Trung Quốc và bài toán cạnh tranh: Khi “càng nhiều” lại “càng hại”
23/07/25
 |
| Những chiếc xe mới sản xuất tại nhà máy BYD ở Trịnh Châu. BYD, nhà sản xuất xe điện lớn nhất Trung Quốc, đã giảm giá gần 20 mẫu xe điện và xe hybrid vào tháng 5. Ảnh: Gilles Sabrié |
Vòng lặp của sự dư thừa
Tại Trung Quốc, sự phát triển trong kinh doanh đang lặp lại chu trình quen thuộc: một công nghệ hoặc sản phẩm tiềm năng xuất hiện, hàng chục hoặc hàng trăm nhà sản xuất lao vào lĩnh vực mới, nhanh chóng đẩy mạnh sản xuất và hạ giá thành. Khi thị trường mở rộng, cạnh tranh trở nên khốc liệt, các công ty buộc phải hạ giá đến mức lợi nhuận cực mỏng hoặc thậm chí chấp nhận lỗ, chỉ với hy vọng trụ lại sau cùng.
Thêm vào đó, chính quyền địa phương – vốn có chỉ tiêu riêng về tăng trưởng kinh tế và tạo việc làm – sẽ chọn một “anh hùng bản địa” để hỗ trợ bằng các ưu đãi tài chính và hành chính. Hệ quả là cả ngành bị đẩy vào tình trạng dư thừa sản lượng, trong một cuộc đua sinh tồn không có điểm dừng.
Khác với phần lớn chính phủ trên thế giới luôn cổ vũ cạnh tranh lành mạnh và giá thấp, Trung Quốc hiện đang chủ trương kìm hãm một khái niệm được gọi là “nội cuộn” (involution) – tức chu kỳ cạnh tranh quá mức dẫn đến tự hủy hoại chính mình và gây ra giảm phát diện rộng.
Tại cuộc họp chính sách kinh tế cấp cao mới đây, Chủ tịch Tập Cận Bình cam kết sẽ mạnh tay chấn chỉnh tình trạng “cạnh tranh giá thấp, hỗn loạn” và loại bỏ các năng lực sản xuất công nghiệp lạc hậu. Ở một cuộc họp khác về phát triển đô thị, ông đặt câu hỏi liệu có cần thiết để mọi tỉnh cùng lao vào các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo hay xe điện.
Tờ Nhân dân Nhật báo – cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Trung Quốc – viết rằng “các cuộc chiến giá và cạnh tranh nội cuộn chỉ dẫn đến hiện tượng ‘tiền xấu đuổi tiền tốt.’ Việc cứ lao vào hạ giá không thể tạo ra kẻ chiến thắng.”
Tác động từ môi trường toàn cầu
Chính sách thuế quan của chính quyền Trump đã làm giảm đáng kể xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ. Cùng lúc, nhiều quốc gia khác cũng trở nên cảnh giác với làn sóng hàng Trung Quốc giá rẻ có nguy cơ tràn vào. Khi lượng hàng tồn kho ngày một nhiều và nhu cầu trong nước chậm lại, cạnh tranh lại càng khốc liệt hơn, dẫn đến vòng xoáy giảm phát.
Chỉ số giảm phát GDP – chỉ báo toàn diện về mức giá trong nền kinh tế – đã giảm suốt tám quý liên tiếp, ghi nhận chu kỳ giảm dài nhất từ trước đến nay. Tháng 6, chỉ số giá sản xuất (PPI) của Trung Quốc cũng giảm mạnh nhất trong gần hai năm qua.
Chính phủ Trung Quốc đã tuyên bố sẽ siết chặt kiểm soát các công ty cố tình phá giá và hạn chế trợ cấp từ các địa phương – những khoản hỗ trợ đang nuôi sống các doanh nghiệp “xác sống” không còn khả năng cạnh tranh.
Nếu các ngành truyền thống như thép và xi măng đã quen với khái niệm dư thừa công suất, thì các lĩnh vực mới nổi như pin năng lượng mặt trời và xe điện cũng nhanh chóng rơi vào cuộc đua xuống đáy. Dù các doanh nghiệp Trung Quốc chiếm thị phần lớn toàn cầu trong các lĩnh vực này, từng công ty lại gặp khó trong việc duy trì lợi nhuận ổn định.
Xe điện: Căng thẳng giá cả leo thang
Tại cuộc họp ngày thứ Tư của Quốc vụ viện Trung Quốc, chính phủ cam kết sẽ giám sát “cạnh tranh phi lý” trong ngành xe điện, thông qua điều tra chi phí và kiểm soát giá cả.
Động thái này diễn ra sau khi BYD – nhà sản xuất xe điện lớn nhất Trung Quốc – giảm giá gần 20 mẫu xe điện và hybrid vào tháng 5. Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc, có liên hệ với chính phủ, lập tức phản đối BYD và cảnh báo về hệ lụy của “cuộc chiến giá”.
