Cơn đau đầu mang tên Trump: Doanh nghiệp toàn cầu chuẩn bị cho làn sóng bảo hộ mới
08/11/24
 |
| Máy móc Komatsu tại một triển lãm thương mại ở Las Vegas năm ngoái. Công ty Nhật Bản này đã trở thành mục tiêu chỉ trích của Tổng thống đắc cử Donald J. Trump. Ảnh: Bridget Bennett/Bloomberg |
Thế giới kinh doanh đang nín thở trước khả năng Donald Trump tái đắc cử. Với giới doanh nghiệp toàn cầu – đặc biệt là các tập đoàn châu Á – điều đó đồng nghĩa với một cơn ác mộng đã quen thuộc: chủ nghĩa bảo hộ, thuế quan bất định và những đòn công kích công khai từ Nhà Trắng. Và năm nay, cái tên bị điểm mặt lại chính là Komatsu – một biểu tượng của sản xuất Nhật Bản.
Cú đánh đầu tiên và bài học từ nhiệm kỳ trước
Năm 2016, Komatsu – nhà sản xuất thiết bị xây dựng có trụ sở tại Tokyo – bất ngờ trở thành mục tiêu công kích của ông Trump trong các cuộc phỏng vấn và tranh luận trực tiếp. Có lần, ông thậm chí dùng tên hãng để minh họa cho… sự đắt đỏ của Đạo luật Obamacare: “Bạn phải bị xe ủi Komatsu cán qua mới đủ điều kiện nhận bảo hiểm!”
Sau khi đắc cử, ông Trump ngừng nhắc đến Komatsu. Nhưng bài học đã quá rõ: năm 2017, hãng này chi 2,8 tỷ USD mua lại một công ty khai khoáng Mỹ, tăng cường đầu tư và sản xuất nội địa, tuyển thêm hàng ngàn lao động tại Mỹ.
Thế nhưng giờ đây, khi ông Trump tái tranh cử, Komatsu lại bị đưa trở lại “vòng ngắm”. Trong một cuộc phỏng vấn tháng 6/2024 với Bloomberg Businessweek, ông nói: “Hãy nhìn Komatsu và mấy công ty sản xuất máy kéo đó. Không ai muốn mua sản phẩm của Mỹ vì chúng quá đắt đỏ.” Lý do? Đồng yen yếu – theo ông – đang tạo lợi thế cạnh tranh không công bằng cho hàng Nhật.
Châu Á lo lắng, Mỹ rối loạn
Trump từng gọi Trung Quốc là “siêu lừa đảo” thương mại, nhưng trong Trump 2.0, mục tiêu có thể mở rộng sang cả đồng minh chiến lược như Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan và Ấn Độ.
Các doanh nghiệp châu Á – chiếm phần lớn trong thâm hụt thương mại của Mỹ – đang “đọc vị” chính sách mới. Trong chiến dịch tranh cử, Trump đề xuất mức thuế 20% với tất cả hàng nhập khẩu, thậm chí hàng Trung Quốc có thể chịu mức 60% trở lên.
Theo ngân hàng ANZ, kịch bản 60% là khó xảy ra, nhưng thuế quan leo thang là xu thế không thể tránh. Bắc Kinh được cho là sẽ đáp trả bằng cách giảm nhập nông sản Mỹ và hạn chế xuất khẩu nguyên liệu chiến lược như đất hiếm – mạch máu của ngành công nghiệp toàn cầu.
Trong khi đó, các công ty Hàn Quốc từng “theo gió chính sách” của ông Biden – đầu tư mạnh vào Mỹ nhờ Đạo luật Giảm lạm phát (IRA) và Đạo luật CHIPS – đang lo lắng.
LG Energy Solution và SK On đã chi hàng tỷ USD xây nhà máy pin tại Mỹ. Samsung Electronics nhận 6,4 tỷ USD trợ cấp để xây nhà máy bán dẫn tại Texas. SK Hynix nhận 450 triệu USD, còn TSMC – nhà sản xuất chip lớn nhất thế giới – được cấp 6,6 tỷ USD để lập nhà máy tại Arizona.
Trump không hài lòng. Theo ông, việc trợ cấp cho các công ty Đài Loan là sai lầm: “Họ đã chiếm gần 100% ngành chip của chúng ta. Giờ lại cho họ hàng tỷ USD để sản xuất tại Mỹ là điều không thể chấp nhận.”
