Phòng ngủ kinh hoàng: Cuộc thử nghiệm y học rùng rợn giữa lòng London
08/08/25
Trong suốt ba thập niên giữa thế kỷ 20, bác sĩ tâm thần người Anh William Sargant đã trở thành một nhân vật gây tranh cãi bậc nhất trong giới y khoa. Ông không chỉ nổi tiếng vì các phương pháp điều trị táo bạo, mà còn vì lòng tin không lay chuyển vào hiệu quả của các can thiệp vật lý mạnh mẽ đối với rối loạn tâm thần. Thế nhưng, quyển sách The Sleep Room của nhà báo Jon Stock đã phơi bày một sự thật lạnh người: phía sau danh tiếng đó là một loạt thực nghiệm đáng sợ với hàng trăm phụ nữ trong trạng thái hôn mê - tất cả đều diễn ra hợp pháp, trong danh nghĩa y học.
Trại thử nghiệm trong tầng áp mái
Từ năm 1964 đến 1972, trên tầng cao nhất của Bệnh viện Hoàng gia Waterloo ở London, Sargant lập ra một căn phòng đặc biệt gọi là “phòng ngủ” (sleep room). Trong không gian âm u lót đầy giường bệnh, hàng trăm bệnh nhân - phần lớn là phụ nữ, thậm chí có em chỉ mới 14 tuổi được đặt vào trạng thái mê man suốt nhiều tháng nhờ sự kết hợp của thuốc an thần, thuốc chống loạn thần và thuốc chống trầm cảm. Trong lúc bệnh nhân ngủ mê, Sargant tiến hành những liệu pháp cực đoan như sốc điện (ECT) hoặc hôn mê insulin - một hình thức tiêm liều insulin khổng lồ để khiến bệnh nhân rơi vào trạng thái hạ đường huyết nặng.
Trong giáo trình của mình, ông lý giải: “Khi bệnh nhân ngủ mê, có thể tiến hành nhiều loại điều trị thể chất vốn cần thiết nhưng khó chịu đựng khi tỉnh táo.” Và quan trọng hơn hết, trong thời kỳ đó, việc yêu cầu sự đồng ý của bệnh nhân vẫn chưa được quy định thành luật ở Anh (cho đến năm 1983), cho phép ông hành động mà không cần hỏi han.
Xem tâm thần như một ca chấn thương
Điều khiến Sargant khác biệt với các đồng nghiệp cùng thời là sự thù ghét Freud và mọi thứ liên quan đến phân tâm học. Ông chối bỏ hoàn toàn các liệu pháp trò chuyện và phân tích tiềm thức, thay vào đó xem bộ não như bất kỳ cơ quan nào khác: hỏng là sửa, lệch là nắn. Triết lý của ông cực kỳ thực dụng: nếu bệnh nhân rơi vào vòng lặp tâm lý tiêu cực, hãy làm “reset” bằng một cú sốc cực mạnh. Nếu điều đó không hiệu quả, ông sẵn sàng dùng đến phương pháp cuối cùng - cắt bỏ thùy não (lobotomy).
Trong thực tế, Sargant là một trong những người đã đưa nước Anh thành quốc gia có tỷ lệ lobotomy trên đầu người cao nhất thế giới. Một số bệnh nhân của ông được thực hiện phẫu thuật này nhiều lần - có người tới năm lần - nhưng vẫn không cải thiện. Thậm chí, trong lần tái bản thứ năm của giáo trình vào năm 1972, ông còn khuyến nghị lobotomy như một giải pháp thay thế cho… ly hôn, nếu một người phụ nữ bị trầm cảm vì người chồng “không thể và không muốn thay đổi.”
Thí nghiệm, thất bại và niềm tin sắt đá
Dù kết quả lâm sàng của các liệu pháp cực đoan này không mấy khả quan, Sargant vẫn tiếp tục hành động. Những cải thiện, nếu có, thường chỉ thoáng qua. Nhưng ông không nản. Ngoài sốc điện, hôn mê insulin và lobotomy, ông còn say mê với dược phẩm. Trong The Sleep Room, Jon Stock liệt kê hàng loạt cái tên nghe như bước ra từ phòng thí nghiệm: Benzedrine, Seconal, Nembutal, sodium amytal, sodium pentothal, Largactil, Mandrax...
