Câu chuyện Magnequench: Hành trình gây tranh cãi của nhà cung cấp nam châm chiến lược
18/11/25
Magnequench, công ty đặt trụ sở tại Indianapolis, hoạt động trong lĩnh vực khá đặc thù: sản xuất nam châm thiêu kết công nghệ cao. Các sản phẩm của họ được tạo từ khoáng chất đất hiếm, nghiền mịn thành bột và nén thành những nam châm nhỏ nhưng có sức mạnh lớn. Đây là linh kiện quan trọng trong nhiều ngành, từ điện tử đến hàng không, nhưng khách hàng lớn nhất của Magnequench lại chính là Lầu Năm Góc.
Loại nam châm neodymium–iron–boron do Magnequench sản xuất là thành phần không thể thiếu trong hệ thống dẫn đường của tên lửa hành trình và bom JDAM – loại bom thông minh do Boeing chế tạo và được sử dụng rộng rãi trong chiến dịch ném bom Baghdad. Trong thị trường ngách này, Magnequench gần như độc quyền, cung cấp tới 85% lượng nam châm đất hiếm được sử dụng trong động cơ servo của các loại tên lửa và bom dẫn đường.
Nhưng nghịch lý xuất hiện khi đơn vị cung ứng nam châm cho vũ khí tối tân của Mỹ lại đang chuyển toàn bộ hoạt động sang Trung Quốc. Ngày 15/9/2004, Magnequench đóng cửa nhà máy cuối cùng tại Indiana, sa thải 450 công nhân và bắt đầu chuyển dây chuyền sản xuất sang cơ sở mới tại Trung Quốc. Dân biểu Peter Visclosky bức xúc: “Chúng ta đang trao vào tay Trung Quốc cả công nghệ quốc phòng lẫn công việc của người dân Mỹ ngay giữa lúc suy thoái.”
Điều bất thường hơn nằm ở chỗ: Magnequench không chỉ chuyển nhà máy sang Trung Quốc mà còn thuộc sở hữu của các công ty Trung Quốc có quan hệ mật thiết với chính phủ nước này.
Từ công ty con của General Motors đến sở hữu Trung Quốc
Magnequench được thành lập năm 1986 như một đơn vị thuộc General Motors. Với sự hỗ trợ tài chính từ Bộ Quốc phòng Mỹ, GM đã phát triển vật liệu nam châm vĩnh cửu thế hệ mới từ đầu thập niên 1980 và đưa vào sản xuất năm 1987 tại nhà máy Magnequench ở Anderson, Indiana.
Đến năm 1995, GM bán Magnequench cho Sextant Group – công ty đầu tư do Archibald Cox Jr., con trai công tố viên trong vụ Watergate, đứng đầu. Cox giữ chức CEO sau thương vụ. Ít ai biết rằng Sextant thực chất là “vỏ bọc” cho hai công ty Trung Quốc: San Huan New Material và China National Non-Ferrous Metals Import and Export Corporation. Cả hai đều có quan hệ trực tiếp với chính phủ Trung Quốc; thậm chí lãnh đạo còn là thông gia của cố Thủ tướng Đặng Tiểu Bình.
Tại thời điểm mua lại, Cox cam kết sẽ đầu tư lâu dài và duy trì hoạt động sản xuất tại Indiana ít nhất 10 năm. Nhưng chỉ ba năm sau, ông đóng cửa nhà máy Anderson và chuyển dây chuyền sang Trung Quốc. Giờ đây, ông tiếp tục giám sát việc đóng cửa nhà máy cuối cùng của Magnequench tại Mỹ – cơ sở Valparaiso, nơi sản xuất nam châm cho bom JDAM. Phần lớn công nhân đã bị sa thải.
Mike O’Brien, đại diện UAW tại Indiana, gay gắt: “Archie Cox và công ty của ông ấy đang phạm phải hành động phản quốc.”
Dấn sâu vào tranh cãi: Gián điệp công nghệ và lỗ hổng kiểm soát đầu tư
Những dấu hiệu cho thấy Sextant và Cox là lớp vỏ cho các lợi ích mờ ám ngày càng rõ ràng. Chỉ vài tháng trước khi mua lại Magnequench, San Huan New Materials bị Ủy ban Thương mại Quốc tế Mỹ cáo buộc xâm phạm bằng sáng chế và hoạt động gián điệp kinh doanh, phải nộp phạt 1,5 triệu USD.