Mặc dù chưa bình luận gì về cáo buộc TSMC cung cấp chip cho Huawei – công ty bị Mỹ cấm vận từ nhiệm kỳ trước – nhưng Trump đã ngầm khẳng định sẽ “kiểm tra lại” các gói trợ cấp này. Các công ty như GlobalWafers của Đài Loan vẫn tỏ ra lạc quan, cho rằng các ưu đãi của Đạo luật CHIPS sẽ “vận hành trơn tru” dù ai làm tổng thống.
Ấn Độ: từ “đồng minh chiến lược” thành “kẻ lạm dụng thuế quan”?
Ấn Độ không thoát khỏi chỉ trích. Trong nhiệm kỳ đầu, Trump từng gọi nước này là “một trong những quốc gia lạm dụng thuế quan lớn nhất thế giới”. Biểu tượng mà ông nhắm vào không ai khác ngoài Harley-Davidson – hãng mô tô Mỹ nổi tiếng.
Năm 2018, ông ba lần công khai than phiền về việc xe Harley bị đánh thuế tới 100% khi bán ở Ấn Độ, trong khi xe máy Ấn tràn vào Mỹ với thuế thấp. “Thật bất công. Ấn Độ đang bán cho chúng ta hàng đống xe máy”, Trump nói.
Ông tự hào kể lại rằng sau khi gọi điện cho Thủ tướng Narendra Modi, thuế nhập khẩu giảm xuống còn 50%. Nhưng ông vẫn chưa hài lòng: “Họ bảo như thể đang làm ơn cho chúng ta vậy. Đó không phải là một ân huệ.”
Dẫu vậy, với Harley, thuế giảm chẳng có mấy ý nghĩa. Thị trường xe phân khối lớn tại Ấn Độ quá nhỏ, cơ sở New Delhi của hãng đóng cửa vào năm 2020. Harley sau đó chuyển sang hợp tác với Hero MotoCorp, phát triển dòng xe gắn thương hiệu Harley nhưng nhỏ và rẻ hơn rất nhiều so với các dòng bán tại Mỹ.
Doanh nghiệp đối mặt sự bất định
Tất cả những ví dụ trên – từ Komatsu tới TSMC, từ Harley tới SK – có điểm chung: họ đều từng bị Trump nhắc tên. Và điều đó khiến giới quản trị lo ngại.
Alicia García-Herrero, chuyên gia kinh tế trưởng khu vực châu Á - Thái Bình Dương của ngân hàng Natixis, nhận định: “Điều nguy hiểm là sự giận dữ của Trump có thể rất ngẫu nhiên. Các công ty biết họ có thể bị vạ lây bất cứ lúc nào.”
Komatsu là ví dụ điển hình. Mặc dù công ty đã đầu tư mạnh vào Mỹ, sản xuất nội địa, tạo hàng nghìn việc làm – nhưng một câu nói từ ứng viên tổng thống cũng đủ khiến họ chao đảo.
Hiện tại, Komatsu vẫn đang lên phương án đối phó. Chủ tịch Hiroyuki Ogawa tuyên bố nếu Mỹ đánh thuế cao vào hàng hóa Trung Quốc, công ty sẽ điều chỉnh chuỗi cung ứng, chuyển sang nhập linh kiện từ Indonesia, Ấn Độ và Thái Lan để bảo vệ các sản phẩm sản xuất tại Mỹ.
Komatsu cho biết 50% doanh thu tại Mỹ đến từ các sản phẩm sản xuất nội địa, và họ xuất khẩu nhiều hơn nhập khẩu tại thị trường này. Dù vậy, họ hiểu rằng chỉ từng đó là chưa đủ để tránh "búa rìu dư luận" nếu Trump quay lại Nhà Trắng.
“Chúng tôi hy vọng những đóng góp lâu dài tại Mỹ sẽ được công nhận”, ông Ogawa nói đầy hàm ý.
Lối rẽ của chủ nghĩa bảo hộ
Trump có thể không còn là một hiện tượng bất ngờ, nhưng chính sách thương mại của ông – nếu quay lại – vẫn khiến cả hệ thống kinh doanh toàn cầu đau đầu.
Chính sách thuế của ông không theo chuẩn mực WTO, không dựa trên logic chuỗi cung ứng, mà thường được thúc đẩy bởi cảm xúc, cảm nhận công bằng và tính biểu tượng. Trong thế giới đó, mọi công ty đều có thể bị nêu tên, mọi ngành đều có thể thành vật tế thần.
Với doanh nghiệp quốc tế, bài học là rõ ràng: sản xuất tại Mỹ không còn là “lựa chọn chiến lược”, mà có thể trở thành điều kiện bắt buộc. Còn với doanh nhân, điều quan trọng hơn cả là hiểu chính trị Mỹ – không phải chỉ hiểu thị trường Mỹ.
shared via nytimes,
