Thuế rượu vang của Trung Quốc đẩy người trồng nho Australia vào khủng hoảng
07/01/26
 |
| Những trái nho mà ông Travaglione thu hoạch từ vườn nho sẽ được kiểm tra hàm lượng đường và tannin. |
Trong nhiều năm, cơn khát rượu vang Australia của người tiêu dùng Trung Quốc dường như không có điểm dừng. Người uống rượu tại Trung Quốc đặc biệt ưa chuộng các dòng vang đỏ đậm vị, nồng nàn, khiến nhiều vườn nho Australia chuyển hẳn từ giống nho trắng sang các giống nho đỏ như shiraz, cabernet sauvignon hay merlot. Không ít nhà làm vang thậm chí quay lại dùng nút bần truyền thống thay vì nắp vặn tiện lợi, chỉ vì người tiêu dùng Trung Quốc thích cảm giác “cổ điển” đó.
Rồi mọi thứ sụp đổ gần như chỉ sau một quyết định chính trị.
Tháng 4/2020, Thủ tướng Australia khi đó là Scott Morrison kêu gọi tiến hành cuộc điều tra độc lập về nguồn gốc đại dịch Covid-19. Bắc Kinh nổi giận, cáo buộc Canberra “chơi trò chính trị” nhằm đổ lỗi cho Trung Quốc. Phản ứng của Trung Quốc không dừng ở lời nói. Bắc Kinh nhanh chóng phô diễn sức mạnh kinh tế.
Một mức thuế trừng phạt nặng nề được áp lên rượu vang Australia. Thị trường xuất khẩu lớn nhất của ngành gần như biến mất chỉ sau một đêm. Doanh số rượu vang Australia sang Trung Quốc lao dốc 97% ngay trong năm đầu tiên. Các bồn chứa vang đỏ như shiraz và cabernet sauvignon đầy ắp, không tiêu thụ được, tạo áp lực khủng khiếp lên giá nho đỏ trong nước.
Hai năm trôi qua, nỗi đau vẫn chưa dừng lại.
Những người trồng nho đứng trước lựa chọn sinh tồn
Tại trang trại rộng 130 mẫu Anh ở vùng Riverland, ngoại ô thành phố Adelaide, ông Mauro Travaglione đã không sản xuất bất kỳ chai vang đỏ bán sỉ nào kể từ khi mức thuế của Trung Quốc có hiệu lực. Năm ngoái, ông bán được nho đỏ cho các nhà làm vang khác và coi đó là may mắn, dù khoản tiền thu về chỉ vừa đủ bù chi phí.
“Mỗi ngày đều là một cuộc vật lộn,” ông Travaglione nói. Anh buộc phải tự hỏi: “Có đáng để tiếp tục không?”
Gia đình ông sinh sống tại thị trấn nông thôn Waikerie, bang Nam Australia, từ năm 1966, khi cha mẹ ông mua một nông trại trồng trái cây nhỏ. Nghề trồng nho và làm vang đã trở thành máu thịt của gia đình. Nhưng giờ đây, ông Travaglione bắt đầu nghi ngờ tương lai của chính mô hình mà cha ông để lại.
Năm nay, nhu cầu đối với rượu vang đỏ còn thấp hơn nữa. Người trồng nho đứng trước hai lựa chọn đều cay đắng: bán nho với giá rẻ đến mức thua lỗ nặng, hoặc giảm chi phí tối đa bằng cách… không thu hoạch.
Từ “củ cà rốt” đến “cây gậy”
Khi Trung Quốc còn là một thị trường đang trỗi dậy, Bắc Kinh từng sử dụng quyền tiếp cận thị trường như một “củ cà rốt”. Nhưng khi nền kinh tế Trung Quốc đã trở thành lớn thứ hai thế giới, việc bị cắt khỏi thị trường 1,4 tỷ dân lại trở thành “cây gậy” mà rất ít quốc gia hay ngành nghề có thể chịu đựng.
Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã nhiều lần sử dụng biện pháp thương mại để gây áp lực chính trị. Bắc Kinh chặn nhập khẩu dứa, táo và cá của Đài Loan; áp đặt phong tỏa thương mại không chính thức với Lithuania sau khi nước này xích lại gần Đài Bắc.
Australia chỉ là một trường hợp khác trong chuỗi đó.
Nỗ lực hàn gắn, nhưng vết thương còn sâu
Gần đây, Trung Quốc tỏ ra mềm mỏng hơn trên mặt trận ngoại giao, làm dấy lên hy vọng quan hệ thương mại với Australia có thể cải thiện. Tháng 11, Chủ tịch Tập Cận Bình và Thủ tướng Australia Anthony Albanese gặp nhau bên lề hội nghị G20. Một tháng sau, Ngoại trưởng Penny Wong trở thành nhà ngoại giao cấp cao đầu tiên của Australia thăm Trung Quốc sau bốn năm. Hai bên đồng ý khởi động lại đối thoại thương mại.
Tuy nhiên, sự cay đắng tích tụ suốt nhiều năm không dễ xóa nhòa.
