Xuất khẩu của Trung Quốc sang châu Phi tăng vọt khi thương mại với Mỹ lao dốc
10/09/25
Thặng dư thương mại kỷ lục với châu Phi
Trong tám tháng đầu năm 2025, Trung Quốc đã đạt thặng dư thương mại 60 tỷ USD với châu Phi, gần chạm mức cả năm 2024. Theo số liệu công bố ngày thứ Hai từ chính phủ Trung Quốc, kim ngạch xuất khẩu sang châu Phi đạt 141 tỷ USD, trong khi nhập khẩu chỉ đạt 81 tỷ USD. Sự mất cân bằng ngày càng rõ rệt này bắt nguồn từ làn sóng xuất khẩu mạnh mẽ các sản phẩm như pin, tấm pin mặt trời, xe điện và thiết bị công nghiệp.
Sự bùng nổ thương mại với châu Phi, cùng với kỷ lục xuất khẩu sang Đông Nam Á và Mỹ Latinh, cho thấy khả năng thích ứng đáng nể của các nhà sản xuất Trung Quốc trong việc tìm thị trường thay thế khi Mỹ áp thuế và nền kinh tế nội địa chậm lại. Trong tháng 8, xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ giảm tới 33%, trong khi xuất khẩu sang châu Phi tăng 26%.
Từ các cửa hàng ở Kampala đến dấu ấn của "Vành đai và Con đường"
Tại thủ đô Kampala của Uganda, sự hiện diện của hàng hóa Trung Quốc dễ dàng nhận thấy. Trong một khu phố sầm uất chuyên bán thiết bị điện tử, phần lớn tấm pin mặt trời được bày bán đều sản xuất tại Trung Quốc.
Chủ cửa hàng Mwiine Joseph, 38 tuổi, cho biết tấm pin mặt trời của Trung Quốc đã dần thay thế các sản phẩm từ châu Âu và Ấn Độ trong suốt thập kỷ qua. Ông ước tính 99% các thương hiệu đang bán đều xuất xứ từ Trung Quốc, bởi giá cả cạnh tranh vượt trội. “Tôi chỉ tìm những loại pin mặt trời rẻ để bán nếu muốn cạnh tranh trên thị trường. Đó chính là điều người Trung Quốc mang đến cho chúng tôi,” ông nói.
Không chỉ pin mặt trời, gần như mọi mặt hàng trong cửa tiệm chật hẹp, từ bóng đèn đến máy phát điện, đều có nguồn gốc Trung Quốc. Thực tế này phản ánh chiến lược dài hạn của Bắc Kinh: hơn một thập kỷ qua, Trung Quốc đã đầu tư mạnh vào cơ sở hạ tầng khắp châu Phi trong khuôn khổ Sáng kiến Vành đai và Con đường, qua đó tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp và tiếp cận nguồn nguyên liệu thô giá trị.
Mỹ rút lui, Trung Quốc lấp đầy khoảng trống
Trái ngược với Bắc Kinh, chính quyền Tổng thống Donald Trump đang cắt giảm viện trợ nước ngoài cho châu Phi, khiến nhiều chương trình y tế và phát triển bị đình trệ. Washington còn áp thuế với nhiều quốc gia châu Phi, bao gồm mức 30% với hàng hóa Nam Phi.
Đặc biệt, Lesotho – quốc gia phụ thuộc vào ngành dệt may – từng bị đe dọa bởi mức thuế 50% và buộc phải tuyên bố tình trạng thảm họa quốc gia. Mặc dù sau đó mức thuế được hạ xuống 15%, nhưng vẫn gây tổn thất lớn. Đây là cú đánh mạnh vào gần hai chục quốc gia từng được miễn thuế nhập khẩu khi xuất sang Mỹ theo đạo luật do Quốc hội thông qua năm 2000.