Luật pháp Mỹ quy định mọi khoản đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực quốc phòng và công nghệ cao đều phải được Ủy ban Đầu tư Nước ngoài tại Mỹ (CFIUS) kiểm tra kỹ lưỡng. Rất khó để tưởng tượng CFIUS chấp thuận cho San Huan mua một công ty cung cấp linh kiện cho tên lửa, nếu không có sự che chắn từ Sextant và Cox.
Công ty con quan trọng của Magnequench là GA Powders – đơn vị sản xuất bột kim loại siêu mịn để tạo ra nam châm cỡ nhỏ. GA Powders vốn là dự án thuộc Bộ Năng lượng Mỹ, do các nhà khoa học tại Phòng thí nghiệm quốc gia Idaho phát triển trước khi được chuyển giao cho Magnequench năm 1998, sau khi Lockheed Martin tiếp quản hoạt động tại phòng thí nghiệm này.
Tháng 6/2000, Magnequench tháo dỡ toàn bộ dây chuyền GA Powders khỏi Idaho và chuyển sang nhà máy mới ở Thiên Tân, Trung Quốc. Trước đó, công ty cũng chuyển nhiều thiết bị máy tính tối tân từ nhà máy Anderson sang Trung Quốc. Theo Insight magazine, số máy tính này đủ khả năng hỗ trợ quá trình làm giàu uranium – công nghệ nhạy cảm liên quan tới chế tạo vũ khí hạt nhân.
Ngoài GA Powders, Magnequench còn hợp tác với phòng thí nghiệm Sandia tại New Mexico trong một dự án phát triển “công nghệ điều khiển điện tử tiên tiến và vật liệu nam châm thế hệ mới”. Điều này càng làm dấy lên lo ngại về khả năng công nghệ quốc phòng của Mỹ bị chuyển giao gián tiếp ra nước ngoài.
Trung Quốc kiểm soát nguồn nguyên liệu chiến lược
Theo cố vấn Bộ Quốc phòng Mỹ Peter Leitner, Trung Quốc có chủ đích trong việc thâu tóm Magnequench nhằm tăng tốc phát triển tên lửa hành trình tầm xa. Trung Quốc hiện nắm độc quyền nguồn khoáng chất đất hiếm cần thiết để sản xuất nam châm dùng trong tên lửa. Mỏ đất hiếm duy nhất còn hoạt động trên thế giới nằm tại Bao Đầu, Trung Quốc.
Leitner cảnh báo: “Bằng việc kiểm soát cả nguồn nguyên liệu lẫn nam châm thành phẩm, ngành công nghiệp Mỹ có thể bị đặt vào thế bị động trước nguy cơ bị Trung Quốc gây sức ép. Một quốc gia duy nhất nắm toàn bộ nguồn cung cho một linh kiện thiết yếu của nền quốc phòng Mỹ là điều cực kỳ nguy hiểm.”
Nỗ lực can thiệp thất bại và sự im lặng của chính quyền Bush
Dân biểu Visclosky và Thượng nghị sĩ Evan Bayh đã yêu cầu chính quyền Bush sử dụng tu chính án Exon-Florio trong Đạo luật Chi tiêu Quốc phòng năm 1988 để buộc các nhà đầu tư Trung Quốc rút khỏi Magnequench và giữ hoạt động tại Indiana.
Trước đó từng có tiền lệ: năm 1990, Tổng thống George H.W. Bush ra lệnh buộc công ty nhà nước Trung Quốc CATIC thoái vốn khỏi hãng Mamco Manufacturing ở Seattle vì lo ngại họ có thể tiếp cận công nghệ động cơ chiến đấu cơ. Khi CATIC không tuân thủ, chính quyền Bush ra lệnh tiếp quản công ty và cấm người Trung Quốc vào nhà máy.
Nhưng lần này, Tổng thống George W. Bush không đưa ra bất kỳ động thái nào. Bộ Tài chính – cơ quan có thể ngăn việc chuyển giao – cũng từ chối hành động. Khi Visclosky liên hệ Lầu Năm Góc, các quan chức mua sắm tại đây thừa nhận Magnequench là nhà cung cấp nam châm duy nhất trong nước nhưng họ hoàn toàn không biết công ty đã bị phía Trung Quốc thâu tóm và đang chuyển nhà máy sang Thiên Tân.
Ngay trước ngày nhà máy Valparaiso đóng cửa, ban lãnh đạo Magnequench gửi thông báo trụ sở chính sẽ sớm chuyển từ Indianapolis sang Singapore. Chưa rõ Cox có tiếp tục đồng hành trong sự dịch chuyển này hay không.
shared via counterpunch,
