Mỹ lạc hướng trong cuộc đua năng lượng sạch thế kỷ 21
29/07/25
 |
| Tổng thư ký Liên hợp quốc, António Guterres, tại trụ sở Liên hợp quốc ở New York |
Chuyển đổi năng lượng là “không thể đảo ngược”
Phát biểu trong một bài diễn văn hiếm hoi mang tông lạc quan về tương lai khí hậu, tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres nhấn mạnh quá trình chuyển dịch từ nhiên liệu hóa thạch gây ô nhiễm sang năng lượng tái tạo sạch hơn là xu hướng kinh tế không thể đảo ngược. “Chỉ cần nhìn vào dữ liệu kinh tế thuần túy, bạn sẽ thấy đây là một quá trình không thể ngăn cản.”
Tuy nhiên, ông cũng đưa ra một điểm mấu chốt đáng lo ngại: nền kinh tế lớn nhất thế giới - Mỹ đang đi ngược lại xu thế này. Dưới thời tổng thống Donald Trump, Mỹ rút khỏi thỏa thuận Paris về khí hậu và áp dụng nhiều chính sách làm suy yếu các ngành công nghiệp năng lượng gió, mặt trời, xe điện và nghiên cứu khoa học khí hậu.
“Mỹ và các quốc gia theo chân họ đang bỏ lỡ cơ hội kinh tế lớn nhất của thế kỷ 21,” ông Guterres phát biểu. Ông cáo buộc chính quyền Mỹ tạo ra “sự bóp méo thị trường rõ rệt” khi trợ cấp cho nhiên liệu hóa thạch với tỷ lệ cao gấp 9 lần so với năng lượng tái tạo.
Dù vậy, tổng thư ký LHQ vẫn tỏ ra lạc quan: “Tôi chưa bao giờ tin tưởng hơn rằng họ sẽ thất bại, bởi chúng ta đã đi qua điểm không thể quay lại.” Đối với ông, quy luật kinh tế là không thể cưỡng lại. “Hãy chỉ cần theo dõi dòng tiền”.
Năng lượng tái tạo đang vượt trội
Số liệu cho thấy năm ngoái, đầu tư vào năng lượng tái tạo đã vượt hơn gấp đôi so với nhiên liệu hóa thạch - tiếp nối xu hướng kéo dài cả thập kỷ. Theo dữ liệu từ Cơ quan Năng lượng Tái tạo Quốc tế (IRENA), gần như toàn bộ công suất phát điện mới được xây dựng trong năm qua đến từ các nguồn năng lượng tái tạo. Đồng thời, năng lượng tái tạo hiện chiếm gần một phần ba tổng sản lượng điện toàn cầu.
Trong số đó, điện mặt trời nổi bật nhất khi chi phí sản xuất lao dốc mạnh mẽ. Ông Guterres cho biết: “Chỉ cách đây không lâu, điện mặt trời đắt gấp bốn lần nhiên liệu hóa thạch, thì nay đã rẻ hơn đến 41%.” Điều này không chỉ có ý nghĩa về khí hậu mà còn mang lại lợi ích to lớn cho ngân sách quốc gia.
Tuy nhiên, một yếu tố then chốt không được ông Guterres nhắc tới rõ ràng: Trung Quốc.
Trung Quốc dẫn đầu cuộc đua năng lượng
Trong thập kỷ qua, Trung Quốc chuyển mình từ một nền kinh tế phụ thuộc nặng vào than đá sang quốc gia triển khai năng lượng tái tạo lớn nhất thế giới. Quốc gia này hiện đang thống lĩnh toàn cầu trong sản xuất tấm pin mặt trời và pin lưu trữ - hai thành phần cốt lõi của quá trình chuyển dịch năng lượng.
Mặc dù vẫn tồn tại định kiến rằng sản phẩm Trung Quốc rẻ và kém chất lượng, nhưng trong lĩnh vực điện mặt trời, điều này chỉ đúng một phần. Các tấm pin Trung Quốc không chỉ rẻ mà còn bền và hiệu quả. Trong một thế giới không có thuế quan, hầu hết các chuyên gia cho rằng sản phẩm Trung Quốc sẽ loại bỏ hoàn toàn mọi đối thủ cạnh tranh và thực tế là chúng đã gần như làm được điều đó, ngay cả khi bị áp thuế.
Các nhà khoa học khí hậu khẳng định tốc độ chuyển dịch năng lượng là yếu tố sống còn. Việc khiến năng lượng tái tạo rẻ hơn nhiên liệu hóa thạch là cú huých mạnh mẽ để tăng tốc tiến trình này.
Dù vậy, lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu chủ yếu từ đốt nhiên liệu hóa thạch vẫn tiếp tục gia tăng. Hệ quả là hiệu ứng nhà kính ngày càng nghiêm trọng, khiến Trái Đất ấm hơn, ẩm hơn và rối loạn các hệ thống khí hậu nhạy cảm.
Tình thế cấp bách và vai trò các quốc gia giàu
Mười năm trước, tất cả các quốc gia - kể cả Mỹ đã ký thỏa thuận Paris với mục tiêu giới hạn mức tăng nhiệt độ toàn cầu dưới 1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Tuy nhiên, năm ngoái, lần đầu tiên nhiệt độ trung bình toàn cầu vượt ngưỡng 1,5 độ C, tương đương 2,7 độ F.
Trong năm nay, tổng thống Trump tiếp tục tiến hành rút Mỹ khỏi thỏa thuận Paris, lặp lại động thái từng thực hiện trong nhiệm kỳ đầu. Trong khi đó, nhu cầu điện toàn cầu đang tăng vọt.
Tại các quốc gia phát triển, phần lớn sự gia tăng này đến từ các trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo – các hệ thống đòi hỏi làm mát liên tục. Mỹ, Canada, Úc và Saudi Arabia – vốn có thu nhập cao đồng thời cũng là những nhà sản xuất nhiên liệu hóa thạch lớn nhất.
Tại các nước đang phát triển, quá trình công nghiệp hóa nhanh chóng và dân số tăng mạnh khiến các lựa chọn năng lượng của họ trở thành yếu tố quyết định thời điểm phát thải toàn cầu có thể đạt đỉnh.
Các nhà khoa học cảnh báo thế giới cần đạt đỉnh phát thải ngay lập tức nếu nhân loại muốn tránh những hậu quả ngày càng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu – những hậu quả có tính chất dây chuyền, cộng hưởng và ảnh hưởng không chừa ai, bất kể giàu hay nghèo.
Viễn cảnh các cuộc đàm phán khí hậu
Tháng 11 năm nay, lần thứ 30, các quốc gia sẽ tập trung tại hội nghị thường niên về khí hậu do Liên Hợp Quốc tổ chức - lần này diễn ra tại Brazil. Khả năng cao là Mỹ sẽ vắng mặt một cách đáng kể.
Dựa trên những hội nghị gần đây, có thể dự đoán rằng các nước đang phát triển sẽ tiếp tục chỉ trích các quốc gia giàu - những nước gây ra phần lớn lượng phát thải lịch sử vì chưa làm đủ để dẫn dắt quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch cũng như hỗ trợ các nước nghèo thực hiện điều đó.
Tuy nhiên, ít ai kỳ vọng một thỏa thuận mang tính quyết định nhằm chấm dứt hoàn toàn việc sử dụng than và dầu mỏ - hai loại nhiên liệu gây ô nhiễm nhất hành tinh.
shared via nytimes,
