Trung Quốc giải mã công nghệ bị Mỹ bỏ quên, tiên phong lập kỳ tích trong lĩnh vực hạt nhân sạch
23/06/25
Trong một bước đột phá mang tính chiến lược, các nhà khoa học Trung Quốc đã vận dụng thành công công nghệ bị Mỹ bỏ dở từ thập niên 1960 để trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới xây dựng lò phản ứng muối nóng chảy sử dụng thorium (MSR) hoạt động. Theo Interesting Engineering, thành tựu này được thực hiện bởi Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong hành trình chinh phục nguồn năng lượng hạt nhân an toàn, sạch và bền vững.
Thorium - lời giải cho bài toán năng lượng hạt nhân
Trong khi uranium từ lâu là nhiên liệu chủ đạo của ngành điện hạt nhân, việc sử dụng nó gây ra lượng chất thải phóng xạ cao, tồn tại hàng nghìn năm và có nguy cơ bị lợi dụng để chế tạo vũ khí. Ngược lại, thorium tạo ra ít chất thải hơn, mức độ phóng xạ thấp hơn, chu kỳ phân rã ngắn hơn và khó dùng để sản xuất vũ khí.
Quan trọng hơn, thorium rất dồi dào trong tự nhiên. Trung Quốc sở hữu nguồn thorium phong phú, đủ để phát điện trong hàng chục nghìn năm theo nhận định của Giáo sư Từ Hồng Kiệt, nhà khoa học trưởng của dự án. Lò phản ứng MSR còn có ưu điểm vượt trội về độ an toàn. Trong thiết kế này, muối nóng chảy vừa làm môi trường phản ứng vừa đóng vai trò làm mát, giảm thiểu nguy cơ tan chảy lõi hay rò rỉ phóng xạ trong sự cố.
Hồi sinh công nghệ bị Mỹ từ bỏ
Công trình đặt tại sa mạc Gobi, có công suất hai megawatt, được khởi công từ năm 2018, nhưng hành trình nghiên cứu đã bắt đầu từ nhiều thập kỷ trước tại Mỹ.
Trong những năm 1960, các nhà nghiên cứu Mỹ từng xây dựng và thử nghiệm MSR, nhưng cuối cùng từ bỏ để theo đuổi các công nghệ dựa trên uranium. Các kết quả nghiên cứu sau đó được công khai. Trung Quốc đã tiếp cận các tài liệu này, không chỉ tái hiện lại thành công mà còn tiếp tục phát triển lên một tầm cao mới.
Tại Diễn đàn Phục vụ Đất nước lần thứ 11 do Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc tổ chức ở Thượng Hải vào tháng 4, Giáo sư Từ chia sẻ: “Chúng tôi nắm vững mọi kỹ thuật có trong tài liệu rồi tiến xa hơn.”
Ông nhấn mạnh: “Muốn hoàn thành một công trình như thế này, bạn cần có quyết tâm làm việc trong 20 đến 30 năm. Đây là một phần của ‘Giấc mơ Trung Hoa’ về năng lượng hạt nhân kéo dài nửa thế kỷ.”
Tăng tốc bằng chiến lược dài hạn và nhân lực chuyên sâu
Theo ông Từ, Mỹ là quốc gia có nền tảng công nghệ hạt nhân vượt trội, nhưng Trung Quốc vẫn có thể bắt kịp nếu kiên trì bám đuổi mục tiêu. MSR chính là “cửa sổ cơ hội” mà Trung Quốc lựa chọn để vươn lên.
Ông kể lại: “Một số chuyên gia Mỹ từng cho rằng việc Mỹ từ bỏ MSR là ‘sai lầm có thể tha thứ’. Chúng tôi là những người ‘có duyên’ không chỉ đọc lại từng bài báo mà còn tái hiện tất cả trong phòng thí nghiệm, sau đó đổi mới.”
Để giải quyết hàng loạt thách thức kỹ thuật, nhóm nghiên cứu đã được tổ chức bài bản. Trong hai năm, họ tuyển dụng từ vài chục đến hơn 300 chuyên gia, học bằng cách làm và làm bằng cách học.
Từ nền móng kỹ thuật cho đến phát triển vật liệu mới, Trung Quốc đã tạo ra hàng loạt “lần đầu tiên trên thế giới”, “dẫn đầu quốc tế” và “lấp đầy khoảng trống”. Điểm đặc biệt là dự án này hướng đến ứng dụng thực tiễn chứ không dừng lại ở nghiên cứu khoa học. Đó là lý do Trung Quốc chấp nhận đi con đường khó khăn hơn, nhiều rủi ro hơn, nhưng có tiềm năng mang lại đột phá về công nghiệp và năng lượng.
Kế hoạch dài hạn: Lò phản ứng lớn hơn và tàu chở hàng dùng thorium
Hiện nay, Trung Quốc đang phát triển lò MSR sử dụng thorium với công suất lớn hơn nhiều 10 megawatt dự kiến đưa vào vận hành trong năm 2030. Tuy nhiên, tham vọng không dừng ở đó.
Trung Quốc đã công bố kế hoạch chế tạo tàu chở container chạy bằng năng lượng thorium. Đây được kỳ vọng sẽ giúp giảm đáng kể lượng khí thải carbon hiện các tàu container của Trung Quốc, bao gồm tuyến nội địa và quốc tế, đang thải ra gần 80 triệu tấn CO₂ mỗi năm.
Dẫn đầu cuộc đua năng lượng sạch toàn cầu
Đây chỉ là một phần trong chiến lược đa dạng hóa hạ tầng năng lượng sạch mà Trung Quốc đang triển khai. Hiện nay, nước này đang là quốc gia dẫn đầu toàn cầu về phát triển năng lượng tái tạo.
Một số cột mốc đáng chú ý:
- Trung Quốc đã giới thiệu tuabin gió nổi lớn nhất thế giới, và đang lên kế hoạch xây dựng phiên bản còn lớn hơn.
- Quốc gia này sở hữu hai trang trại điện mặt trời lớn nhất hành tinh, và đang phát triển một trang trại quy mô còn vượt trội hơn nữa.
Bằng cách kết hợp đầu tư quy mô lớn, chiến lược dài hạn và đội ngũ kỹ thuật nội địa hóa, Trung Quốc đang định hình lại cán cân năng lượng toàn cầu không chỉ trên khía cạnh phát triển bền vững, mà còn về quyền lực công nghệ và địa chính trị.
shared via The Cool Down,
