Cơn say mê của người họa sĩ truyện tranh
08/08/25
Một tiểu sử bằng tranh mới về Caravaggio đã vẽ nên cây cầu táo bạo giữa các bậc thầy cổ điển và nghệ sĩ “ngoài rìa” thời nay.
Khi Milo Manara gặp Caravaggio: Hai linh hồn đồng điệu của nghệ thuật dục tính
Ở tuổi 80, Milo Manara huyền thoại truyện tranh người Ý nổi danh với các tác phẩm sex comics không kiêng dè đã hoàn tất một dự án tham vọng: bộ tiểu sử bằng tranh gồm hai tập về Michelangelo Merisi da Caravaggio, thiên tài hội họa thời Baroque nổi tiếng không kém vì những bức tranh thấm đẫm niềm tin Kitô giáo lẫn đời sống tình ái bê bối.
Tác phẩm Caravaggio: The Palette and the Sword không chỉ là chân dung sống động của danh họa Caravaggio, mà còn là bản tuyên ngôn nghệ thuật của chính Manara. Caravaggio trở thành bản ngã thứ hai của Manara, người tuyên bố: “Cực khoái vẫn là cực khoái, bất kể nó đến từ đâu.” Khi nàng mẫu trêu chọc việc bị vẽ lại trong cảnh thủ dâm với danh xưng "Maria Magdalene xuất thần", Caravaggio cũng như Manara thẳng thắn khẳng định rằng thứ đáng kể chính là đam mê, không phải hình thức của nó.
Từ nghệ thuật cao cấp đến văn hóa đại chúng: Hành trình đan xen của tranh vẽ và truyện tranh
Manara là một nghệ sĩ khó định nghĩa. Ông từng cộng tác với Marvel và DC, từng sáng tác truyện tranh huyền ảo cùng đạo diễn huyền thoại Federico Fellini tất cả đều sử dụng cùng một nét vẽ lão luyện đặc trưng. Nhưng ông được biết đến nhiều nhất nhờ những tác phẩm gợi dục táo bạo mang chiều sâu văn chương: từ phiên bản đảo giới của Gulliver du ký cho đến chuyển thể tiểu thuyết trào lộng The Golden Ass của Apuleius thời La Mã.
Và Caravaggio là đề tài lý tưởng cho Manara - một tay giang hồ đa tình, từng dùng chính những bức tranh tôn giáo để hối lộ quan chức hòng tránh nhà tù. Trong thế giới Baroque, xuất thần (ecstasy) là chủ đề phổ biến, và Caravaggio với phong cách hiện thực chưa từng có đã đưa sự xuất thần thiêng liêng và khoái cảm thể xác lên cùng một mặt phẳng thị giác.
Khi truyện tranh trở thành bảo tàng sống: Tham vọng vượt khỏi khuôn khổ của Manara
Manara không đơn thuần kể lại cuộc đời Caravaggio. Ông sáng tạo, tái cấu trúc và thêm thắt: ví dụ như cảnh bé gái Artemisia Gentileschi sau này là nữ danh họa nổi bật ngồi trên vai cha xem hành hình. Hay chi tiết Caravaggio giết tay ma cô của nàng mẫu ông từng vẽ trong cảnh Judith chém đầu Holofernes - tình tiết có thật trong lịch sử, được Manara xử lý với mức độ hư cấu vừa phải.
Truyện tranh là hình thức biểu đạt hoàn toàn khác với hội họa truyền thống. Trong phần lớn thế kỷ 20, truyện tranh bị coi như thứ nghệ thuật “thấp kém”, nằm đâu đó giữa quảng cáo và tiểu thuyết rẻ tiền. Sự khinh miệt đó lại vô tình cho phép các họa sĩ truyện tranh thử nghiệm và khiêu khích mà không bị để ý. Nhưng khi họ bị soi xét, lập tức bị chỉ trích và kiểm duyệt - vì người ta cho rằng truyện tranh không có mục đích nào khác ngoài gợi tình hoặc giải trí.
