Mùa hè bất ổn: Khi nước Mỹ rẽ lối sau cái chết của George Floyd
08/08/25
Cuốn sách Summer of Our Discontent của nhà báo Thomas Chatterton Williams không đơn thuần là một bản tường thuật về làn sóng biểu tình sau cái chết của George Floyd năm 2020. Đây là một khảo sát sâu sắc, thậm chí gây tranh cãi, về cách mà khoảnh khắc lịch sử tái định hình chính trị sắc tộc tại Mỹ để lại những hệ quả lâu dài, vừa tích cực vừa tiêu cực, đối với đời sống xã hội và mô hình lãnh đạo.
Biểu tình và bước ngoặt lịch sử
Williams lập luận ngày 25/5/2020, khi viên cảnh sát Derek Chauvin quỳ lên cổ George Floyd tới chết ngay giữa ban ngày trước cửa hàng tiện lợi Cup Foods tại Minneapolis, là thời khắc bước ngoặt trong lịch sử nước Mỹ hiện đại. Trong bối cảnh đại dịch Covid-19 hoành hành, phong tỏa diện rộng khiến người dân bị dồn nén, sự kiện này châm ngòi cho phong trào biểu tình lớn nhất lịch sử Hoa Kỳ.
Hàng triệu người xuống đường trên khắp đất nước, đòi hỏi công lý chủng tộc, cải cách cảnh sát và bình đẳng xã hội. Nhưng với Williams, di sản của "cuộc cách mạng chuẩn mực 2020" không chỉ dừng lại ở đó. Ông cho rằng chính phong trào biểu tình này làm nảy sinh một dạng “thức tỉnh chính trị chủng tộc” cực đoan ở phe cánh tả, từ đó khơi dậy phản ứng dữ dội từ phía cánh hữu góp phần tạo nên trạng thái chia rẽ và hỗn loạn mà nước Mỹ đang phải đối mặt hiện nay.
Góc nhìn độc lập và lập luận gây tranh cãi
Là cây bút của tạp chí The Atlantic và tác giả của cuốn Self-Portrait in Black and White (2019), Williams từ lâu nổi bật nhờ lập trường độc lập, dám chất vấn các chuẩn mực tư tưởng về sắc tộc và bản sắc. Trong Summer of Our Discontent, ông tiếp tục cuộc thảo luận đó bằng cách phân tích “cuộc đối mặt sắc tộc mùa hè 2020” dưới lăng kính của chủ nghĩa tự do truyền thống.
Ông chỉ trích cả cánh tả lẫn cánh hữu: từ “chính trị bản sắc sai lầm của cánh tả” cho đến “chủ nghĩa dân túy đầy hằn học của cánh hữu.” Tuy nhiên, không khó để nhận ra rằng phần lớn mũi dùi của ông lại nhắm về phía cánh tả trong khi phần “thối rữa” rõ ràng hơn trong đảng Cộng hòa lại chỉ được đề cập lướt qua.
Khi phân tích đi đến cực đoan
Một trong những luận điểm gây sốc nhất của Williams là việc ông gán ghép cuộc bạo loạn ngày 6/1/2021 tại Điện Capitol khi những người ủng hộ Trump tấn công quốc hội như là hệ quả của văn hóa biểu tình đường phố do cánh tả khởi xướng sau cái chết của George Floyd. Theo ông, cuộc bạo loạn này chỉ là “đỉnh điểm méo mó” của một xu hướng mà phe cánh tả thúc đẩy nhiều năm qua: đẩy chính trị ra đường phố mỗi khi cảm thấy không được lắng nghe.
Cách suy luận này khiến người đọc đặt câu hỏi về tính cân đối của lập luận. Phần lớn các cuộc biểu tình hậu Floyd đều ôn hòa, có sự tham gia của cả những chính khách ôn hòa như Mitt Romney. Trong khi đó, cuộc bạo loạn tại Capitol có tổ chức, mang động cơ phá hoại thể chế, với vai trò kích động không nhỏ từ chính Tổng thống đương nhiệm lúc bấy giờ.
