Những ngày huy hoàng và tăm tối của thị trường chứng khoán
04/08/25
 |
| Nguồn: Karsten Moran |
Khi thị trường bùng nổ giữa lúc hỗn loạn
Vừa qua, thị trường chứng khoán Mỹ tăng gần 10% chỉ trong một phiên - một mức tăng rực rỡ mà nhiều người, kể cả các nhà phân tích lão luyện, cũng dễ dàng bỏ qua. Ngày hôm đó diễn ra giữa cơn lốc của những thông báo áp thuế rồi lại gỡ bỏ - từ chính quyền Trump. Sự kiện này, về mặt thống kê, là ngày tăng điểm mạnh thứ ba trong suốt 50 năm qua của thị trường Mỹ.
Cụ thể, thị trường bật tăng khi tổng thống Trump tuyên bố sẽ tạm hoãn một loạt thuế quan trong vòng 90 ngày. Tuy nhiên, chỉ một ngày sau đó, đà tăng lập tức bị xóa sổ khi giới đầu tư nhận ra các mức thuế cao đối với hàng hóa Trung Quốc vẫn sẽ duy trì.
Hiện tượng này phản ánh một thực tế không mấy dễ chịu: những ngày "tuyệt vời" nhất trên thị trường thường lại xuất hiện giữa những giai đoạn tồi tệ nhất. Tăng vọt một ngày không đồng nghĩa với một xu hướng đi lên lâu dài, mà chỉ là tia sáng lóe lên giữa bóng tối ngắn ngủi và khó đoán.
Đừng cố đoán đỉnh đáy
Theo chuyên gia đầu tư kỳ cựu Burton Malkiel tác giả cuốn sách kinh điển A Random Walk Down Wall Street, việc cố gắng "đón đầu" thị trường là điều vô ích. “Đừng tự lừa mình rằng bạn đủ thông minh để đánh bại thị trường,” ông Malkiel chia sẻ. “Khi cố gắng làm điều đó, bạn sẽ gần như chắc chắn thua lỗ.”
Là Giám đốc Đầu tư tại Wealthfront công ty đầu tư tự động nổi tiếng, ông Malkiel cùng đồng sự Alex Michalka nghiên cứu kỹ lưỡng dữ liệu của thị trường trong 50 năm và phát hiện ra điều bất ngờ: Tất cả 10 phiên tăng điểm mạnh nhất đều diễn ra ngay sau hoặc trong thời kỳ khủng hoảng nghiêm trọng.
Lấy ví dụ năm nay: ngày 9 tháng 4 là một đợt phục hồi sau cú sụp đổ 19%, bao gồm hai phiên giảm hơn 10% vào các ngày 3 và 4 tháng 4. Thị trường hiện vẫn đang trong xu hướng hồi phục, nhưng tương lai thì không ai dám chắc.
Trong bối cảnh "chứng khoán meme" - những cổ phiếu được đẩy giá nhờ mạng xã hội thay vì giá trị nội tại bùng phát, nhóm được nhắc đến nhiều gần đây là “DORKs” (gồm Krispy Kreme – mã DNUT, Opendoor, Rocket Companies và Kohl’s). Nhưng hãy nhớ rằng, làn sóng meme-stock năm 2021 cũng từng kết thúc trong một cú sụp đổ toàn diện.
Những ngày “đẹp nhất” thường đi kèm với đau thương
Nhìn lại 50 năm qua, 5 trong 10 phiên tăng điểm mạnh nhất diễn ra trong cuộc khủng hoảng tài chính 2008–2009, mà 3 trong số đó lại rơi đúng vào thời điểm kinh tế Mỹ đang chìm sâu trong suy thoái. Những nhà đầu tư hào hứng mua vào ngay sau đó đã phải gánh chịu khoản lỗ lớn khi thị trường tiếp tục giảm sâu.
Hai ngày tăng điểm ấn tượng nhất lịch sử, 13 tháng 10 và 28 tháng 10 năm 2008, cũng chẳng giúp ích nhiều cho giới đầu tư lúc đó. Ngày đầu tiên, thị trường tăng 11,4%, và ngày thứ hai là 9,8%. Nhưng cả hai đều diễn ra sau khi thị trường đã mất hơn 40% giá trị và tiếp tục lao dốc trong nhiều tháng sau đó. Phải đến ngày 10 tháng 3 năm 2009, thị trường mới bắt đầu phục hồi thực sự.
