Trí tuệ nhân tạo dự đoán ngã trong viện dưỡng lão
31/10/25
 |
| Cư dân tại Bristal có thể lựa chọn hệ thống phòng ngừa té ngã sử dụng cảm biến chuyển động gắn trên tường cao |
Từ những cú ngã đến công nghệ tiên đoán
Trong nhiều năm, Kathy Doyle thường xuyên bị ngã trên các con phố Manhattan. Mỗi lần như vậy, bà lại được đưa vào bệnh viện Lenox Hill trong tình trạng hoảng loạn và mất phương hướng. Sau cơn đột quỵ, tình trạng té ngã của bà trở nên nghiêm trọng hơn, khiến gia đình lo lắng thường trực.
Đến năm 2023, ở tuổi 81, bà Doyle chuyển vào Bristal - viện dưỡng lão cao cấp cách căn hộ cũ vài dãy phố. Tại đây, cư dân có thể lựa chọn sử dụng hệ thống công nghệ phát hiện ngã thế hệ mới, hoạt động dựa trên cảm biến chuyển động. Thiết bị này theo dõi dáng đi, tư thế và các mẫu di chuyển để nhận biết sớm nguy cơ té ngã. Khi tai nạn xảy ra, hệ thống lập tức gửi cảnh báo đến đội ngũ nhân viên.
“Công nghệ này thật sự là món quà trời ban cho Kathy,” chị gái của bà, Patricia Doherty, chia sẻ. “Cả năm nay bà ấy chỉ ngã đúng một lần, trong khi trước đó là cứ mỗi bốn đến sáu tuần.”
Nguy cơ tử vong từ một cú ngã
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC), té ngã là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do chấn thương ở người trên 65 tuổi. “Hậu quả không chỉ là gãy xương,” tiến sĩ Jing Wang, trưởng khoa Điều dưỡng Đại học Bang Florida, chuyên nghiên cứu công nghệ hỗ trợ người cao tuổi, nhận định. “Một ca nhập viện có thể dẫn đến phẫu thuật, nhiễm trùng và khiến người già không bao giờ hồi phục lại cuộc sống như trước.”
Công nghệ chống ngã hiện nay tiến xa so với những hệ thống báo động khẩn cấp của thập niên 1980 - thời mà câu nói “Tôi ngã rồi và không thể đứng dậy được!” từng nổi tiếng trong quảng cáo truyền hình. Những thiết bị dạng vòng cổ hoặc vòng tay, thậm chí hệ thống kích hoạt bằng giọng nói, đều trở nên vô dụng nếu người dùng bất tỉnh hoặc yếu đến mức không thể ấn nút.
Cảm biến và trí tuệ nhân tạo thay đổi cuộc chơi
Hiện nay, công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đang được triển khai tại nhiều viện dưỡng lão cao cấp ở New York và trên toàn nước Mỹ. Tại Bristal, chi phí cho căn hộ studio bắt đầu từ 14.500 USD mỗi tháng - con số phản ánh mức đầu tư lớn cho tiện nghi và an toàn.
Các cảm biến được gắn trên cao, theo dõi chuyển động của cư dân và truyền dữ liệu thời gian thực đến nhân viên. Người cao tuổi không cần thực hiện bất kỳ thao tác nào để gọi trợ giúp.
“Nhờ phân tích dự báo, hệ thống học được các xu hướng di chuyển có thể dẫn đến ngã,” tiến sĩ Wang giải thích.
Vấn đề riêng tư được đảm bảo bằng cách hiển thị hình ảnh dạng bóng mờ thay vì hình thật. “Chúng tôi chỉ nhìn thấy dáng di chuyển, không có chi tiết khuôn mặt hay cơ thể,” Kyra Sosnow, Phó chủ tịch phụ trách hệ thống thông tin của Bristal, nói. “Khi xảy ra ngã, nhân viên sẽ xem lại đoạn clip và can thiệp ngay lập tức.”
Ngoài ra, hệ thống còn sử dụng cảm biến gắn dưới đệm để theo dõi nhịp tim, hô hấp và ghi lại dữ liệu hoạt động hằng ngày của từng người. Nhờ vậy, các biến động bất thường được phát hiện sớm, và nhân viên nhận được báo cáo sức khỏe mỗi ngày.
Kể từ khi áp dụng công nghệ này, tỷ lệ té ngã tại Bristal giảm 40%. Một trường hợp điển hình là cư dân từng ngã liên tục ở nhà, chỉ một tuần sau khi chuyển đến, hệ thống phát hiện bà ngủ rất ít; bác sĩ điều chỉnh thuốc và giúp cải thiện giấc ngủ, đồng thời giảm nguy cơ ngã.
