Bên trong thủ phủ xuất khẩu Trung Quốc: Cái nôi của ngành hàng miễn thuế toàn cầu
11/07/25
Tại thành phố Quảng Châu, bên dòng sông Châu Giang sôi động, một ngành công nghiệp đang âm thầm định hình lại bản đồ thương mại toàn cầu: hàng loạt nhà xưởng quy mô nhỏ đang sản xuất quần áo, đồ chơi giá rẻ để xuất khẩu trực tiếp đến tận tay người tiêu dùng và tiểu thương khắp thế giới – không thuế quan, không kiểm tra hải quan, và tốc độ không tưởng.
Những công nhân trong chuỗi cung ứng này làm việc trung bình hơn 10 tiếng mỗi ngày, với mức thu nhập chỉ khoảng 5 USD/giờ (đã bao gồm tăng ca). Họ phải chi ra 130 USD mỗi tháng để ngủ trên những chiếc giường tầng trong các phòng trọ nhỏ chật hẹp, ngay phía trên các nhà máy đầy máy may và núi vải vóc.
“Công việc vất vả lắm,” anh Ngô Hoa – người may quần áo cả tuần không nghỉ tại một xưởng ở Quảng Châu – chia sẻ.
Nhưng chính hệ thống sản xuất này đang tiếp sức cho cuộc cách mạng bán lẻ trực tuyến toàn cầu, kết nối trực tiếp từ công nhân như anh Ngô đến khách hàng tại Mỹ, EU hay châu Phi. Không cần trung gian phân phối, không cần kho hàng lớn – đây chính là “mô hình de minimis” đang gây chấn động giới kinh doanh toàn cầu.
Sự trỗi dậy của kênh xuất khẩu miễn thuế
Tại Mỹ, số lượng kiện hàng miễn thuế nhập khẩu (dưới 800 USD mỗi kiện) đã tăng hơn gấp 10 lần kể từ năm 2016, đạt mốc 4 triệu kiện/ngày trong năm vừa qua. Tại Liên minh châu Âu, con số này thậm chí còn cao hơn: 12 triệu kiện/ngày. Cả Thái Lan và Nam Phi cũng ghi nhận mức tăng trưởng đột biến ở dòng hàng hóa này.
Sự bùng nổ đó đã tạo nên làn sóng phản ứng dữ dội từ các quốc gia nhập khẩu. Tổng thống Donald Trump ra lệnh dừng cấp quyền miễn thuế và không kiểm tra cho các kiện hàng dưới 800 USD. Tuy nhiên, ông buộc phải hoãn thi hành sau khi các sân bay ngập trong núi hàng chờ thông quan.
Nếu chính sách được áp dụng vĩnh viễn, các sản phẩm thời trang vốn miễn thuế sẽ phải chịu từ 3–30% thuế cơ bản, cộng thêm 7,5% thuế bổ sung từ nhiệm kỳ đầu của Trump và 10% thuế nhập khẩu mới công bố. Ngoài ra, mỗi kiện hàng còn chịu phí xử lý hải quan từ 5–20 USD.
Không riêng gì Mỹ, nhiều nước khác cũng bắt đầu siết chặt. Nam Phi áp thuế 45% với mọi sản phẩm may mặc nhập khẩu. Thái Lan xóa bỏ chính sách miễn thuế VAT cho các kiện hàng giá trị thấp (dưới 1.500 baht – khoảng 44 USD), và EU đang đề xuất dừng miễn thuế cho kiện hàng dưới 150 euro (156 USD).
Các quốc gia đưa ra lý do khác nhau: Mỹ viện dẫn lo ngại hàng cấm và fentanyl xâm nhập; EU muốn kiểm soát hàng giả, đảm bảo an toàn sản phẩm và công bằng cho doanh nghiệp nội địa; còn Thái Lan và Nam Phi bảo vệ các tiểu thương bản địa.
“Chúng ta có nghĩa vụ đảm bảo hàng hóa nhập khẩu an toàn và người bán tuân thủ quyền lợi người tiêu dùng,” Ủy viên EU Michael McGrath nhấn mạnh.
Quảng Châu – trái tim ngành hàng de minimis
Từ những năm 1980, vùng Quảng Đông đã nổi tiếng là công xưởng xuất khẩu giá rẻ. Nhưng sự bùng nổ thương mại điện tử đã biến Quảng Châu trở thành trung tâm toàn cầu của ngành de minimis.