Tương tự, trong đại dịch COVID-19, tháng 3 và 4 năm 2020 cũng chứng kiến nhiều phiên tăng mạnh. Ngày 23 tháng 3, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tuyên bố “dùng toàn bộ công cụ để hỗ trợ nền kinh tế”, tạo niềm tin cho thị trường và khởi đầu một chu kỳ tăng dài hơi.
Phiên tăng còn lại trong nhóm top-10 là ngày 21 tháng 10 năm 1987 – chỉ hai ngày sau “Thứ Hai đen tối” (Black Monday), khi chỉ số S&P 500 mất 20,5% trong một phiên. Đến nay, giới chuyên gia vẫn tranh cãi về nguyên nhân cú rơi lịch sử đó và lý do tại sao thị trường có thể phục hồi nhanh đến vậy - mặc dù vai trò can thiệp của Fed là không thể phủ nhận.
Từ những dữ kiện trên, có thể thấy: những ngày tăng mạnh không phải là chỉ dấu xu hướng, mà đơn thuần là hiệu ứng bật ngược sau cú sốc - hoàn toàn không thể dựa vào đó để "canh thị trường".
Nhiễu nhiều hơn tín hiệu: Chỉ có đầu tư dài hạn mới bền vững
Tất cả những ngày “vàng” của thị trường, nếu không dùng để kiểm tra kiến thức tài chính thì gần như vô dụng trong việc xây dựng chiến lược đầu tư. Trái lại, chính sự bất định đó lại củng cố lập luận cho đầu tư dài hạn và thụ động.
“Cảm xúc là kẻ thù số một của nhà đầu tư,” ông Malkiel cảnh báo. “Khi để cảm xúc lấn át, cả khi thị trường tăng mạnh lẫn giảm sâu, bạn rất dễ đưa ra quyết định sai lầm.”
Chẳng hạn, việc liên tục thay đổi chiến lược đầu tư dựa trên tin tức về các chính sách thuế quan thất thường từ chính quyền Trump như đợt áp thuế ngày 2 tháng 4 được gọi là “Ngày Giải Phóng” chỉ khiến nhà đầu tư thêm rối trí. Mặc dù sau đó một số điều chỉnh đã mang lại chút khởi sắc, song mức thuế hiệu quả trung bình hiện vẫn trên 17% cao gấp sáu lần đầu năm và là mức cao nhất kể từ thập niên 1930.
Dù các thị trường tài chính dường như đang trở nên “trơ lì” trước tin xấu, điều đó không có nghĩa các hệ lụy như lạm phát cao và tăng trưởng chậm sẽ biến mất. Hơn nữa, những rủi ro mang tính cấu trúc như ngân sách liên bang phình to, Fed bị can thiệp chính trị, hay lực lượng lao động suy giảm do trục xuất và nhập cư giảm tốc… vẫn hiện hữu và có thể khiến thị trường chuyển hướng bất cứ lúc nào.
Đầu tư thông minh: Tỉnh táo trước cả niềm vui lẫn nỗi buồn
Điều quan trọng nhất mà các nhà đầu tư đặc biệt là doanh nhân cần hiểu là: thị trường ngắn hạn luôn đầy biến động và khó đoán. Theo giáo sư Malkiel, các biến động đó không theo quy luật nào cụ thể, và phần lớn chỉ là “những bước đi ngẫu nhiên” không thể dự báo. Dù yếu tố như tâm lý thị trường hay đà tăng có thể ảnh hưởng ngắn hạn, lựa chọn an toàn hơn vẫn là giữ danh mục đầu tư chỉ số đa dạng và kiên nhẫn chờ đợi.
Nếu bạn là người không thể chờ đợi hay không chịu nổi những chu kỳ sụt giảm kéo dài thị trường chứng khoán có thể không phải là kênh phù hợp. Trong trường hợp đó, các tài sản ít rủi ro hơn như chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu chính phủ hoặc công cụ thu nhập cố định có thể nên chiếm tỷ trọng cao hơn.
Tuy nhiên, với những nhà đầu tư có tầm nhìn dài hạn, mỗi lần thị trường đi xuống có thể là cơ hội. Và đáng tiếc thay, điều đó cũng đúng với những ngày thị trường “thăng hoa” bởi chúng thường không kéo dài.
Cuối cùng, lợi nhuận của thị trường trong dài hạn vẫn sẽ phản ánh hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp. Dù không ai biết đâu là công ty sẽ thành công, một danh mục đầu tư rộng khắp toàn cầu có thể giúp bạn “đi đường dài” một cách bền vững hơn.
shared via nytimes,