Bản thân Sargant từng dùng Benzedrine trước kỳ thi và thấy hiệu quả đến mức ông đem thử nghiệm trên bệnh nhân. Kết quả: chỉ số IQ trung bình tăng 8%. Báo cáo đăng trên The Lancet đã mở đầu cho cơn sốt amphetamine tại Anh thời bấy giờ. Thậm chí con chó của ông cũng được cho dùng Valium.
“Có người nghĩ tôi là bác sĩ kỳ tài, có người bảo tôi là hiện thân của quỷ dữ,” ông từng nói trên The London Times. Và Jon Stock - một nhà báo kiêm tiểu thuyết gia chuyên viết truyện trinh thám - rõ ràng không đứng về phía những người yêu mến Sargant. Trong tay ông, hình ảnh vị bác sĩ hiện lên như một ác nhân thực sự.
Phá bỏ ký ức, tổn thương và tình nghi gián điệp
Stock không bỏ lỡ bất kỳ chi tiết nào để làm nổi bật tính cách kỳ quái của Sargant: cái tôi khổng lồ, dáng vẻ giống như “con khỉ đột đầu đàn”, hàng loạt rối loạn tâm lý có thể có (ADHD, lưỡng cực, lao, porphyria), và đặc biệt là sự thờ ơ trước hệ quả khốc liệt mà bệnh nhân phải gánh chịu: xương gãy, quai hàm trật, mất trí nhớ, tổn thương não và thậm chí là tử vong. Kỳ lạ thay, chỉ có năm người chết dưới tay ông - một con số thấp đến khó tin.
Stock còn đặt nghi vấn rằng Sargant từng cộng tác với tình báo Anh (MI6) hoặc CIA trong các thí nghiệm kiểm soát tâm trí bằng LSD. Sự nghi ngờ này xuất phát từ cuốn sách nổi tiếng của Sargant năm 1957 về “tẩy não” - một tác phẩm thực chất do nhà thơ Robert Graves chấp bút. Tuy không có bằng chứng xác thực, nhưng những đầu mối về việc Sargant tham gia các dự án “lập trình hành vi” trong quân đội càng khiến chân dung ông thêm phần đáng sợ.
Khách hàng quý tộc và uy tín khó tin
Một trong những khía cạnh chấn động nhất mà The Sleep Room tiết lộ là độ phủ sóng của Sargant trong giới thượng lưu. Bệnh nhân của ông bao gồm người mẫu tạp chí Vogue, quý tộc, nghị sĩ, thậm chí cả hoàng thân nước ngoài. Có phụ nữ bán cả bộ trang sức để chi trả điều trị tại phòng ngủ của ông. Một ông hoàng Trung Đông còn tặng ông chiếc Rolls-Royce như quà cảm ơn.
Bất chấp các tai tiếng, một số cộng sự vẫn ca ngợi ông. Một y tá từng vận hành “phòng ngủ” tư nhân cho biết: “Tôi từng nghĩ bệnh nhân đó không thể khỏi, không bao giờ, nhưng họ đã hồi phục.” Dù Stock không giải thích rõ những trường hợp ấy là gì, chi tiết đó cho thấy những gì diễn ra trong phòng ngủ của Sargant vẫn còn nhiều bí ẩn chưa lời đáp.
Niềm tin đến tận cuối đời
Ngay cả khi ngành y đã tiến xa và loại bỏ những liệu pháp của ông, Sargant vẫn tin tưởng tuyệt đối vào phương pháp của mình. Trong một bức thư gửi The London Times năm 1974, ông viết: “Nếu những liệu pháp hiện đại tồn tại từ thời cổ đại, có thể Chúa Jesus đã quay về làm nghề thợ mộc sau khi được điều trị.”
shared via nytimes,
