Trung Quốc vượt mốc thặng dư thương mại 1.000 tỷ USD: Làn sóng xuất khẩu đang tái định hình kinh tế toàn cầu
08/12/25
 |
| Nhà máy sản xuất của Geely tại Hàng Châu, Trung Quốc |
Ngay cả mức thuế quan cứng rắn dưới thời Tổng thống Donald Trump cũng không thể chặn đứng làn sóng xuất khẩu của Trung Quốc. Khi Bắc Kinh công bố đầu năm nay thặng dư thương mại hàng hóa và dịch vụ của quốc gia này đã tiến sát 1.000 tỷ USD, phần lớn thế giới xem đó là một cột mốc khó lặp lại. Nhưng chỉ 11 tháng sau, con số đó đã bị vượt qua dễ dàng. Hải quan Trung Quốc thông báo thặng dư lũy kế đến hết tháng 11 đã đạt 1,08 nghìn tỷ USD, một mức chưa từng có trong lịch sử thương mại hiện đại.
Dù xuất khẩu sang Mỹ giảm gần 20% vì thuế quan của chính quyền Trump, Bắc Kinh nhanh chóng bù đắp bằng cách cắt giảm nhập khẩu từ Mỹ với tốc độ tương tự, tiếp tục duy trì tỷ lệ “bán sang Mỹ gấp ba lần so với mua về”. Riêng tháng 11, thặng dư thương mại đạt 111,68 tỷ USD, mức cao thứ ba từng được ghi nhận. Tính chung 11 tháng, thặng dư tăng 21,7% so với cùng kỳ năm trước.
Làn sóng xuất khẩu mới và tác động lan tỏa
Không chỉ bán nhiều hơn sang Mỹ, Trung Quốc còn thâm nhập sâu hơn vào hầu hết các thị trường then chốt. Từ ô tô, tấm pin mặt trời đến thiết bị điện tử tiêu dùng, hàng Trung Quốc tràn ngập Đông Nam Á, châu Phi, châu Âu lẫn Mỹ Latin. Các “cường quốc công nghiệp” như Đức, Nhật Bản hay Hàn Quốc ghi nhận sự sụt giảm khách hàng rõ rệt khi người tiêu dùng toàn cầu chuyển sang sản phẩm của Trung Quốc với mức giá khó cạnh tranh.
Ở các nền kinh tế mới nổi như Indonesia hay Nam Phi, nhiều nhà máy phải giảm công suất, thậm chí đóng cửa vì không thể theo kịp biên lợi nhuận mỏng mà doanh nghiệp Trung Quốc chấp nhận. Song song đó, các công ty Trung Quốc đang chuyển giai đoạn lắp ráp cuối sang Đông Nam Á, Mexico và châu Phi, từ đó xuất hàng sang Mỹ để tránh bớt thuế quan áp thẳng lên hàng hóa xuất xứ Trung Quốc.
Kết quả là Trung Quốc hiện bán sang Liên minh châu Âu hơn gấp đôi lượng nhập về. Thặng dư với khu vực này tiếp tục nới rộng trong năm qua, đúng vào thời điểm ngành công nghiệp châu Âu đang chịu áp lực lớn từ chi phí năng lượng và lạm phát dai dẳng.
Đồng tiền yếu, giá cả giảm và lợi thế cơ cấu
Một trong những động lực lớn thúc đẩy thặng dư thương mại chính là đồng nhân dân tệ. Suốt nhiều năm qua, nhân dân tệ yếu đi so với loạt đồng tiền mạnh như euro. Cộng thêm việc giá cả trong nước giảm sút, trong khi Mỹ và châu Âu vẫn chịu áp lực giá tăng, sức cạnh tranh giá của hàng Trung Quốc càng nổi bật.
Jens Eskelund, chủ tịch Phòng Thương mại Liên minh châu Âu tại Trung Quốc, nhận định thẳng thừng: “Nhân dân tệ bị định giá thấp tới 30% so với euro, thậm chí còn hơn. Trong bối cảnh đó, châu Âu gần như không thể cạnh tranh, ngay cả khi làm đúng mọi thứ từ cải cách, giảm giá năng lượng đến hoàn thiện thị trường chung.”
Thặng dư từ hàng hóa sản xuất hiện chiếm hơn 10% quy mô nền kinh tế Trung Quốc, mức tương tự Mỹ sau Thế chiến II, khi phần lớn thế giới còn đang tái thiết và Washington giữ vai trò “công xưởng của toàn cầu”.
Áp lực quốc tế và bài toán nội địa
Nhóm lãnh đạo cấp cao của IMF đang có mặt tại Trung Quốc để đánh giá chính sách tiền tệ và tài chính, trong bối cảnh ngày càng nhiều chuyên gia, kể cả cựu quan chức Ngân hàng Trung ương Trung Quốc, kêu gọi Bắc Kinh để nhân dân tệ tăng giá trở lại.
Đồng tiền mạnh hơn sẽ giúp người tiêu dùng Trung Quốc mua xăng dầu, rượu vang Pháp hay mỹ phẩm Nhật với giá thấp hơn. Khoản tiết kiệm này theo lý thuyết sẽ kích thích tiêu dùng trong nước, mục tiêu hàng đầu mà Bắc Kinh theo đuổi nhằm tái cân bằng mô hình tăng trưởng dựa quá nhiều vào xuất khẩu và đầu tư.
Nhưng lợi ích đó đi kèm chi phí. Doanh nghiệp xuất khẩu sẽ nhận về ít nhân dân tệ hơn cho mỗi USD thu được, khiến biên lợi nhuận suy giảm. Hàng triệu việc làm trong ngành sản xuất có thể bị tác động. Và quá trình các quốc gia khác chuyển dây chuyền sản xuất sang Trung Quốc có thể chậm lại, điều mà Bắc Kinh không mong muốn trong giai đoạn cạnh tranh địa chính trị leo thang.
Không thể bỏ qua vai trò của thặng dư thương mại trong tham vọng địa chính trị của Trung Quốc. Nguồn ngoại tệ dồi dào giúp Bắc Kinh đầu tư mạnh vào công nghệ và hỗ trợ các quốc gia có chung lập trường chính trị như Nga, Triều Tiên hay Iran.
Một mô hình phải thay đổi?
Bất chấp sức ép quốc tế đòi hỏi Trung Quốc điều chỉnh chiến lược thương mại, Bắc Kinh vẫn quyết liệt phản đối các biện pháp bảo hộ. Chủ tịch Tập Cận Bình gần đây tuyên bố: “Chủ nghĩa bảo hộ không thể giải quyết các vấn đề do tái cấu trúc công nghiệp toàn cầu, mà chỉ làm xấu thêm môi trường thương mại quốc tế.”
Song ngay tại Trung Quốc, một số học giả cảnh báo thặng dư quá lớn đang khiến tiêu dùng nội địa bị kìm hãm. Giáo sư Trương Quân, Đại học Phúc Đán, nhận xét: “Để mở rộng cầu nội địa, Trung Quốc cần thu hẹp thặng dư thương mại, thậm chí trong tương lai có thể xem xét duy trì mức thâm hụt.”
shared via nytimes,
