Uber cho phép tội phạm bạo lực lái xe: Khi hành khách tố cáo bị cưỡng hiếp
23/12/25
 |
| Các chuyên gia về an toàn công cộng và những người khác cho rằng Uber nên áp dụng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt hơn để bảo vệ hành khách có thể say rượu, ngủ gật hoặc dễ bị tổn thương trong xe của người lạ. |
Uber khẳng định các cuộc kiểm tra lý lịch của mình là “thiết yếu để bảo vệ an toàn hành khách”, đồng thời quảng bá rằng mọi tài xế trên nền tảng đều đã vượt qua sàng lọc về tiền án bạo lực. Tuy nhiên, một cuộc điều tra của The New York Times cho thấy tuyên bố này bỏ qua một chi tiết then chốt: hệ thống của Uber vẫn phê duyệt nhiều người từng có tiền án hình sự nghiêm trọng, bao gồm cả các trọng tội bạo lực.
Nguyên nhân không phải do sai sót cá biệt, mà xuất phát từ chính tiêu chí sàng lọc mà Uber chủ động giới hạn, nhằm đưa tài xế lên nền tảng nhanh hơn và giảm chi phí. Hệ quả là trong nhiều năm, những người từng bị kết án bạo lực đã được phép lái xe cho Uber – và một số sau đó bị hành khách cáo buộc cưỡng hiếp.
Hệ thống “lọc nhanh”, không phải “lọc kỹ”
Uber loại bỏ ứng viên từng bị kết án giết người, xâm hại tình dục, bắt cóc và khủng bố. Nhưng theo điều tra của The Times, tại 22 bang của Mỹ, công ty vẫn chấp thuận những người có tiền án khác – bao gồm bạo hành trẻ em, hành hung và theo dõi – miễn là các bản án đó đã xảy ra cách đây ít nhất bảy năm.
Không chỉ vậy, tại 35 bang, việc kiểm tra lý lịch chỉ dựa trên nơi cư trú của ứng viên trong bảy năm gần nhất. Điều này đồng nghĩa với việc nếu tội ác xảy ra ở bang khác hoặc trước mốc thời gian đó, hệ thống có thể hoàn toàn không phát hiện.
Các tài liệu nội bộ cho thấy ban lãnh đạo Uber từng thảo luận về việc mở rộng danh sách tội danh bị loại trừ và kéo dài thời gian truy xét, nhưng cuối cùng đều quyết định không làm. Trong một email năm 2018, bà Brooke Anderson – khi đó là trưởng bộ phận truyền thông an toàn của Uber – thừa nhận: “Chúng ta chắc chắn không làm mọi thứ có thể.”
Một tài liệu nội bộ liệt kê gần hai chục biện pháp an toàn tiềm năng. Phỏng vấn trực tiếp bị coi là khó triển khai. Kiểm tra bằng dấu vân tay bị đánh giá là tốn kém và mất thời gian.
Những cáo buộc cưỡng hiếp và các hồ sơ tiền án bị bỏ sót
Hậu quả của hệ thống này được phản ánh rõ trong các vụ kiện và hồ sơ tòa án.
Năm 2020, một tài xế Uber tại San Diego bị cáo buộc dùng tay cưỡng bức xâm nhập âm đạo hành khách, bóp cổ cô và ném điện thoại ra ngoài cửa sổ khi nạn nhân chống cự. Người này từng có hai tiền án trọng tội vì hành hung bằng vũ khí nguy hiểm vào năm 2002 và 2006. Trước đó không lâu, anh ta còn bị bắt vì một cáo buộc hiếp dâm khác, nhưng chưa bị truy tố – và các vụ bắt giữ, theo quy định của Uber, không đủ để loại khỏi hệ thống.
Năm sau, tại Tampa, Florida, một tài xế Uber bị tố hiếp dâm một phụ nữ đang trên đường về sau tiệc sinh nhật 21 tuổi. Người lái xe này có tới tám tiền án trọng tội, bao gồm cướp có vũ khí năm 2002, cùng hàng chục vi phạm giao thông.
Trong những năm tiếp theo, The Times ghi nhận nhiều trường hợp khác trên khắp nước Mỹ, trong đó các tài xế từng bị kết án hành hung, bạo hành trẻ em hoặc cướp có vũ trang bị cáo buộc tấn công tình dục hành khách.
Bạo lực tình dục không phải hiện tượng hiếm
Những vụ việc trên không phải cá biệt. Dữ liệu nội bộ của Uber, được tiết lộ trong quá trình tố tụng, cho thấy từ năm 2017–2024, trung bình cứ gần tám phút lại có một báo cáo về xâm hại hoặc hành vi sai trái tình dục liên quan đến các chuyến xe Uber tại Mỹ – con số cao hơn nhiều so với những gì công ty từng công bố công khai.
Không rõ có bao nhiêu người từng có tiền án bạo lực đã được Uber cho phép lái xe, càng không rõ trong số đó có bao nhiêu người đã thực hiện hành vi tấn công. Tuy nhiên, một cuộc rà soát hiếm hoi tại Massachusetts năm 2017 – khi bang này chuẩn bị áp dụng quy định sàng lọc nghiêm ngặt hơn – cho thấy hơn 8.000 tài xế, tương đương 11%, đã bị cấm hoạt động dù trước đó từng được Uber phê duyệt.
