Big Tech và bước ngoặt tại Brazil dưới bóng đòn thuế của Trump
13/08/25
Nguồn: Dado Galdieri
Đòn bẩy mới của Big Tech tại Brazil
Tổng thống Donald Trump, thông qua việc áp thuế quan nặng nề đối với hàng xuất khẩu chủ lực của Brazil, chưa thể giải thoát đồng minh chính trị Jair Bolsonaro khỏi tình trạng quản thúc tại gia chờ xét xử với cáo buộc âm mưu đảo chính. Tuy nhiên, những đòn thuế này lại đang mở ra một cơ hội bất ngờ cho các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ (Big Tech) nhằm gia tăng ảnh hưởng đến quá trình hoạch định các quy định mới quản lý hoạt động của họ tại quốc gia Nam Mỹ này.
Thời gian qua, các tập đoàn công nghệ vốn tích cực tiếp cận chính quyền Trump nay có thêm lợi thế trong các hành lang quyền lực ở Brazil. Trong bối cảnh mức thuế 50% áp lên nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Brazil, các doanh nghiệp công nghệ được chào đón tại các cuộc gặp với quan chức chính phủ và thẩm phán Tòa án Tối cao Brazil, khi các quy định mới về phát ngôn trực tuyến và trí tuệ nhân tạo đang định hình.
Giáo sư luật và công nghệ Anupam Chander (Đại học Georgetown) nhận định: “Mọi thứ dường như đều là một phần của ‘thỏa thuận’. Những gì từng được xem là chính sách nội bộ của Brazil giờ đây lại trở thành một phần trong chương trình nghị sự thương mại.”
Căng thẳng chính trị và áp lực kinh tế
Nỗ lực của Trump nhằm tác động đến hệ thống tư pháp Brazil, để khép lại vụ xét xử Bolsonaro, cho đến nay chưa đạt kết quả. Cựu tổng thống Brazil từng tuyên bố sai sự thật cuộc bầu cử gần nhất bị gian lận để có lợi cho đối thủ Luiz Inácio Lula da Silva.
Chính quyền Brazil khẳng định không ai có thể can thiệp vào tiến trình tư pháp. Thẩm phán Alexandre de Moraes - người phụ trách vụ án của ông Bolsonaro vẫn giữ lập trường cứng rắn, ngay cả khi Mỹ áp dụng những biện pháp trừng phạt mạnh nhất có thể.
Tuy nhiên, Trump lại đang tiến gần hơn tới mục tiêu điều chỉnh các quy định của Brazil đối với lĩnh vực công nghệ. Hai nước có mối quan hệ thương mại sâu sắc: Mỹ là đối tác lớn thứ hai của Brazil sau Trung Quốc, với thặng dư thương mại năm ngoái đạt 7,4 tỷ USD trên tổng kim ngạch 92 tỷ USD.
Khi mới bị áp thuế, Tổng thống Lula cáo buộc Mỹ “tống tiền” và tuyên bố sẽ tăng cường siết chặt quản lý, đánh thuế các tập đoàn công nghệ. Thế nhưng, sau nhiều vòng đàm phán bế tắc và thực tế thuế quan bắt đầu gây sức ép, Phó tổng thống kiêm trưởng đoàn đàm phán Geraldo Alckmin phát tín hiệu Brazil sẵn sàng bàn về vấn đề Big Tech để “giải quyết khó khăn” từ thuế 50% của Mỹ áp lên hàng tỷ USD hàng xuất khẩu Brazil.
Thị trường trọng yếu và cuộc chiến chống thông tin sai lệch
Brazil với 212 triệu dân, trong đó tỷ lệ người dùng internet rất cao, là một trong những thị trường lớn nhất thế giới đối với các tập đoàn công nghệ. Tuy nhiên, chính sách chống thông tin sai lệch của nước này nhiều năm qua đặt họ vào thế đối đầu với các nền tảng số, vốn cho rằng các biện pháp này xâm phạm quyền tự do ngôn luận.
Giáo sư luật Francisco Brito Cruz (Viện Giáo dục, Phát triển và Nghiên cứu Brazil) cho biết: “Nếu Brazil tiến xa trong vấn đề điều chỉnh quy định, quốc gia này có thể trở thành hình mẫu cho các nước khác. Đó là lý do Brazil bị coi là mối đe dọa từ góc nhìn của các nền tảng số.”
Dưới sự dẫn dắt của Tòa án Tối cao và Thẩm phán Moraes, Brazil áp dụng những bước đi quyết liệt bậc nhất thế giới để xử lý thông tin sai lệch trực tuyến, cho rằng điều này gây tổn hại tới nền dân chủ. Quốc hội Brazil nhiều lần cố gắng thông qua các dự luật buộc các nền tảng phải giám sát, gỡ bỏ nội dung vi phạm, nhưng đều bị lực lượng cánh hữu cản trở. Trong khoảng trống pháp lý này, Thẩm phán Moraes nổi lên như một “hàng rào” hiệu quả trước Bolsonaro và các cáo buộc gian lận bầu cử.