Williams có xu hướng đánh đồng mức độ nguy hại giữa hai phe: xem “chủ nghĩa phi tự do” của phe cấp tiến là mối đe dọa ngang hàng với sự cực đoan hóa trong phe bảo thủ. Nhưng điều ông bỏ qua là: các lập trường cực đoan của cánh tả không nằm ở trung tâm quyền lực đảng Dân chủ, trong khi chủ nghĩa cực hữu lại đang chi phối đảng Cộng hòa một cách toàn diện từ cấp tiểu bang đến liên bang.
Phớt lờ yếu tố Trump
Điều đáng ngạc nhiên là dù phê bình gay gắt các hiện tượng xã hội và truyền thông, Williams lại dành rất ít đất cho nhân vật chính trị ảnh hưởng mạnh mẽ nhất tới quan hệ sắc tộc hiện đại: Donald Trump.
Ông chỉ mô tả Trump bằng vài cụm từ: “ấu trĩ và gây chia rẽ,” “độc ác và dối trá” mà không đi sâu phân tích vai trò của ông này trong việc hợp thức hóa chủ nghĩa dân tộc da trắng, phá hoại nguyên tắc công bằng và bóp méo khái niệm công dân Mỹ. Việc Williams phớt lờ yếu tố Trump khiến bức tranh ông vẽ ra trở nên phiến diện, và không phản ánh đúng thực tế chính trị đã và đang diễn ra tại Mỹ.
Bút pháp thiếu tinh luyện
Bên cạnh nội dung gây tranh cãi, phong cách viết của Williams cũng là một điểm trừ. Văn phong của ông nhiều chỗ rườm rà, câu dài lê thê, đan xen nhiều mệnh đề phụ khiến người đọc dễ bị lạc lối. Dưới đây là một ví dụ từ phần mở đầu:
“Đối với người không phải da trắng, dù dân số lai chủng đang tăng nhanh nhất tại Mỹ và thực tế số người da đen không vũ trang bị cảnh sát giết mỗi năm là rất nhỏ và có xu hướng giảm (thường từ 15-25 người trên tổng dân số hơn 40 triệu, theo cơ sở dữ liệu ‘Fatal Force’ của Washington Post) và dù các chỉ số chất lượng sống khác cũng đang dần cải thiện từ sau phong trào dân quyền thì cái chết của Trayvon Martin, rồi đến Michael Brown (bất chấp hoàn cảnh cụ thể) và hàng loạt vụ sát hại được ghi hình khác đã kết hợp với sự phổ biến của điện thoại có camera và mạng xã hội, làm tan vỡ mọi ảo tưởng rằng nước Mỹ đang không ngừng tiến về phía tiến bộ trong nửa đầu nhiệm kỳ hai của Obama.”
Câu văn này vừa nặng tính thống kê, vừa thiếu mạch lạc, lại không đưa người đọc đến một kết luận rõ ràng. Tình trạng này lặp lại ở nhiều đoạn khác trong sách. Ngoài ra, Williams cũng trích dẫn dài dòng nhiều nguồn quen thuộc với độc giả có trình độ cao, khiến cuốn sách mất đi nhịp điệu và sức hấp dẫn cần có.
Một dự án quan trọng nhưng không trọn vẹn
Williams từng chỉ trích một cây bút khác chuyên viết về sắc tộc vì đã kể một “câu chuyện đơn giản hóa đến đau đớn, thiếu khả năng và thiện chí để hiểu phức tạp xã hội và chủng tộc hiện đại.” Trớ trêu thay, chính những gì ông phê phán lại hiện diện trong Summer of Our Discontent.
Dù khởi đầu với tham vọng lớn truy xét một thời khắc định hình lại lịch sử Mỹ, cuốn sách cuối cùng lại rơi vào cái bẫy của sự thiên lệch, thiếu cân đối và nặng lời.
shared via nytimes,
