Tỷ lệ sinh của Trung Quốc rơi xuống mức thấp nhất kể từ năm 1949
19/01/26
 |
| Bất chấp những nỗ lực mạnh mẽ nhằm thúc đẩy tỷ lệ sinh, dân số Trung Quốc đã giảm và già đi trong năm thứ tư liên tiếp, khi số người tử vong lại vượt quá số người sinh. Ảnh: Wu Hao/EPA |
Số trẻ sinh giảm mạnh, dân số tiếp tục thu hẹp
Bất chấp hàng loạt biện pháp khuyến sinh, Trung Quốc ghi nhận năm thứ tư liên tiếp số người chết nhiều hơn số trẻ sinh trong năm 2025, khiến dân số vừa già hóa vừa giảm quy mô. Chính phủ cho biết năm qua có 7,92 triệu trẻ sơ sinh, giảm từ 9,54 triệu của năm 2024. Số người tử vong tăng lên 11,31 triệu. Tỷ lệ sinh tính theo đầu người giảm còn 5,63 trẻ/1.000 dân, mức thấp kỷ lục kể từ khi nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thành lập.
Những số liệu nhân khẩu học này được công bố cùng dữ liệu kinh tế cho thấy Trung Quốc tăng trưởng 5% trong năm 2025. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cảnh báo: tăng trưởng ngắn hạn không che lấp được rủi ro dài hạn khi lực lượng lao động tương lai suy giảm trong lúc số người nghỉ hưu tăng nhanh.
“Kéo đòn bẩy” khuyến sinh nhưng hiệu quả hạn chế
Để thúc đẩy sinh con, nhà chức trách đã thử nhiều cách: kêu gọi sinh đẻ là hành động yêu nước, vận động các cặp đôi mới cưới lập kế hoạch gia đình, thậm chí xuất hiện các biện pháp bị coi là thô bạo như theo dõi chu kỳ kinh nguyệt và ban hành hướng dẫn giảm các ca phá thai “không cần thiết về y khoa”.
Tổng Bí thư Tập Cận Bình kêu gọi xây dựng “văn hóa hôn nhân và sinh con kiểu mới”, yêu cầu cán bộ định hướng quan niệm của giới trẻ về tình yêu, kết hôn, sinh sản và gia đình. Dù vậy, nhiều người trẻ phản ứng thờ ơ, cho thấy khoảng cách lớn giữa mục tiêu chính sách và tâm lý xã hội.
Thuế bao cao su và sự châm biếm của mạng xã hội
Ngày 1/1, nhà chức trách áp thuế VAT 13% lên thuốc tránh thai và bao cao su. Dù không tuyên bố công khai đây là biện pháp khuyến sinh, dư luận lập tức hiểu theo hướng đó. Trên mạng xã hội Trung Quốc, phản ứng phổ biến là trêu chọc và mỉa mai: tăng giá bao cao su vẫn “rẻ hơn nhiều” so với nuôi một đứa trẻ, và bao cao su “không chỉ có một mục đích”.
Jonathan Zhu, 28 tuổi, nói việc tăng giá không làm thay đổi hành vi: anh vẫn dùng, nhưng trì hoãn làm cha vì áp lực tài chính. Bạn gái anh, Hu Tingyan, 26 tuổi, cũng cho rằng chi phí bao cao su không quyết định chuyện sinh con; cô chỉ cảm thấy “chưa đúng thời điểm”. Một số bình luận quá gay gắt đã bị kiểm duyệt và xóa khỏi nền tảng.
Tiền trợ cấp không đủ “xoay” xu hướng
Nhiều địa phương thử cấp tiền, hỗ trợ nhà ở cho các cặp đôi, nhưng tác động rất hạn chế. Wang Feng, giáo sư xã hội học tại Đại học California, Irvine, cho rằng kinh nghiệm quốc tế cho thấy khuyến khích bằng tiền hầu như không làm tăng tỷ lệ sinh đáng kể.
Với nhiều người trẻ, rào cản lớn nhất vẫn là chi phí giáo dục, y tế, nhà ở, cộng với triển vọng việc làm kém chắc chắn trong nền kinh tế tăng trưởng chậm và khủng hoảng bất động sản. Thất nghiệp thanh niên còn cao; nhiều sinh viên mới ra trường khó kiếm công việc ổn định, phải dựa vào gia đình trong khi hệ thống phúc lợi xã hội bị đánh giá là mỏng.
Khủng hoảng đến sớm hơn dự tính
Trung Quốc đối mặt cú sốc nhân khẩu học nhanh hơn dự báo. Một thập kỷ trước, nước này mới nới lỏng chính sách một con để cho phép sinh hai con; đến năm 2021 tiếp tục cho phép sinh ba. Nhưng mức sinh vẫn tiếp tục giảm, khiến chính phủ có ít thời gian hơn để xử lý các hệ thống hưu trí và y tế vốn thiếu nguồn lực.
Đồng thời, lực lượng lao động trong độ tuổi làm việc suy giảm nhanh, còn nhóm người từ 60 tuổi trở lên dự kiến đạt 400 triệu vào năm 2035. Gánh nặng già hóa khiến nhiều người trẻ băn khoăn về nghĩa vụ đóng góp vào quỹ hưu trí, do lo ngại áp lực tài chính và mức độ bảo đảm trong tương lai.
Tuổi nghỉ hưu thấp càng làm bài toán khó hơn. Trung Quốc đã nâng tuổi nghỉ hưu năm ngoái lần đầu kể từ thập niên 1950 và dự kiến tăng dần đến năm 2040: 63 tuổi với nam, 58 tuổi với nữ làm công việc văn phòng và 55 tuổi với nữ làm việc trong nhà máy. Dù vậy, đây vẫn là một trong những mức thấp nhất thế giới.
Kết hôn giảm, “mai mối” cũng chật vật
Gần đây, một số quan chức thậm chí đề xuất thưởng tiền cho người mai mối thành công để khuyến khích kết hôn và sinh con. Nhưng ngay cả “đầu vào” của câu chuyện – hôn nhân – cũng đang suy yếu.
Jia Dan, 46 tuổi, người tổ chức sự kiện mai mối ở Bắc Kinh từ năm 2012 và chuyển hẳn sang làm toàn thời gian năm 2018, nói ông cảm nhận rõ nhu cầu kết hôn giảm dần. Theo ông, đàn ông là nhóm quay lại nhiều lần; phụ nữ hiếm khi tham dự quá một lần. Và điều đáng chú ý nhất là ngày càng nhiều người trẻ không còn mặn mà với hôn nhân.
Ông nói: “Có thể cảm nhận rất rõ số người ở Bắc Kinh thực sự muốn kết hôn đang thu hẹp. Càng ngày càng nhiều người trẻ không muốn làm điều đó nữa.”
shared via nytimes,