Sau khi Australia kêu gọi điều tra Covid-19, Bộ Thương mại Trung Quốc mở cuộc điều tra cáo buộc Australia “bán phá giá” rượu vang. Tháng 3/2021, Bắc Kinh áp mức thuế kéo dài năm năm, lên tới 218%, đối với rượu vang Australia đóng chai dung tích dưới hai lít.
Không chỉ rượu vang bị nhắm tới. Trung Quốc còn chặn nhập khẩu than đá, lúa mạch, bông và tôm hùm Australia. Dù trên giấy tờ, một số loại rượu vang được miễn thuế, nhiều lô hàng vẫn nằm tại cảng Trung Quốc hàng tháng trời, không thể thông quan.
Hệ quả là Trung Quốc từ vị trí thị trường lớn nhất, chiếm 40% xuất khẩu rượu vang Australia, tụt xuống vị trí thứ 23 sau cả Thụy Điển và Philippines.
“Chúng tôi đã bị mê hoặc bởi Trung Quốc”
Hệ lụy nặng nề nhất rơi vào các vùng trồng nho đỏ. Trong thập niên qua, nông dân Riverland đã bổ sung thêm khoảng 1.600 mẫu Anh nho cabernet sauvignon, shiraz và merlot, ngay cả khi tổng diện tích trồng nho của Australia thu hẹp, theo số liệu của Wine Australia.
“Chúng tôi đã bị mê hoặc bởi Trung Quốc,” ông Tim Whetstone, nghị sĩ bang Nam Australia đại diện khu vực Riverland, thừa nhận. Ông ước tính năm nay có tới một nửa sản lượng nho đỏ trong vùng sẽ không được thu hoạch để bán.
“Chúng tôi đặt tất cả trứng vào giỏ Trung Quốc, và giờ điều đó quay lại cắn chúng tôi,” ông nói.
Những doanh nhân phải tái sinh trong tuyệt vọng
Bà Nikki Palun là một trong những nhà làm vang Australia từng “lao” mạnh vào Trung Quốc. Nói tiếng Quan Thoại trôi chảy, bà bắt đầu xuất khẩu rượu sang Trung Quốc từ năm 2014, có lúc đạt hơn hai triệu chai mỗi năm – tương đương 90% doanh thu.
Khi thuế được áp, toàn bộ hoạt động kinh doanh đó biến mất.
Bà thử chuyển sang sản xuất vodka, brandy, thậm chí cả nước ép bưởi có ga. Không sản phẩm nào thành công. Đại dịch Covid-19 khiến việc tìm thị trường nội địa cũng trở nên khó khăn. Cuối cùng, bà mở một phòng thử rượu tại Melbourne và tập trung bán trong nước.
“Không thị trường nào có thể thay thế Trung Quốc về mặt sản lượng,” bà Palun nói.
Dù vậy, bà cho rằng vấn đề không hoàn toàn nằm ở Trung Quốc, mà ở cách ngoại giao thiếu khéo léo của chính phủ Australia tiền nhiệm. “Chúng ta đã làm Trung Quốc mất mặt trước công chúng,” bà nói. “Và theo tôi, đó là điều không nên làm.”
Giải pháp tạm bợ cho một cuộc khủng hoảng dài hạn
Khủng hoảng tiếp tục ăn sâu. Accolade Wines, tập đoàn lớn, đã thông báo với hợp tác xã nông dân Riverland việc tiếp tục sản xuất vang đỏ sẽ chỉ khiến giá nho năm sau giảm thêm. Thay vào đó, công ty đề xuất trả tiền để nông dân “đóng băng” vườn nho, không thu hoạch trong năm nay hoặc chuyển từ nho đỏ sang nho trắng.
“Đó không phải là giải pháp sinh lời, mà chỉ là giải pháp cầm cự,” ông Will Swinstead, một nông dân trong hợp tác xã, nói. Ông quyết định không thu hoạch nho đỏ năm nay, dù đã đầu tư lớn để trồng shiraz trong 5 năm qua.
Tương lai bị đặt dấu hỏi
Với ông Mauro Travaglione, điều đau lòng nhất không chỉ là tiền bạc. Cha mẹ ông sinh ra trong các gia đình làm vang tại Italy trước khi di cư sang Australia. Ông từng hy vọng con cái sẽ tiếp nối nghề.
Nhưng khi con trai bày tỏ mong muốn theo nghiệp làm vang, ông Travaglione khuyên con tìm hướng khác. Năm tới, cậu sẽ học ngành kỹ thuật cơ khí.
“Điều đó thực sự đau lòng,” ông nói. “Rất khó khuyến khích thế hệ trẻ bước vào một ngành như thế này.”
Hàng xóm của ông, một người trồng nho thế hệ thứ ba, mới đây đã rao bán trang trại. Nhưng ngay cả việc rời bỏ ngành cũng không dễ, vì có quá nhiều vườn nho được chào bán mà không có người mua.
“Nếu tình trạng này kéo dài thêm hai hoặc ba năm nữa, rất nhiều người sẽ bỏ cuộc và rời đi,” ông Travaglione nói. “Ngành này đơn giản là không còn khả thi.”
shared via nytimes,