Sau khi Bolsonaro thất bại sít sao trong cuộc bầu cử 2022, hàng nghìn người ủng hộ xông vào các tòa nhà chính phủ, đòi quân đội đảo ngược kết quả. Thẩm phán Moraes khi đó ra lệnh chặn hàng chục tài khoản mạng xã hội của những người đặt nghi vấn về kết quả hoặc ủng hộ người biểu tình, bao gồm cả tài khoản của một số nghị sĩ liên bang.
Cuộc đối đầu với các nền tảng toàn cầu
Năm ngoái, khi Elon Musk từ chối yêu cầu của tòa án Brazil về việc gỡ bỏ các tài khoản trên nền tảng X, Thẩm phán Moraes chặn toàn bộ nền tảng này tại Brazil và đe dọa phạt người dùng nếu tìm cách vượt rào.
Ở một quốc gia vẫn còn ký ức về chế độ độc tài quân sự, nhiều người ca ngợi Thẩm phán Moraes vì dám đứng lên chống lại các tập đoàn công nghệ quyền lực. Tuy nhiên, cũng có luồng ý kiến nói ông vượt quá giới hạn, khi bỏ tù người dùng mà chưa xét xử vì những lời đe dọa trên mạng, chặn báo chí đăng tin chỉ trích chính trị gia, và yêu cầu gỡ bỏ các tài khoản phổ biến mà không giải thích rõ cơ sở đe dọa nền dân chủ.
Chiến dịch chống tin giả này đã khiến Trump tức giận. Nhà Trắng áp thuế nặng và cáo buộc Thẩm phán Moraes “kiểm duyệt”. Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ cũng mở cuộc điều tra về quy định công nghệ của Brazil.
Khủng hoảng ngoại giao này lại vô tình tạo cơ hội vàng cho Big Tech tác động tới các quy định then chốt mà chính phủ và Tòa án Tối cao Brazil đang xem xét - những yếu tố sẽ định hình cách họ vận hành tại quốc gia lớn nhất Mỹ Latinh.
Phán quyết mới và tác động tới Big Tech
Tháng 6 vừa qua, Tòa án Tối cao Brazil ra phán quyết các nền tảng số có thể bị quy trách nhiệm pháp lý với những nội dung vi phạm luật pháp, như phát ngôn thù ghét hoặc tấn công nền dân chủ. Các công ty phải giám sát nội dung tài trợ và chủ động đảm bảo nền tảng không trở thành nơi lan truyền nội dung độc hại.
Tòa án Tối cao hiện đang cân nhắc thời điểm và cách thức áp dụng các quy định này, vốn được cho là tương đồng với luật của Liên minh châu Âu.
Từ lâu, các nền tảng đã phản đối việc bị quy trách nhiệm cho phát ngôn của người dùng, cho rằng tiêu chí mới mơ hồ, khó tuân thủ và đi ngược xu thế toàn cầu. Luật sư André Giacchetta từng đại diện cho X và nhiều nền tảng xã hội khác cảnh báo: “Điều này tạo ra sự bất định rất lớn. Brazil đang tự cô lập mình khỏi phần còn lại của thế giới.”
Những cuộc gặp kín và bước đi chiến lược
Ngày 9/7, Trump gửi thư đe dọa áp thêm thuế nặng với Brazil. Ngay sau đó, ít nhất hai công ty công nghệ đã gặp riêng các thẩm phán Tòa án Tối cao, dù lịch công khai của tòa không ghi nhận. Một ngày trước khi thuế được áp chính thức, Google, Meta và Phó tổng thống Alckmin đã có cuộc gặp, với sự tham dự trực tuyến của đại diện Bộ Thương mại Mỹ.
Theo một quan chức giấu tên, mục tiêu là gửi tín hiệu tới Washington Brazil sẵn sàng đối thoại với Big Tech. Cuộc gặp bàn tới vấn đề thuế quan cũng như mối quan ngại của các công ty về quy định mới.
Sau đó, chính phủ Brazil đề xuất thành lập nhóm công tác về quản lý, đổi mới và cơ hội đầu tư trong lĩnh vực công nghệ, nhấn mạnh hợp tác phát triển trung tâm dữ liệu như một hướng liên kết song phương. Phó tổng thống Alckmin cho biết: “Quy định với Big Tech và mạng xã hội là vấn đề toàn cầu. Hãy học hỏi từ nơi khác: Ở đâu đã áp dụng? Kết quả ra sao? Đâu là những điểm bị chỉ trích? Chúng ta không nên vội vàng.”
Google và Meta từ chối bình luận về thuế quan hay các cuộc gặp. X không phản hồi yêu cầu.
Cân nhắc của Brazil và kết cục khó đoán
Nhiều người ở Brazil coi vụ án Bolsonaro là yếu tố sống còn để bảo vệ nền dân chủ và khẳng định không có chỗ cho thỏa hiệp. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là Brazil sẵn sàng nới lỏng bao nhiêu trong chính sách siết chặt Big Tech để đổi lấy việc Mỹ gỡ bỏ thuế quan.
Nếu Big Tech thành công tác động tới quá trình điều chỉnh quy định, mức thuế của Mỹ có thể mang lại một chiến thắng lớn, dù âm thầm, cho Trump và đồng minh.
Giáo sư Brito nhận định: “Có thể đây là cách tạo tiền lệ từ Brazil. Và mọi con mắt đang dõi theo xem điều này sẽ kết thúc như thế nào.”
shared via nytimes,
