Thiếu thủy thủ thời hiện đại: Lương trăm nghìn USD, nhưng phải xa nhà hàng tháng trời
12/11/25
 |
| Một sinh viên đang tập luyện trên máy mô phỏng cầu tại Học viện Hàng hải Texas A&M ở Galveston. Ảnh: Lexi Parra |
Những năm tới, nước Mỹ có thể sẽ cần rất nhiều người giống như Nicole Caputo – nữ sĩ quan boong 29 tuổi, làm việc trên các tàu chở hàng treo cờ Mỹ, đi khắp thế giới nhưng hiếm khi ở nhà quá vài tháng.
Caputo kể: “Ngày đó, hoặc là trường mỹ thuật, hoặc là học hàng hải. Tôi còn trẻ, nghe thấy nghề đi biển có vẻ thú vị nên thử luôn. Ai ngờ gắn bó luôn tới giờ.”
Cô đã phục vụ trên 10 con tàu kể từ khi tốt nghiệp trường hàng hải bang New York năm 2018, trở thành một phần của lực lượng thủy thủ thương mại Mỹ – nhóm lao động ít ỏi nhưng đang đứng trước bước ngoặt mới.
Vì sao nước Mỹ thiếu thủy thủ?
Trên các tuyến vận tải biển quốc tế, phần lớn tàu chở hàng không treo cờ Mỹ mà đăng ký tại những “thiên đường hàng hải” như Panama, Liberia, Marshall Islands… Những tàu này chỉ cần thỏa mãn chuẩn an toàn cơ bản, thuê thủy thủ từ các nước lương rẻ, không phải tuân theo quy định và chi phí lao động cao ngất của Mỹ.
Ngược lại, tàu treo cờ Mỹ phải đăng ký trong nước, chịu sự giám sát của Lực lượng Bảo vệ Bờ biển (US Coast Guard), và bắt buộc sử dụng sĩ quan – kỹ sư là công dân Mỹ. Chính vì vậy, số tàu thương mại mang cờ Mỹ hiện chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ trên tổng đội tàu toàn cầu. Lực lượng thủy thủ Mỹ theo đó cũng teo lại.
Điều này có thể thay đổi nhanh chóng.
Tổng thống Donald Trump cùng nhóm nghị sĩ lưỡng đảng muốn hồi sinh ngành đóng tàu thương mại Mỹ và kiềm chế đà trỗi dậy của Trung Quốc trong lĩnh vực vận tải biển. Trong 10 năm qua, các nhà máy đóng tàu Mỹ chỉ đóng được 38 tàu chở hàng cỡ lớn, trong khi các xưởng Trung Quốc đóng hơn 7.500 chiếc – sự chênh lệch khiến Washington lo ngại không chỉ về kinh tế mà cả an ninh.
Một dự luật mới đang được soạn thảo tại Quốc hội, nhằm trợ cấp hình thành đội tàu thương mại mới phục vụ vận tải quốc tế, treo cờ Mỹ và bắt buộc sử dụng sĩ quan, kỹ sư người Mỹ. Theo ông Roland Rexha – Tổng thư ký công đoàn Marine Engineers’ Beneficial Association (MEBA) – chỉ riêng đội tàu đó đã cần thêm hàng nghìn thủy thủ được đào tạo bài bản.
Nghề thủy thủ: Lương “khủng”, nghỉ nửa năm, nhưng đánh đổi quá nhiều
Về thu nhập, nghề này khó mà kém cạnh nghề nào khác ở tầng lớp trung lưu Mỹ.
Một sĩ quan hoặc kỹ sư tàu biển Mỹ có thể kiếm hơn 100.000 USD/năm, kèm tới nửa năm nghỉ có lương trên bờ. Quân đoàn Hậu cần Hàng hải – Military Sealift Command (MSC), đội tàu dân sự phục vụ Hải quân Mỹ, hiện đăng tuyển chức danh đại phó với mức lương niêm yết hơn 220.000 USD/năm, cộng thêm tiền thưởng ký hợp đồng 71.000 USD.
Caputo nói: “Lương là thứ thu hút tôi đầu tiên. Tôi có thể lo cho bản thân và gia đình khá ổn.”
Nhưng khoản thu nhập hấp dẫn đó đi kèm cái giá không hề nhẹ: hàng tháng trời lênh đênh trên biển, xa nhà, xa người thân.