Zhang Kai, nhân viên bán hàng của Xpeng Motors – một trong những hãng xe điện hàng đầu Trung Quốc – cho biết áp lực giá vẫn rất lớn vì chi tiêu tiêu dùng yếu và sản lượng dư thừa. Ông cho rằng các hãng xe buộc phải giữ giá thấp ngay cả khi các chương trình trợ giá chính phủ nhằm khuyến khích mua xe tiết kiệm năng lượng đã kết thúc.
“Đây là trạng thái bình thường mới,” ông nói. “Một khi giá giảm rồi, chắc chắn sẽ không thể tăng trở lại.”
Nội cuộn ở quy mô địa phương: Câu chuyện từ Hà Bắc
Tỉnh Hà Bắc vốn nổi tiếng với ngành công nghiệp nặng và khai khoáng – giờ đây trở thành ví dụ tiêu biểu cho cạnh tranh tàn khốc. Một bài báo từng gọi thương nhân tại đây là những “đao phủ giá.”
Tại một khu công nghiệp ở Hà Bắc, giữa những cánh đồng ngô, hơn 100 xưởng may hoạt động cạnh tranh sát vách nhau, sản xuất các loại quần áo không có nhiều khác biệt. Khu phức hợp này được thiết lập bởi chính quyền huyện Tô Ninh khoảng 10 năm trước, sau khi các nhà máy bắt đầu mọc lên nhằm đáp ứng nhu cầu quần áo giá rẻ từ người tiêu dùng online.
Tỉnh này hiện còn mở rộng thêm một khu công nghiệp “công nghệ dệt kim” kế bên, với nhà kho, sàn triển lãm và dịch vụ thương mại điện tử. Tuy nhiên, công trình mới xây chưa hoàn thiện, trong khi khu hiện tại thì đìu hiu. Nhiều cửa hàng đóng cửa, nhà hàng duy nhất cũng ngừng hoạt động, bàn ghế xếp xó, thức ăn thừa vương vãi.
Người trong cuộc: Lỗ vốn, cạnh tranh, không có lối ra
Zhang Cuihua, chủ xưởng sản xuất áo thun trong khu công nghiệp, cho biết cô sản xuất khoảng 1 triệu áo mỗi năm cho các đại lý khắp Trung Quốc. Nhưng từ năm 2024, cô bắt đầu chịu lỗ.
“Nội cuộn này không thể chịu nổi – người ta đang tự giết mình,” cô Zhang, 37 tuổi, chia sẻ. “Môi trường thị trường nói chung rất tệ, doanh số đình trệ và công suất sản xuất bị dư thừa.”
Khách hàng liên tục yêu cầu giảm giá, trong khi biên lợi nhuận mỗi áo của cô đã giảm hơn 60% trong vài năm qua. Một số đối thủ sẵn sàng bán lỗ để xoay vòng dòng tiền, khiến khách hàng quay lại ép cô phải “bán ngang giá” hoặc chấp nhận mất hợp đồng.
Dù nhiều xưởng đã đóng cửa, áp lực cạnh tranh vẫn không hề thuyên giảm.
Tại Quảng Đông, ông Tang Yongsheng điều hành tám nhà máy ở Hà Bắc. Ông cho rằng các đối thủ liên tục phá giá, đặc biệt khi các nền tảng thương mại điện tử lớn buộc hạ giá thành xuống để cạnh tranh.
Ông Tang nói thêm rằng việc các địa phương tại Hà Bắc tiếp tục khuyến khích đầu tư khiến tình hình càng tồi tệ. “Ở đây vay ngân hàng dễ hơn những nơi khác,” ông cho biết. “Và thế là các chủ xưởng sẽ làm mọi cách để tồn tại.”
Cuộc chiến giá lan sang nhiều ngành khác
Chỉ cách khu may mặc một đoạn ngắn, ngành sản xuất cần câu tại huyện Tô Ninh cũng đang rơi vào cuộc chiến giá khốc liệt. Các xưởng nhỏ dọc tuyến đường chính sản xuất phần lớn cần câu của Trung Quốc.
Doanh thu từng bùng nổ trong đại dịch khi người dân đổ tiền vào các hoạt động ngoài trời. Nhưng giờ đây, nhu cầu tụt dốc. Nền kinh tế ảm đạm khiến người dân lo lắng về giá trị bất động sản và an toàn việc làm, do đó giảm chi tiêu cho các mặt hàng không thiết yếu.
Sun Yunna, chủ xưởng sản xuất cần câu, cho biết doanh thu của bà sụt giảm nghiêm trọng trong năm qua. Cần câu từng bán với giá 12 USD, giờ chỉ còn 9 USD. Trước kia, bà lời 4 USD mỗi sản phẩm; hiện tại còn 1,5 USD.
“Không còn lựa chọn nào khác,” bà Sun chia sẻ. “Hạ giá – đó là tất cả những gì chúng tôi có thể làm.”
shared via nytimes,
