SpaceX nhận hàng tỷ USD từ chính phủ Mỹ nhưng gần như không đóng thuế
18/08/25
 |
| Tên lửa SpaceX Starship tại Boca Chica, Texas |
Doanh thu khổng lồ nhờ hợp đồng liên bang
Trong hơn hai thập kỷ hoạt động, SpaceX – công ty tên lửa và dịch vụ internet vệ tinh do Elon Musk sáng lập trở thành đối tác then chốt của chính phủ Mỹ. Các hợp đồng với NASA, Lầu Năm Góc và nhiều cơ quan liên bang khác mang về cho công ty hàng tỷ USD. Riêng năm 2020, 83,8% doanh thu của SpaceX đến từ hợp đồng liên bang, tương đương khoảng 1,4 tỷ USD. Sang năm 2021, con số này đạt 1,7 tỷ USD, chiếm 76% tổng doanh thu.
Không chỉ dừng lại ở lĩnh vực phóng tên lửa, SpaceX còn khai thác Starlink – mạng lưới vệ tinh internet toàn cầu. Theo tài liệu nội bộ, Starlink có 2,5 triệu người dùng năm 2023 và đến nay đã đạt 6 triệu thuê bao, đóng góp doanh thu khoảng 8 tỷ USD, vượt xa mảng tên lửa. Musk cho biết doanh thu tổng thể của SpaceX dự kiến đạt 15,5 tỷ USD trong năm nay, gấp đôi mức 7,4 tỷ USD của năm 2023.
Khoản lỗ kếch xù và lợi thế thuế đặc biệt
Tuy nhiên, đằng sau tốc độ tăng trưởng ấn tượng, tài liệu nội bộ được tiếp cận cho thấy SpaceX gần như không đóng thuế thu nhập liên bang kể từ khi thành lập năm 2002. Nguyên nhân nằm ở khoản lỗ tích lũy khổng lồ hơn 5 tỷ USD tính đến cuối năm 2021.
Theo quy định thuế, các công ty có thể dùng khoản lỗ hoạt động ròng (net operating loss carryforward) để bù trừ thu nhập chịu thuế trong tương lai. Trước năm 2017, lợi ích này có thời hạn 20 năm. Tuy nhiên, thay đổi trong chính sách thuế dưới thời Tổng thống Donald Trump đã loại bỏ thời hạn này, cho phép SpaceX áp dụng khoản lỗ gần 3 tỷ USD vô thời hạn.
Đây là lợi thế cực lớn. Chuyên gia thuế Gregg Polsky (Đại học Luật New York) nhận định: “Với quy mô lỗ ròng như vậy, công ty gần như chắc chắn không phải đóng thuế liên bang suốt nhiều năm. Ngay cả khi SpaceX có lợi nhuận chịu thuế, khả năng họ phải nộp thuế vẫn rất thấp.”
Năm 2021, SpaceX báo lỗ 968 triệu USD. Trước đó, năm 2020 lỗ 341 triệu USD, năm 2003 lỗ 14,5 triệu USD. Tổng lỗ lũy kế đến cuối 2021 là 5,4 tỷ USD. Nhờ đó, SpaceX có thể tránh được nghĩa vụ thuế liên bang trong một thời gian dài, bất chấp việc công ty đã đạt mức lợi nhuận EBITDA khoảng 5 tỷ USD vào năm 2024, gần gấp đôi so với 2,6 tỷ USD của năm 2023.
Tranh cãi quanh vai trò và nghĩa vụ
Các chuyên gia và tổ chức giám sát chính phủ cho rằng việc SpaceX tận dụng ưu đãi thuế vốn được thiết kế để giúp doanh nghiệp tồn tại trong giai đoạn khó khăn là “kỳ quặc”, bởi công ty đang phát triển vượt bậc. Danielle Brian, Giám đốc điều hành Project on Government Oversight, bình luận: “Lợi ích này rõ ràng không được tạo ra cho một công ty đang làm ăn phát đạt như vậy.”
Trên thực tế, SpaceX dường như chỉ đóng khoản thuế khiêm tốn cho chính quyền tiểu bang và nước ngoài. Năm 2021, công ty báo cáo dự kiến nộp 483.000 USD thuế thu nhập cho chính phủ nước ngoài và 78.000 USD cho tiểu bang, trong khi thuế liên bang gần như không có.
Trong khi đó, các tập đoàn công nghệ lớn vẫn phải nộp hàng tỷ USD. Chẳng hạn, Microsoft dự kiến chi 14,1 tỷ USD cho thuế thu nhập liên bang trong năm tài chính gần nhất. Sự đối lập này càng khiến dư luận chú ý bởi SpaceX phụ thuộc quá nhiều vào hợp đồng liên bang – vốn được tài trợ từ tiền thuế của người dân.