Trong bối cảnh Washington rút lui, Bắc Kinh nhanh chóng thể hiện mình như một đối trọng kinh tế. Tháng 6 vừa qua, Trung Quốc tuyên bố miễn gần như toàn bộ thuế quan cho 53 quốc gia châu Phi. Động thái này truyền đi thông điệp rõ ràng: Bắc Kinh cam kết xây dựng mối quan hệ hợp tác lâu dài, cùng có lợi. Hãng thông tấn Tân Hoa Xã khẳng định chỉ trong ba năm gần đây, Trung Quốc đã tạo hơn một triệu việc làm tại châu Phi, đồng thời hỗ trợ xây dựng đường xá, cầu cống, cảng biển và đường sắt trong suốt 25 năm qua.
Năng lượng mặt trời – điểm sáng của hợp tác
Ngành năng lượng mặt trời là minh chứng rõ ràng nhất cho sự gắn kết này. Mặc dù các công ty Trung Quốc đang gặp khó khăn vì sản xuất dư thừa, cạnh tranh khốc liệt và lợi nhuận sụt giảm, nhưng giá thành rẻ lại kích thích nhu cầu khổng lồ tại châu Phi – nơi thiếu hụt năng lượng trầm trọng.
Theo tổ chức theo dõi năng lượng Ember, trong 12 tháng qua, nhập khẩu tấm pin mặt trời từ Trung Quốc sang châu Phi tăng 60%. Có tới 20 quốc gia ghi nhận lượng nhập khẩu kỷ lục. Tại Uganda, nhiều công ty Trung Quốc đã mở văn phòng phân phối ngay tại Kampala, giúp nhà bán lẻ tiếp cận hàng hóa nhanh chóng mà không cần trực tiếp nhập khẩu.
Walter Cuccu, giám đốc công ty W. Water Works chuyên lắp đặt nước và năng lượng mặt trời, cho biết đã có hơn tám công ty Trung Quốc đặt trung tâm phân phối tại thành phố này. Cạnh tranh quyết liệt giữa họ khiến giá tấm pin giảm tới 40% chỉ trong vòng một năm. Ông khẳng định các đối thủ châu Âu không đầu tư mạnh mẽ vào thị trường châu Phi như người Trung Quốc. “Họ sẽ chỉ nhận ra khi quá muộn rằng Trung Quốc đã chiếm lĩnh toàn bộ,” ông cảnh báo.
Bùng nổ công nghiệp và tiêu dùng
Sự trỗi dậy không chỉ giới hạn trong năng lượng sạch. Trong năm tháng đầu 2025, xuất khẩu thép của Trung Quốc sang châu Phi tăng gần 30%. Máy móc nông nghiệp, xây dựng và đóng tàu đều tăng hơn 40%. Đặc biệt, động cơ điện và máy phát tăng hơn 50% so với cùng kỳ, theo dữ liệu hải quan mới nhất.
Với hàng tiêu dùng, mức tăng cũng gây ấn tượng mạnh. Trong 5 tháng đầu năm, xuất khẩu ô tô của Trung Quốc sang châu Phi tăng 67%, riêng tháng 5 lượng giao hàng đã tăng gấp đôi. Thị phần điện thoại thông minh cũng thuộc về Bắc Kinh, khi bốn trong năm thương hiệu lớn nhất châu Phi là của Trung Quốc, với Huawei và Xiaomi dẫn đầu về tốc độ tăng trưởng.
Nỗi lo về mối quan hệ mất cân bằng
Tuy nhiên, thành công của hàng hóa Trung Quốc không phải không gây lo ngại. Nhiều lãnh đạo châu Phi từ lâu đã bày tỏ quan điểm rằng quan hệ thương mại hiện tại quá lệch, khi Trung Quốc nhập khẩu nguyên liệu thô nhưng lại ồ ạt xuất khẩu hàng công nghiệp giá rẻ. Điều này đe dọa đến nỗ lực phát triển các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao của lục địa.
David Omojomolo, chuyên gia kinh tế châu Phi tại Capital Economics, nhận định rằng dù lo ngại, các nhà hoạch định chính sách châu Phi vẫn buộc phải duy trì quan hệ nồng ấm với Bắc Kinh. “Trung Quốc thực sự là lựa chọn duy nhất,” ông nói.
shared via nytimes,
