Đài Loan có thể thực sự tách rời kinh tế khỏi Trung Quốc?
09/07/25
Trong bối cảnh địa chính trị ngày càng căng thẳng, Đài Loan đang tăng tốc nỗ lực giảm phụ thuộc kinh tế vào Trung Quốc – đối tác thương mại lớn nhất. Tuy nhiên, hành trình này không dễ dàng, bởi mối quan hệ thương mại giữa hai nền kinh tế đã ăn sâu hàng thập kỷ và trở thành trụ cột cho sự phát triển của nhiều tập đoàn công nghệ hàng đầu Đài Loan.
Mục tiêu tách rời chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc
Chính quyền của Tổng thống Lai Thanh Đức hiện đang đẩy mạnh chiến lược "tách rời kinh tế", đặc biệt là trong lĩnh vực sản xuất chất bán dẫn – ngành mũi nhọn của Đài Loan. Tổng thống kêu gọi các doanh nghiệp bán dẫn ngừng mua và bán linh kiện cho Trung Quốc, đồng thời chuyển sang hợp tác với các quốc gia dân chủ trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tháng trước, chính phủ Đài Loan yêu cầu các công ty nội địa phải có giấy phép khi xuất khẩu sản phẩm cho hai tập đoàn công nghệ hàng đầu Trung Quốc là Huawei và SMIC (Tập đoàn Sản xuất Chất bán dẫn Quốc tế). Đây là động thái rõ ràng cho thấy Đài Loan đang đồng điệu hóa chính sách với Washington – nơi lâu nay đã nỗ lực ngăn chặn Trung Quốc tiếp cận công nghệ chip tiên tiến.
Động thái này cũng cho thấy Đài Loan đang bị kẹt giữa hai siêu cường Mỹ - Trung. Trong khi Tổng thống Trump liên tục cảnh báo sẽ áp thuế với hàng hóa Đài Loan và các đối tác thương mại khác, thì Đài Loan lại mong muốn khẳng định vị thế là "đồng minh tin cậy" của Washington, dù phải trả giá bằng những tổn thất kinh tế ngắn hạn, theo nhận định của chuyên gia Kharis Templeman tại Viện Hoover, Đại học Stanford.
Phụ thuộc sâu sắc: Thách thức hiện hữu
Tuy nhiên, việc tách rời khỏi nền kinh tế lớn thứ hai thế giới không đơn giản. Trong nhiều thập kỷ, gần như toàn bộ dòng vốn đầu tư ra nước ngoài của các doanh nghiệp Đài Loan đều chảy vào Trung Quốc. Các tập đoàn hàng đầu như TSMC (Công ty Sản xuất Chất bán dẫn Đài Loan) và Foxconn (Tập đoàn Hồng Hải) đều lớn mạnh nhờ đầu tư sản xuất và tiêu thụ tại thị trường Trung Quốc.
Foxconn – nhà sản xuất thiết bị cho Apple và Nvidia – hiện vẫn sở hữu những nhà máy lớn tại miền trung Trung Quốc, nơi hưởng lợi nhiều năm từ các chính sách đầu tư cơ sở hạ tầng của Bắc Kinh. Tỷ phú Quách Đài Minh, người sáng lập Foxconn, từng tranh cử tổng thống Đài Loan vào năm 2024.
Tương tự, ông Lâm Bách Lợi – người giàu nhất Đài Loan – đã gây dựng tài sản nhờ sản xuất máy tính xách tay tại Trung Quốc thông qua tập đoàn Quanta Computer. Tập đoàn thực phẩm và đồ uống Want Want hiện vẫn phụ thuộc phần lớn doanh thu từ thị trường Trung Quốc. Chủ tịch Want Want, ông Thái Ứng Minh, công khai ủng hộ lập trường "một Trung Quốc" và sở hữu nhiều kênh truyền hình cùng nền tảng YouTube thân Bắc Kinh.
Quan hệ kinh tế chặt chẽ này từng được xem là cơ chế răn đe đối với Trung Quốc, ngăn cản các hành động quân sự liều lĩnh. Đồng thời, đây cũng là công cụ để Bắc Kinh gia tăng ảnh hưởng chính trị với Đài Loan. Nhưng sau một thập kỷ, quan điểm đã thay đổi.
Xu hướng rút khỏi Trung Quốc đang gia tăng
Năm 2014, khi chính phủ Đài Loan đề xuất kế hoạch thắt chặt quan hệ kinh tế với Trung Quốc, hàng nghìn người dân đã xuống đường phản đối vì lo ngại phụ thuộc chính trị. Kế hoạch sau đó bị hủy bỏ. Đại dịch Covid-19 và căng thẳng thương mại Mỹ - Trung càng khiến làn sóng dịch chuyển sản xuất rời Trung Quốc lan rộng. Tính đến năm 2024, chỉ hơn 7% tổng đầu tư nước ngoài mới của Đài Loan đổ vào Trung Quốc – giảm mạnh so với mức hơn 80% vào năm 2010.
Tuy vậy, các chuyên gia nhận định việc "tách rời hoàn toàn" vẫn rất khó khăn. Trung Quốc hiện vẫn là khách hàng lớn nhất của hàng xuất khẩu Đài Loan, đặc biệt là chip điện tử.
Ở chiều ngược lại, Đài Loan đang trông cậy vào sự hậu thuẫn chính trị và quân sự từ Mỹ để đối phó áp lực từ Bắc Kinh. Tuy nhiên, Trump đã yêu cầu Đài Loan phải tăng mạnh ngân sách quốc phòng và chỉ trích TSMC đã "vượt mặt" Mỹ trong lĩnh vực bán dẫn. Phản hồi lại, chính quyền Đài Loan cam kết sẽ tăng nhẹ chi tiêu quốc phòng, trong khi TSMC cho biết sẽ tăng gấp đôi đầu tư tại Mỹ lên 165 tỷ USD.
Mối quan hệ thương mại giữa Đài Loan và Trung Quốc, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ cao, dự kiến sẽ tiếp tục là điểm nóng trong đàm phán giữa Đài Loan và chính quyền Trump. Năm ngoái, một con chip do TSMC sản xuất đã xuất hiện trong thiết bị Huawei – vi phạm lệnh cấm xuất khẩu từ Mỹ, gây giận dữ trong giới chức Washington. Động thái mới của Đài Loan nhằm hạn chế xuất khẩu cho Huawei và SMIC cho thấy quyết tâm khống chế dòng chảy công nghệ sang Trung Quốc.
Trung Quốc vẫn hấp dẫn doanh nhân Đài Loan
Dù có nhiều lý do để các doanh nghiệp Đài Loan rời xa Trung Quốc, nhưng lực hút của thị trường này vẫn mạnh mẽ.
Ông Howard Yuan, 36 tuổi, giám đốc Superb International – doanh nghiệp gia công dệt may do gia đình ông thành lập từ những năm 1980 tại Thượng Hải – cho rằng rất khó tìm được chuỗi cung ứng thay thế Trung Quốc.
Còn Ruby Chen, 32 tuổi, cho biết Trung Quốc là nơi khởi nghiệp dễ dàng hơn so với Đài Loan. Ba năm qua, bà đã điều hành một doanh nghiệp chăm sóc sức khỏe y học cổ truyền tại Sơn Đông. Chen còn tổ chức các khóa huấn luyện khởi nghiệp cho người Đài Loan tại Trung Quốc, chia sẻ: “Đây là môi trường rất thích hợp cho người mới bắt đầu. Tôi chỉ là một cô gái lao động phổ thông với chút tiền tiết kiệm”.
shared via nytimes,