Sự trỗi dậy thành “ngôi sao” toàn cầu
SpaceX không chỉ là nguồn tài chính trọng yếu trong đế chế kinh doanh của Elon Musk, bên cạnh Tesla, mà còn nâng tầm ảnh hưởng chính trị – ngoại giao của ông. Với Starlink, Musk nhiều lần can thiệp vào các vấn đề địa chính trị, từ chiến sự ở Ukraine cho tới chiến lược an ninh mạng toàn cầu.
Công ty khởi đầu với mục tiêu chinh phục sao Hỏa. Musk, nắm 44% cổ phần SpaceX tính đến năm 2022, cùng Chủ tịch Gwynne Shotwell dồn lực phát triển Starship – mẫu tên lửa tái sử dụng với kỳ vọng sẽ đưa con người lên hành tinh đỏ. Hành trình này vô cùng tốn kém, kéo dài chuỗi thua lỗ suốt nhiều năm. Nhưng đến nay, SpaceX đã được định giá hơn 350 tỷ USD, trở thành một trong những công ty tư nhân có giá trị nhất thế giới, theo PitchBook.
Các nhà đầu tư kín tiếng phía sau SpaceX
Để duy trì dòng vốn khổng lồ, Musk dựa vào sự hậu thuẫn của những nhà đầu tư lâu năm như Fidelity, Google và các đối tác thân thiết. Ngoài ra, tài liệu nội bộ còn hé lộ sự góp mặt của những cái tên ít được công khai.
Một công ty có tên AI RT SPX Holdings, liên quan đến tập đoàn đầu tư Access Industries của tỷ phú Len Blavatnik – người giàu lên từ thời kỳ tư nhân hóa ở Nga những năm 1990 đã xuất hiện trong danh sách nhà đầu tư năm 2020. Tài liệu được ký bởi hai giám đốc của Access, trong đó có Alex Blavatnik, em trai của Len. Dù vậy, chưa rõ Access có còn nắm giữ cổ phần tại SpaceX hay không.
Bên cạnh đó, Chris Anderson – Giám đốc tổ chức TED Talks dường như cũng đầu tư thông qua công ty Excalbians. Musk từng nhiều lần tham gia và diễn thuyết tại các sự kiện TED, củng cố thêm mối liên hệ giữa ông và cộng đồng khởi nghiệp toàn cầu.
Tác động từ chính sách thuế Trump
Gói cải cách thuế năm 2017 do Tổng thống Trump ký ban hành không chỉ giảm mức thuế doanh nghiệp mà còn loại bỏ thời hạn áp dụng của cơ chế chuyển lỗ. Điều này giúp SpaceX có thể sử dụng gần 3 tỷ USD lỗ ròng để bù trừ thu nhập chịu thuế trong tương lai mà không bị giới hạn thời gian.
Ngoài ra, công ty còn có 227 triệu USD khoản lỗ có thể bù trừ thuế tiểu bang và hơn 1,1 tỷ USD tín dụng thuế khác. Nhờ vậy, triển vọng SpaceX phải nộp thuế liên bang gần như là rất thấp, trừ khi chính sách thay đổi mạnh mẽ.
Một chuyên gia kế toán độc lập, Robert Willens, nhận xét: “Ngôn ngữ mà SpaceX dùng khi báo cáo cho nhà đầu tư – cho rằng có thể ‘không bao giờ phải nộp thuế’ không phải hiếm thấy ở những công ty từng thua lỗ lớn. Nhưng điều đáng nói là họ đang có lợi nhuận hoạt động khổng lồ trong khi vẫn được hưởng lợi từ quá khứ.”
Khoảng cách giữa lợi nhuận kế toán và nghĩa vụ thuế
Tài liệu nội bộ không tiết lộ lợi nhuận ròng gần đây, song Wall Street Journal đưa tin SpaceX thu về 55 triệu USD lợi nhuận trên 1,5 tỷ USD doanh thu trong quý I/2023. Điều này cho thấy một thực tế phổ biến: công ty có thể báo cáo lợi nhuận cho cổ đông, đồng thời vẫn khai lỗ với Sở Thuế vụ (IRS) nhờ cách tính toán kế toán khác biệt.
Trong bối cảnh Starlink bùng nổ và SpaceX ngày càng mở rộng ảnh hưởng, câu hỏi lớn đặt ra là liệu một doanh nghiệp nhận phần lớn doanh thu từ ngân sách công có nên tiếp tục hưởng ưu đãi thuế được thiết kế cho các công ty non trẻ. Điều này không chỉ liên quan đến trách nhiệm tài chính mà còn chạm đến vấn đề công bằng trong hệ thống thuế và mối quan hệ giữa chính phủ với các tập đoàn công nghệ khổng lồ.
shared via nytimes,