Một ví dụ nổi tiếng: William M. Gaines - nhà xuất bản truyện tranh kinh dị - từng nói trước Thượng viện Mỹ rằng ông thấy một trang bìa truyện có hình đầu người bị chặt “vẫn là đẹp” vì vết chém đã bị giấu. “Có máu từ miệng cô ấy,” một Thượng nghị sĩ phản bác. “Chỉ một chút thôi,” Gaines đáp lại.
Khi ranh giới cao - thấp mờ nhòa: Di sản nghệ thuật của truyện tranh hôm nay
Ngày nay, bất kỳ ai quan tâm tới nghệ thuật thị giác đều công nhận truyện tranh là một phương tiện sáng tạo ngang hàng với hội họa. Roy Lichtenstein - họa sĩ nổi danh với những bức tranh lấy cảm hứng từ truyện tranh - từng vay mượn hình ảnh từ Tony Abruzzo, một họa sĩ truyện tranh đã lồng các làn sóng của Hokusai vào trang truyện mình vẽ. Bức Drowning Girl năm 1963 của Lichtenstein được lấy từ đó, và ông thừa nhận rằng mình đã đẩy hình ảnh gốc lên một cấp độ dễ hiểu hơn với công chúng.
Càng về sau, các nghệ sĩ truyện tranh càng mạnh dạn tuyên bố vị thế trong dòng chảy nghệ thuật. Robert Crumb mô phỏng lại Chúa Giê-su vác thánh giá của Bosch trên bìa tạp chí Weirdo; Mary Fleener kể chuyện tình dục theo phong cách lập thể như Braque và Picasso; Emil Ferris dùng bút bi màu để vẽ lại hàng chục kiệt tác trong loạt truyện tranh My Favorite Thing Is Monsters, bên cạnh những trang bìa truyện kinh dị giả tưởng kiểu Gaines.
Không chỉ các tác phẩm “nghệ thuật hóa” mới dấn sâu vào di sản hội họa. Những bộ truyện trở thành phim bom tấn như Hellboy (Mike Mignola) hay The League of Extraordinary Gentlemen (Alan Moore và Kevin O’Neill) đều trích dẫn hình ảnh từ Goya hay Richard Dadd, tạo chiều sâu văn hóa và thị giác hiếm thấy trong dòng truyện hành động.
Truyện tranh là nơi hiếm hoi mà dấu tay người nghệ sĩ vẫn còn nguyên vẹn - từng nét cọ, từng đường bút đều thể hiện cá tính. Khi mọi hình thức nghệ thuật dần bị tối giản để phù hợp với màn hình điện thoại, truyện tranh in ấn như một bảo tàng sống. Manara có thể vẽ Caravaggio đứng cạnh bức Cái chết của Đức Mẹ cao 12 foot, để người đọc cảm nhận rõ tỉ lệ và chi tiết - thứ mà một cái chụm hai ngón tay trên màn hình không thể truyền tải.
Caravaggio trong ngục Piranesi: Khi Manara tuyên bố vị trí của mình trong đại sảnh nghệ thuật
Trong một cảnh đặc sắc, Manara vẽ Caravaggio trong tù. Nhưng không phải ngục thông thường: đó là ngục Piranesi - chuỗi nhà tù tưởng tượng nổi tiếng của họa sĩ khắc đồng thế kỷ 18. Chọn lựa đó như lời tuyên ngôn đầy kiêu hãnh: “Tôi đứng cùng hàng với những danh họa này.” Một tuyên bố táo bạo, nhưng Caravaggio là người đại diện hoàn hảo - cả hai đều mang trong mình sự ngang tàng dục tính.
Dù Manara có xứng đáng trong đại sảnh nghệ thuật hay không, The Palette and the Sword rõ ràng là lời đòi hỏi được tôn trọng và một lời đòi hỏi thuyết phục. Ông không chỉ say mê khoái cảm. Ông còn bị mê hoặc bởi lịch sử, bởi sự tương phản giữa nghệ sĩ bùng cháy trong sáng tạo và những người sau khi tác phẩm hoàn thành - giành quyền sở hữu, kiểm duyệt hoặc làm vô hiệu nó. Không ai có thể quyết định di sản của nghệ thuật. Nhưng giữa hai trang sách, trong thế giới ông tạo nên, người nghệ sĩ vẫn là kẻ nắm quyền tối thượng.
shared via nytimes,
