Khi Trump mềm mỏng với Bắc Kinh: Những cánh “diều hâu” với Trung Quốc mất dần ảnh hưởng
21/07/25
Chỉ trong vài tháng, chính quyền Trump đã bất ngờ chuyển hướng từ đối đầu sang nhượng bộ với Trung Quốc – đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ cao như chip trí tuệ nhân tạo (AI). Động thái đảo ngược đầy kịch tính này diễn ra khi Tổng thống Trump tích cực tìm kiếm chuyến thăm Bắc Kinh cuối năm nay, đồng thời cho thấy một thực tế mới: những tiếng nói cứng rắn trong nội bộ chính quyền Mỹ đang dần bị gạt sang một bên.
Từ lệnh cấm sang nhượng bộ: Sự trở lại của chip H20
Một trong những yêu cầu kiên định nhất của Trung Quốc trong các cuộc đàm phán với Mỹ những năm gần đây là việc nới lỏng các hạn chế đối với chip AI tiên tiến – những công cụ được xem là cốt lõi để thúc đẩy năng lực công nghệ và quân sự của Bắc Kinh.
Tuần trước, chính quyền Trump đã đáp lại yêu cầu đó: cho phép Nvidia, công ty dẫn đầu toàn cầu về chip AI có trụ sở tại Mỹ, được phép bán dòng chip H20 – phiên bản cấp thấp nhưng vẫn có giá trị chiến lược cho thị trường Trung Quốc.
Động thái này hoàn toàn trái ngược với chính sách cách đây chỉ ba tháng trước. Khi ấy, ông Trump không chỉ cấm bán H20 cho Trung Quốc mà còn áp thuế ba con số với hàng hóa nhập khẩu từ Bắc Kinh, khiến hai nền kinh tế lớn nhất thế giới rơi vào vòng xoáy trả đũa nguy hiểm. Trung Quốc lập tức phản công bằng cách hạn chế xuất khẩu khoáng sản và nam châm đất hiếm – nguyên liệu sống còn đối với các nhà sản xuất ô tô, thiết bị y tế và quốc phòng của Mỹ.
Chính cú đánh trả chiến lược ấy đã khiến Washington phải suy nghĩ lại. Thay vì dùng đòn kinh tế để ép Trung Quốc thay đổi, chính quyền Trump giờ đây bắt đầu “lấy lòng” Bắc Kinh.
Đằng sau quyết định: Thỏa hiệp hay đổi chác?
Theo các quan chức chính phủ, quyết định cho phép xuất khẩu H20 không phải là sự nhượng bộ đơn lẻ mà là một phần trong nỗ lực tổng thể nhằm cải thiện quan hệ song phương. Lãnh đạo Bộ Tài chính Scott Bessent ban đầu phủ nhận có sự “đổi chác” giữa chip và khoáng sản. Nhưng đến ngày 15/7, ông lại thừa nhận rằng đây là “một phần trong bức tranh lớn”, khẳng định: “Họ có thứ chúng tôi muốn, chúng tôi có thứ họ cần, và giờ cả hai bên đều hài lòng”.
Tuy nhiên, Bộ Thương mại Trung Quốc phủ nhận điều này. Một quan chức cấp cao khẳng định phía Mỹ “đã chủ động phê duyệt việc bán chip H20” và cho rằng Washington cần tiếp tục dỡ bỏ các rào cản thương mại.
Một nguồn tin tham gia đàm phán cho biết H20 không phải là nội dung chính thức trong các cuộc họp giữa hai bên ở Geneva và London vào mùa xuân, nhưng quyết định này rõ ràng nằm trong chuỗi động thái tích cực gần đây. Đổi lại, Trung Quốc đã đồng ý chặn xuất khẩu một số hóa chất dùng sản xuất fentanyl – loại ma túy đang là mối lo lớn của Trump.
Khi Bắc Kinh gây sức ép kinh tế: Mỹ buộc phải nhún nhường
Quyết định chiến lược của Trung Quốc trong việc giới hạn xuất khẩu đất hiếm đã khiến các nhà máy ô tô như Ford, Suzuki và nhiều doanh nghiệp quốc phòng Mỹ phải tạm ngưng hoạt động do thiếu nguyên liệu. Các giám đốc điều hành dồn dập gọi điện đến Nhà Trắng cảnh báo về nguy cơ tê liệt dây chuyền sản xuất.
Đây là cú sốc thực sự đối với Trump và nội các của ông – những người tin rằng Bắc Kinh sẽ lùi bước khi Mỹ tăng thuế. Trái lại, Trung Quốc gọi đó là “canh bạc tất tay” của Mỹ và lập tức ra đòn đáp trả.
Kết quả là một thỏa thuận đình chiến mong manh được thiết lập vào mùa xuân. Mỹ giảm thuế từ mức tối thiểu 145% xuống còn 30%, và Trung Quốc đồng ý nối lại xuất khẩu đất hiếm.
Song sự thận trọng của chính quyền Trump không chỉ vì kinh tế. Trump đang khát khao một lời mời chính thức đến Bắc Kinh, nơi ông có thể tiến hành các cuộc đàm phán trực diện với Chủ tịch Tập Cận Bình. Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick đã bắt đầu tuyển chọn lãnh đạo doanh nghiệp để đi cùng tổng thống trên chuyên cơ Air Force One, tạo nên cuộc cạnh tranh kín đáo trong giới doanh nghiệp.
Cựu ngoại giao Craig Allen nhận xét: “Hai nước đang rõ ràng chuẩn bị cho một hội nghị thượng đỉnh. Mỗi bên đưa ra những điều bên kia muốn và kiềm chế những thứ họ không muốn”. Ông ví điều này như một “vũ điệu ngoại giao”.