Trên hàng chục km², hàng nghìn nhà máy sản xuất quần áo thời trang nhanh hoạt động không ngừng. Trong các tòa nhà bê tông trắng đơn sơ, tầng dưới là nhà xưởng, tầng trên là nơi ở công nhân. Các tập đoàn thương mại điện tử như Shein, Temu hiện kiểm soát ít nhất một phần ba ngành hàng này và đều vận hành chuỗi cung ứng từ trụ sở lớn ở Quảng Châu. Amazon cũng đã chen chân vào cuộc chơi với chương trình vận chuyển hàng de minimis mang tên Haul.
Tuy nhiên, sự phát triển không dừng lại ở Quảng Châu. Thành phố Nghĩa Ô, cách đó 960 km, đang trở thành trung tâm mới chuyên xuất khẩu mũ, đồ chơi và đồ lặt vặt. Cả hai thành phố đều vận hành dựa trên những chuỗi cung ứng cực kỳ linh hoạt và gọn nhẹ.
Shein là minh chứng rõ nét nhất. Hãng này cộng tác với hơn 5.000 xưởng nhỏ khắp Trung Quốc và loại bỏ hoàn toàn nhu cầu tồn kho hay cửa hàng vật lý. Trên website, hãng tự hào: “Shein tái định nghĩa chuỗi cung ứng bằng cách trao quyền cho hàng nghìn doanh nghiệp vừa và nhỏ.”
Nhưng mô hình này cũng gây áp lực lớn. Chủ một xưởng tên Lý Chí cho biết: “Shein đòi hỏi chất lượng cao nhưng trả giá rất thấp.” Sau một năm cộng tác, bà quay lại thị trường nội địa để bán cho các đầu mối trong nước – những người trả giá cao hơn. Tuy nhiên, thị trường vẫn rất khó khăn khi giá thuê nhân công tăng vọt từ 48 USD/ngày lên gần 70 USD chỉ trong 4 năm qua.
“Ngày càng ít lao động,” bà nói. “Chủ yếu là người sinh những năm 70 và 80, vì giới trẻ giờ đều vào đại học.” Thực tế, gần 2/3 thanh niên 18 tuổi ở Trung Quốc hiện nay theo học đại học – so với chỉ 10% năm 2000.
Rủi ro phía sau lợi thế cạnh tranh
Không chỉ tránh được thuế, ngành xuất khẩu de minimis còn tận dụng một lợi thế khác: nguyên liệu đầu vào. Hơn 90% bông vải của Trung Quốc được trồng ở Tân Cương – khu vực đang bị cáo buộc dùng lao động cưỡng bức từ các cộng đồng người Hồi giáo như Duy Ngô Nhĩ.
Nhiều quốc gia phương Tây đã ra lệnh hạn chế hoặc cấm nhập khẩu hàng hóa chứa nguyên liệu từ Tân Cương. Tuy nhiên, các kiện hàng de minimis lại nằm ngoài tầm kiểm soát này. Về mặt pháp lý, trách nhiệm kiểm tra thuộc về người mua lẻ – thường là hộ gia đình hoặc tiểu thương – nhưng giới chức phương Tây hiếm khi truy cứu.
Trong khi đó, các nhà bán lẻ lớn phải tuân thủ đầy đủ các quy định nghiêm ngặt về xuất xứ nguyên liệu, đặc biệt là khi nhập hàng bằng container lớn.
Các chủ xưởng ở Quảng Châu, khi được hỏi về nguồn vải, đều tỏ ra không biết vải được dệt từ loại bông nào.
Chủ xưởng chuyên xuất khẩu sang Thái Lan thừa nhận: “Nếu không nhận đơn hàng xuất khẩu, chúng tôi chẳng biết làm gì khác.”
Trong khi cuộc chiến thuế quan toàn cầu chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, mô hình de minimis – với khả năng né tránh hàng rào thương mại và chi phí cực thấp – vẫn tiếp tục là đòn bẩy tăng trưởng mạnh mẽ cho các doanh nghiệp thương mại điện tử Trung Quốc. Nhưng với những biến động chính sách và khan hiếm lao động, tương lai ngành này có thể không còn nhiều “miễn phí” như hiện tại.
shared via nytimes,
