Đồng nhân dân tệ suy yếu: lợi thế xuất khẩu của Trung Quốc và tâm điểm chỉ trích toàn cầu
09/12/25
 |
| Quảng cáo điện thoại Xiaomi 17 Pro bên cạnh một cửa hàng Apple ở Thượng Hải |
Giữa những đại lộ rực sáng của Manhattan, một đêm tại Waldorf Astoria có giá hơn 2.000 USD. Ở Bắc Kinh, con số đó chỉ vào khoảng 340 USD. Sự chênh lệch giá này phản ánh một vấn đề lớn hơn nhiều trong nền kinh tế toàn cầu: đồng nhân dân tệ (NDT) đang ở mức thấp hiếm thấy, kéo giá hàng hóa và dịch vụ tại Trung Quốc xuống đáy so với quốc tế và đẩy căng thẳng thương mại lên cao.
Đồng tiền yếu, hàng Trung Quốc rẻ chưa từng có
Không chỉ phòng khách sạn giảm giá mạnh. Một chiếc Big Mac ở Trung Quốc chỉ bằng một nửa giá ở Mỹ. Điện thoại OnePlus 15 bán 692 USD, thấp hơn nhiều so với 999 USD tại Mỹ. Ngay cả ô tô lai sạc điện BYD Seal, tích hợp công nghệ tự lái, cũng chỉ 15.500 USD trong khi ở các thị trường khác, mức giá có thể lên tới 50.000 USD.
Những khoảng cách giá “bất thường” này là kết quả của một đồng tiền bị đánh giá thấp. Theo ước tính của nhiều nhà kinh tế Trung Quốc, NDT đang mất giá tới một phần ba so với mức mà các yếu tố cơ bản có thể biện minh. Lãi suất thấp kéo dài, tăng trưởng suy yếu và định hướng chính sách thận trọng đã duy trì giá trị đồng tiền ở mức thấp và tình trạng này mang đến lợi thế cạnh tranh cực lớn cho các nhà máy Trung Quốc.
Nhưng câu chuyện không dừng lại ở tỷ giá. Sự sụt giảm kéo dài của thị trường bất động sản đã “bốc hơi” lượng lớn tài sản hộ gia đình, làm nhu cầu tiêu dùng suy yếu. Cùng lúc, tình trạng dư thừa công suất sau nhiều năm đầu tư ồ ạt buộc doanh nghiệp phải lao vào cuộc chiến giá khốc liệt ngay tại thị trường nội địa. Đồng tiền yếu chỉ làm mọi thứ thêm kịch tính.
Xuất khẩu bùng nổ và những tiếng nói bất mãn
Hiện cần khoảng 7,1 NDT để đổi 1 USD, mức thấp đủ để thúc đẩy xuất khẩu Trung Quốc lên tầm cao kỷ lục. Tính đến đầu tuần này, thặng dư thương mại toàn cầu của Trung Quốc đã vượt 1.000 tỷ USD, con số gây chú ý tại nhiều thủ đô lớn trên thế giới.
Giới chức Trung Quốc gần như không đề cập đến câu chuyện tỷ giá, phần vì tính nhạy cảm chính trị, phần vì đồng tiền yếu giúp duy trì hàng triệu việc làm trong khu vực sản xuất định hướng xuất khẩu. Tuy nhiên, ngay cả trong nước, các tiếng nói bất đồng cũng bắt đầu xuất hiện.
Sheng Songcheng, cựu lãnh đạo bộ phận thống kê của Ngân hàng Trung ương Trung Quốc, người nổi tiếng với quyền tiếp cận dữ liệu kinh tế gần như không giới hạn gần đây công khai nhận định đồng NDT “đang lệch xa khỏi nền tảng kinh tế thực”. Trong một bài phát biểu ít được chú ý hồi tháng 11, ông nhấn mạnh theo lý thuyết ngang giá sức mua, tỷ giá hợp lý có thể là 1 USD đổi 5 NDT, thậm chí 4 NDT. “Một số tính toán còn đưa ra con số 3,5 NDT/USD,” ông nói.
Nếu NDT tăng giá mạnh về mức đó, Trung Quốc có thể vượt Mỹ trở thành nền kinh tế lớn nhất thế giới tính theo USD.
Du lịch “xẹp xuống” và làn sóng tìm nơi trú ẩn tài sản
Đồng tiền yếu cũng tạo hệ lụy đáng kể. Lượng du khách Trung Quốc đến châu Âu giảm một nửa so với năm 2019, bởi du lịch nước ngoài đắt đỏ hơn nhiều. Trong kỳ nghỉ Quốc khánh tháng 10, chi tiêu bình quân mỗi khách nội địa chỉ 125 USD, một con số cho thấy tâm lý thắt chặt hầu bao vẫn bao trùm xã hội.
Điểm khởi đầu cho đà suy yếu này là phong tỏa Thượng Hải kéo dài hai tháng vào mùa xuân 2022. Niềm tin tiêu dùng lao dốc và không bao giờ hồi phục hoàn toàn. Hộ gia đình và doanh nghiệp đổ xô bán NDT để gom USD và chuyển tiền ra nước ngoài, từ mua nhà đến đầu tư vào mỏ, doanh nghiệp hay vàng. Làn sóng thoái vốn này càng gây áp lực lên đồng tiền.
Ngân hàng Trung ương Trung Quốc đã để NDT giảm mạnh trong năm 2022 và giữ ổn định từ đó đến nay. Khi thị trường gần đây xuất hiện kỳ vọng NDT phục hồi, cơ quan này lập tức can thiệp nhằm ngăn đà tăng quá nhanh, tránh việc đầu cơ đổ vào bên mua.
Sức hút mới của “công xưởng thế giới”
Khi giá cả trong nước trì trệ hoặc giảm nhẹ, trong khi châu Âu ghi nhận mức tăng 35% và Mỹ 26% trong vòng năm năm qua, lợi thế chi phí của Trung Quốc càng trở nên rõ ràng. NDT không tăng tương ứng với biến động giá toàn cầu khiến các doanh nghiệp quốc tế càng có lý do để dịch chuyển sản xuất về Trung Quốc.
Riêng ngành ô tô điện, một biểu tượng mới của sức mạnh công nghiệp Trung Quốc đã chứng kiến xuất khẩu sang Liên minh châu Âu tăng gấp 16 lần trong 5 năm.
Miao Yanliang, một cựu quan chức ngân hàng trung ương khác, nhận định trong cuộc phỏng vấn với Bloomberg “đây có thể chính là thời điểm thích hợp để NDT tăng giá trở lại”.
Song, trong bối cảnh tăng trưởng trong nước còn chậm, tiêu dùng chưa phục hồi và địa chính trị nhiều biến động, việc để đồng tiền mạnh lên có thể không phải quyết định dễ dàng.
shared via nytimes,
