’”
EU sau đó đã đồng ý tìm giải pháp cho các rào cản liên quan đến thực phẩm và nông sản trong thỏa thuận thương mại mới – dù chưa có cam kết cụ thể.
Ký ức thập niên 1980 và thực tế phũ phàng
Nhiều người ở Nhật xem các cuộc đàm phán thương mại mới này là sự tái hiện của những năm 1980–1990, khi Mỹ và Nhật từng tiến sát đến chiến tranh thương mại, cũng vì vấn đề ô tô. Năm 1995, Nhật chấp nhận một số nhượng bộ, bao gồm việc tạo điều kiện cho các hãng xe ngoại tiếp cận hệ thống đại lý. Nhưng doanh số xe Mỹ vẫn không nhúc nhích.
Dù vậy, thời điểm đó, các hãng xe Nhật đã tích cực đầu tư vào sản xuất tại Mỹ, giúp giảm nhiệt tranh cãi. Từ đó, câu chuyện về ô tô dần biến mất khỏi bàn đàm phán thương mại song phương.
Ông Glen S. Fukushima, khi ấy là lãnh đạo AT&T kiêm Phó Chủ tịch Phòng Thương mại Mỹ tại Nhật, từng có trải nghiệm thú vị. Sau một buổi họp với đại sứ Mỹ Walter Mondale, ông Mondale gợi ý rằng tài xế của ông Fukushima nên chuyển sang lái xe Mỹ thay vì chiếc Nissan Cima.
Ông Fukushima đã thử chuyển sang Cadillac Fleetwood, nhưng chiếc xe quá lớn để xoay xở ở các khúc cua gần nhà ông tại Tokyo. Cuối cùng, ông quay lại dùng chiếc Nissan và giải thích cho đại sứ. “Ông ấy là người rất hợp lý,” ông Fukushima nhớ lại. “Ông ấy hiểu.”
shared via nytimes,