Cuộc đấu trí về kiểm soát xuất khẩu
Từ lâu, việc hạn chế xuất khẩu công nghệ sang Trung Quốc được xem là vấn đề an ninh quốc gia và không thể thương lượng. Tuy nhiên, tháng 5 vừa qua ở Geneva, Trung Quốc đã có một lập luận phản công mạnh mẽ: đất hiếm và nam châm – nguyên liệu dùng cho máy bay chiến đấu, UAV và vũ khí – cũng là công nghệ “lưỡng dụng” (vừa dân sự, vừa quân sự), giống như chip AI.
Bắc Kinh yêu cầu sự tương hỗ: nếu Mỹ muốn có nguồn cung ổn định, thì Washington cũng phải nới lỏng hạn chế công nghệ. Kết quả đàm phán không được công khai đầy đủ, nhưng ngay sau hội nghị Geneva, Mỹ phát hành thông báo siết chặt quy định liên quan đến chip Huawei. Đáp lại, Trung Quốc cáo buộc động thái đó “làm tổn hại thỏa thuận” vừa đạt được.
Dưới áp lực đàm phán, Washington đã lùi bước. Bản thông báo nhanh chóng được chỉnh sửa, dù không thay đổi chính sách. Bộ trưởng Bessent cùng Đại diện Thương mại Jamieson Greer lập tức bày tỏ lo ngại rằng động thái này có thể phá hỏng tiến trình đàm phán.
Trung Quốc tiếp tục giới hạn xuất khẩu đất hiếm. Mỹ đáp trả bằng cách hạn chế phần mềm thiết kế chip, linh kiện máy bay và ethane. Cả hai bên lại phải ngồi vào bàn đàm phán lần nữa ở London vào tháng 6. Kết quả là thương mại tái lập, nhưng các công ty Mỹ cho biết giấy phép nhập nam châm đất hiếm của Trung Quốc chỉ có hiệu lực 6 tháng, kèm theo yêu cầu cung cấp thông tin bí mật về quy trình sản xuất.
Ngày 15/7, ngay sau khi Nvidia được phép bán chip H20, Trung Quốc tuyên bố hạn chế xuất khẩu công nghệ pin – cho thấy Bắc Kinh vẫn đang củng cố “vũ khí kinh tế” trong tay.
Khi cánh diều hâu bị gạt sang một bên
Sự thay đổi trong chính sách đối với Trung Quốc cũng phản ánh chuyển biến trong nội bộ chính quyền Trump. Những nhân vật chủ trương kiểm soát xuất khẩu đã bị loại bỏ, nhường chỗ cho các quan chức ủng hộ doanh nghiệp công nghệ.
Bộ trưởng Thương mại Lutnick và Ngoại trưởng Marco Rubio – vốn là người chỉ trích Trung Quốc kịch liệt – giờ lại ủng hộ lập trường “thương lượng” của tổng thống. Một số thành viên Hội đồng An ninh Quốc gia mang tư tưởng cứng rắn đã bị sa thải vì “thiếu trung thành”.
Đó là cơ hội cho những người như David Sacks – người đứng đầu về AI tại Nhà Trắng và từng chỉ trích các lệnh kiểm soát xuất khẩu – thúc đẩy chính sách “thả cửa” cho ngành công nghệ. CEO Nvidia Jensen Huang đã tích cực vận động hành lang tại Washington, lập luận rằng việc cấm chip AI với Trung Quốc chỉ khiến Bắc Kinh đẩy nhanh tự chủ công nghệ.
Ông Huang cũng phủ nhận cáo buộc chip của Nvidia được quân đội Trung Quốc sử dụng và cho rằng Trung Quốc “là đối thủ cạnh tranh, không phải kẻ thù”. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây cho thấy giới học thuật và quân đội Trung Quốc vẫn sử dụng chip Nvidia cho các nghiên cứu dân sự và quốc phòng.
Chủ tịch Uỷ ban Hạ viện về Trung Quốc, nghị sĩ Cộng hòa John Moolenaar, viết trong một lá thư ngày thứ Sáu rằng chip H20 đã giúp mô hình AI DeepSeek của Trung Quốc phát triển và có thể đe dọa vị thế AI của Mỹ.
Nhưng Trump dường như không bị thuyết phục. Trong cuộc gặp với Huang tại Phòng Bầu Dục, tổng thống cho rằng việc chặn chip Mỹ sẽ chỉ tạo lợi thế cho Huawei – và quyết định gỡ bỏ lệnh cấm H20.
Nguồn tin thân cận cho biết Trump luôn xem kiểm soát xuất khẩu như một công cụ đàm phán, không phải vấn đề nguyên tắc. Trong nhiệm kỳ trước, ông từng gỡ bỏ lệnh cấm đối với tập đoàn viễn thông ZTE theo yêu cầu của Tập Cận Bình. Giờ đây, AI chip là con bài mới để gây sức ép từ Trung Đông đến châu Á.
Tổng thống Trump tin rằng doanh nghiệp Mỹ đã bị Trung Quốc “làm giá” suốt nhiều thập kỷ, và chính ông sẽ là người lật ngược thế cờ – đặc biệt nếu được trực tiếp đàm phán với ông Tập. Nội các của ông đang chuẩn bị cho một vòng đàm phán sâu rộng hơn, hướng tới mở cửa thị trường và chuẩn bị cho chuyến công du Trung Quốc cuối năm nay.
shared via nytimes,