Caputo hiện là sĩ quan boong hạng hai – chức danh cao thứ ba trên tàu. Cô miêu tả công việc nửa hào hứng, nửa cô độc: “Bạn được nhìn thấy rất nhiều thứ, gặp đủ kiểu người. Nhưng cũng rất cô đơn, vì mỗi chuyến đi là ba, bốn tháng không gặp gia đình. Bạn bỏ lỡ đám cưới, sinh nhật, Giáng sinh, mọi thứ.”
Kỹ sư Cole Johnson, tốt nghiệp Học viện Hàng hải Thương mại Mỹ ở Kings Point, nói anh vô cùng phấn khích với nghề, nhưng không giấu lo lắng về đời sống riêng: “Tôi luôn tự hỏi làm sao mình có thể gặp gỡ ai đó, lập gia đình, với lịch đi biển kiểu này. Tôi biết trước là sẽ khó, nhưng giờ mới thấy hết.”
Nhiều người, sau vài năm “đi khơi”, tính chuyện chuyển sang các công việc liên quan đến hàng hải nhưng ít phải xa nhà – vận hành cảng, giám sát kỹ thuật, bảo dưỡng tàu tại xưởng – nhưng họ gần như chắc chắn phải chấp nhận giảm lương, thời gian nghỉ cũng ít hơn.
Kiệt sức trên biển, mua được cả một trang trại
Nathan Weymouth, 46 tuổi, là ví dụ điển hình cho một đời đi biển trọn vẹn. Anh vừa là chánh kỹ sư trên tàu “tramper” – loại tàu không chạy tuyến cố định mà đi nơi nào có hàng, có khách.
Trong 22 năm đi biển, Weymouth chỉ ở nhà đúng 5 mùa Giáng sinh.
Anh nói: “Nghe sáu tháng nghỉ bờ thì có vẻ hào phóng. Nhưng bạn phải làm bao nhiêu để có được sáu tháng đó? Tôi thường làm hơn 12 tiếng/ngày, ngày nào cũng như vậy. Trên giấy tờ là làm nửa năm, nhưng công sức thực tế chắc phải hơn nhiều.”
Theo Weymouth, nhiều công ty còn không bố trí đủ nhân lực có tay nghề trên tàu. Nghĩa là hơn 12 tiếng kia không chỉ nặng về thời gian mà còn căng thẳng về trách nhiệm.
Anh thở dài: “Xuống tàu là bạn như bị vắt kiệt.”
Dù vậy, Weymouth cũng không phủ nhận những gì nghề đã mang lại: anh mua được 34 hecta đất tại North Carolina, đang lên kế hoạch làm trang trại cây. Anh nói mình vẫn lạc quan vừa phải về tương lai nghề thủy thủ, vì công đoàn MEBA đang tích cực gây áp lực để nâng lương, cải thiện điều kiện làm việc.
Đầu vào ngày càng ít: Học viện hàng hải vắng bóng tân binh
Muốn trở thành sĩ quan, kỹ sư đi tàu Mỹ, con đường gần như duy nhất là qua các học viện hàng hải. Hiện nước Mỹ chỉ có bảy trường như vậy: sáu học viện bang và Học viện Hàng hải Thương mại Mỹ (USMMA) tại Kings Point, New York.
USMMA là trường liên bang, miễn học phí nhưng tuyển chọn rất gắt gao và yêu cầu cam kết phục vụ sau tốt nghiệp. Các trường bang thì thu học phí như đại học công lập thông thường, khiến nhiều gia đình e ngại.
Số sinh viên ra trường mỗi năm với bằng cấp đủ chuẩn Lực lượng Bảo vệ Bờ biển phê duyệt để đi tàu đang giảm. Theo Cơ quan Hàng hải thuộc Bộ Giao thông Mỹ, năm 2017 có 1.048 sinh viên tốt nghiệp loại này; đến năm 2024 chỉ còn 810.
Các công ty vận tải đã bắt đầu thay đổi để hấp dẫn hơn: cải thiện chất lượng bữa ăn trên tàu, lắp internet vệ tinh để thủy thủ có thể liên lạc với gia đình, giải trí online. Ông Rexha từ MEBA nhấn mạnh: “Nhưng tiền lương vẫn là thứ họ phải tính lại.”
Tại Học viện Hàng hải Texas A&M ở Galveston, một trong sáu trường bang, hội chợ nghề nghiệp mới đây thu hút nhiều nhà tuyển dụng. Công ty Fairwater – đang vận hành 42 tàu chở xăng dầu, hóa chất – cho biết mỗi năm họ tuyển khoảng 70 thủy thủ mới và vẫn “đủ nguồn” nếu chịu săn tìm tích cực.