Tăng trưởng được ưu tiên hơn an toàn
Các cuộc điều tra trước đó cho thấy ban lãnh đạo Uber đã nhận thức rõ mức độ phổ biến của bạo lực tình dục trong các chuyến xe và những yếu tố nguy cơ đi kèm. Tuy nhiên, trong nhiều năm, công ty vẫn ưu tiên mở rộng kinh doanh hơn là siết chặt bảo vệ tài xế và hành khách.
Khi Uber lớn mạnh thành tập đoàn toàn cầu trị giá khoảng 165 tỷ USD, công ty đã vận động hành lang mạnh mẽ tại nhiều bang để phản đối các dự luật yêu cầu kiểm tra lý lịch nghiêm ngặt hơn. Một phần quan trọng trong chiến lược này là liên kết với các tổ chức cải cách tư pháp hình sự, nhấn mạnh cơ hội tái hòa nhập cho người từng phạm tội – theo các tài liệu nội bộ chưa từng được công bố trước đây.
Lập luận của Uber: “Cân bằng giữa an toàn và cơ hội”
Trong tuyên bố chính thức, bà Hannah Nilles, Giám đốc an toàn khu vực châu Mỹ của Uber, cho rằng mốc bảy năm đối với tiền án trọng tội là “sự cân bằng phù hợp giữa bảo vệ an toàn công cộng và tạo cơ hội cho những người có hồ sơ cũ được làm việc và tái thiết cuộc sống”.
Bà nói mốc thời gian này dựa trên các nghiên cứu học thuật, cho thấy sau bảy năm kể từ khi bị bắt, khả năng tái phạm của một người tương đương với người chưa từng phạm tội. Bà nói: “Cấm vĩnh viễn với mọi tội danh sẽ khiến nhiều người không thể tìm việc dù đã chấp hành xong hình phạt.”
Tuy nhiên, các chuyên gia an toàn công cộng phản biện rằng bạo lực tình dục vốn là tội phạm bị báo cáo thiếu nghiêm trọng, và việc đặt tài xế – thường ở một mình trong xe với người lạ – đòi hỏi tiêu chuẩn cao hơn. Họ kêu gọi phỏng vấn trực tiếp, kiểm tra tham chiếu, đào tạo về đồng thuận và nghĩa vụ bảo vệ hành khách.
Erin Murphy, công tố viên tại Boston chuyên xử lý các vụ xâm hại tình dục liên quan đến xe công nghệ, nhận định: “Một công ty cần giữ chuẩn mực rất cao khi đặt tài xế vào những tình huống có người dễ tổn thương tin tưởng họ.”
Nhiều công việc khác, như làm tại nhà trẻ, trường học hay cơ sở chăm sóc người cao tuổi, thường cấm người từng có tiền án bạo lực – một sự so sánh mà giới chuyên gia cho rằng Uber không thể né tránh.
Lyft: Chính sách khác nhưng không tuyệt đối an toàn
Lyft, đối thủ nhỏ hơn của Uber, áp dụng quy định nghiêm ngặt hơn: cấm vĩnh viễn tài xế từng bị kết án trọng tội bạo lực, bất kể thời điểm xảy ra. Tuy nhiên, ngay cả Lyft cũng từng để lọt trường hợp vi phạm.
Năm 2019, một phụ nữ tại Fresno, California, tố cáo bị tài xế Lyft cưỡng hiếp. Hồ sơ cho thấy người này từng có nhiều tiền án trọng tội, bao gồm nổ súng vào xe chở người. Vụ kiện sau đó đã được dàn xếp.
Những vụ kiện chồng chất và câu hỏi về niềm tin
Hiện Uber và Lyft đang đối mặt với hàng nghìn đơn kiện từ hành khách trên khắp nước Mỹ. Hai công ty đều khẳng định đa số chuyến xe là an toàn: hơn 99,9% trong số hơn 1 tỷ chuyến/năm không có sự cố. Uber cũng cho rằng 75% báo cáo về hành vi sai trái tình dục là những vấn đề “ít nghiêm trọng”, như lời tán tỉnh hay bình luận ngoại hình.
Uber nhấn mạnh rằng họ kiểm tra lý lịch hằng năm, sử dụng công nghệ theo dõi liên tục để phát hiện vi phạm mới, và tin rằng hệ thống của mình “đáp ứng hoặc vượt yêu cầu pháp luật”.
Nhưng với nhiều nạn nhân, những lời khẳng định đó không thể xóa đi cảm giác bị phản bội.
Người phụ nữ ở San Diego nói rằng cô mắc chứng động kinh và phụ thuộc vào Uber để di chuyển, phần vì tin vào các thông điệp quảng bá về an toàn. Trong trường hợp của cô, quy trình sàng lọc đã không đánh dấu một tiền án lẽ ra phải khiến tài xế bị loại theo quy định của bang California.
Cô nói: “Tôi đã ngây thơ khi đặt niềm tin vào một tập đoàn. Nhưng có ai trách tôi được khi tôi tin vào những gì họ muốn tôi tin?”
Khi các nền tảng gọi xe tiếp tục mở rộng, câu hỏi không chỉ là họ có thể vận hành nhanh và rẻ đến đâu, mà là an toàn của hành khách đang được đặt ở vị trí nào trong những quyết định mang tính hệ thống – những quyết định có thể thay đổi số phận con người chỉ trong một chuyến xe đêm.
shared via nytimes,