Sinh viên Aidan Ussery, 21 tuổi, hào hứng kể lại về 100 ngày đi thực tập trên tàu chở dầu tại Vịnh Mexico: “Tôi cực kỳ thích trải nghiệm đó. Ở nhà, chẳng mấy ai biết nghề này là gì. Khi tôi giải thích thì họ kiểu: ‘Trời ơi, nghe tuyệt thế! Mà lương cậu sẽ là bao nhiêu cơ?’”
Ussery dự định nộp vào Military Sealift Command, hy vọng mức lương khoảng 120.000 USD/năm.
Thách thức lớn: Phụ nữ, người da màu và vấn nạn quấy rối
Từ trước đến nay, ngành vận tải biển thương mại Mỹ vẫn thiếu đa dạng.
Báo cáo năm 2023 của Cơ quan Hàng hải cho thấy, giai đoạn 2013–2022, phụ nữ chỉ chiếm 13% sinh viên tại các học viện hàng hải, người da đen chỉ 2%.
Câu chuyện càng phức tạp bởi hàng loạt cáo buộc tấn công và quấy rối tình dục trên tàu.
Năm 2019, Hope Hicks – sinh viên Học viện Hàng hải Thương mại – tố cáo bị hiếp dâm khi đang thực tập trên một tàu do Maersk vận hành. Vụ kiện sau đó được Maersk dàn xếp với khoản bồi thường không công bố, nhưng tạo chấn động trong giới hàng hải. Năm 2022, Quốc hội thông qua một đạo luật buộc các công ty vận tải phải tăng biện pháp phòng ngừa, giám sát và xử lý hành vi xâm hại trên tàu.
Luật sư Christine Dunn – người đại diện cho Hicks – nói luật mới là bước tiến đáng kể, nhưng hiệu quả còn phụ thuộc vào việc thực thi nghiêm túc ở từng công ty.
Ở chiều ngược lại, nhiều doanh nghiệp lớn đang chủ động hơn. Hope Germanakos, 25 tuổi, tốt nghiệp USMMA và hiện làm trên tàu của Chevron, kể rằng hãng thường xuyên tổ chức khóa đào tạo phòng chống quấy rối, xâm hại cho toàn bộ thủy thủ đoàn.
Cô nói: “Từ khi đi tàu tới giờ, tôi luôn được đối xử như một đồng nghiệp thực thụ. Ý kiến của tôi lúc nào cũng được lắng nghe.”
Tương lai nghề đi biển
Tất cả những nỗ lực thu hút thủy thủ mới, cải thiện môi trường làm việc… sẽ chỉ có ý nghĩa nếu đội tàu treo cờ Mỹ thực sự được mở rộng. Nói cách khác, tương lai nghề thủy thủ Mỹ phụ thuộc nhiều vào việc Trump và Quốc hội có thành công trong nỗ lực hồi sinh ngành đóng tàu hay không.
Và ngay tại điểm khởi đầu, đã có trục trặc.
Thỏa thuận “đình chiến thương mại” gần đây giữa Mỹ và Trung Quốc có điều khoản Tổng thống Trump tạm hoãn một năm việc thu phí bổ sung với tàu hàng Trung Quốc cập cảng Mỹ. Dự luật hỗ trợ đội tàu mới lại dựa đúng vào nguồn phí đó để trợ giá cho tàu treo cờ Mỹ và bù đắp chi phí vận hành cao hơn.
Dự luật cũng đề xuất tăng ngân sách cho các học viện hàng hải, đồng thời nghiên cứu khả năng mở thêm trường.
Tại Học viện Hàng hải Texas A&M, hiệu trưởng – cựu phi hành gia NASA, Đại tá Michael Fossum – chắc chắn về phần việc của mình: “Nếu họ đóng tàu, chúng tôi sẽ lo phần thủy thủ”.
Nhưng câu hỏi lớn hơn vẫn còn lơ lửng giữa biển: trong thế giới logistics đã quá quen với những con tàu treo cờ Panama, thủy thủ Philippines, chủ tàu Đan Mạch hay Trung Quốc, liệu Mỹ có thực sự sẵn sàng trả cái giá đắt đỏ để giữ một đội tàu mang quốc kỳ – và kéo theo đó là cả một thế hệ thủy thủ trẻ như Caputo, Johnson hay Ussery – ở lại với nghề đi biển?
shared via nytimes,