Khi con người quên… nhấn nút cứu trợ
Các thiết bị đeo cổ tay hoặc dây chuyền có cảm biến gia tốc (tương tự như trong điện thoại thông minh hay đồng hồ thể thao) vẫn đang được sử dụng, cùng với dây kéo trong phòng tắm. Tuy nhiên, nhân viên Bristal nhận thấy nhiều người cao tuổi, dù có ngã, lại không kích hoạt thiết bị.
“Có người nói họ không muốn làm phiền ai,” bà Sosnow kể. “Tôi chỉ muốn ôm họ mà nói: ‘Làm ơn, đừng ngại!’ Đó là lý do công nghệ có thể tự phát hiện và gọi trợ giúp thay họ thực sự phi thường.”
Phát hiện nguy cơ từ những thay đổi nhỏ
Người cao tuổi thường có thói quen sinh hoạt ổn định. Vì vậy, bất kỳ thay đổi nào trong nhịp sinh hoạt - như dáng đi chậm lại, hơi thở yếu hơn, hay giấc ngủ kém - đều có thể là tín hiệu cảnh báo sớm.
“Chúng tôi từng thấy nhiều trường hợp huyết áp giảm, bước đi chậm lại, và khi điều chỉnh thuốc, họ lại di chuyển nhanh hơn,” Mark Schmidt, Phó chủ tịch vận hành lâm sàng tại Foresite Healthcare, cho biết.
AI còn có thể phát hiện những biến động mà mắt người không nhận thấy. “Hệ thống không thể nắm tay bệnh nhân, nhưng nó phát hiện được khi độ dài bước chân giảm bốn centimet - điều này làm tăng đáng kể nguy cơ ngã,” ông Schmidt nói.
Khi công nghệ trở thành “người chứng kiến” thầm lặng
Một cơ sở dưỡng lão khác trên Upper East Side, Inspir Carnegie Hill, hiện sử dụng hệ thống SafelyYou - công nghệ phát hiện ngã bằng cảm biến hình ảnh.
“Trước đây, một người có thể ngã, đập đầu rồi tự đứng dậy, nhưng vài giờ sau lại có hành vi bất thường mà không ai biết nguyên nhân,” Shane Herlet, Giám đốc điều hành của Maplewood Senior Living (đơn vị sở hữu Inspir), chia sẻ. “Nhờ hệ thống này, chúng tôi có thể xem lại chính xác điều gì xảy ra.”
Công nghệ còn giúp phân biệt giữa ngã thực sự và các tình huống nhẹ hơn, như trượt khỏi ghế. “Không phải cú ngã nào cũng nguy hiểm, nhưng việc biết rõ tình huống giúp chúng tôi can thiệp đúng cách,” ông nói thêm.
Là người điều hành lâu năm trong ngành dưỡng lão, Herlet thừa nhận: “Không phải cú ngã nào cũng dự đoán hay ngăn chặn được, nhưng điều khiến tôi kinh ngạc là tác động tức thời của công nghệ trong việc giảm số ca nhập viện.”
Từ nghiên cứu đến thực tế
Một trong những nơi tiên phong triển khai công nghệ này là TigerPlace - cơ sở dưỡng lão tại Columbia, bang Missouri, được điều hành cùng Trường Điều dưỡng Sinclair thuộc Đại học Missouri. Từ năm 2004, nơi đây trở thành “phòng thí nghiệm sống” cho các hệ thống giám sát thụ động.
Một nghiên cứu năm 2015 tại TigerPlace cho thấy, cư dân 83-84 tuổi có phòng được lắp cảm biến ở lại trung bình 4,3 năm, trong khi nhóm không sử dụng chỉ ở lại 2,6 năm. Điều này cho thấy công nghệ giám sát giúp cải thiện sức khỏe tổng thể và kéo dài thời gian sống độc lập của người cao tuổi.
Cân bằng giữa an toàn và quyền riêng tư
Dù mang lại lợi ích rõ rệt, công nghệ giám sát vẫn gây tranh cãi về quyền riêng tư. Nhiều bang, trong đó có New York, ban hành luật quy định việc sử dụng thiết bị điện tử trong viện dưỡng lão phải có sự đồng ý của người được theo dõi.
“Dù chỉ hiển thị bóng mờ, các công nghệ này vẫn tiết lộ nhiều chi tiết thân mật về cuộc sống: họ làm gì, vào lúc nào và như thế nào,” giáo sư luật Nina Kohn từ Đại học Syracuse, chuyên nghiên cứu luật người cao tuổi, cảnh báo. “Hãy tưởng tượng chủ nhà, con cái hay nhân viên có thể xem bạn - dù chỉ là hình dạng sơ lược - trong những khoảnh khắc riêng tư.”
Theo bà Kohn, đôi khi công nghệ được triển khai mà cư dân không được giải thích đầy đủ. Phần lớn các trường hợp, người thân là người quyết định và thuyết phục, khiến người già cảm thấy bị ép buộc phải chấp thuận.
Tuy nhiên, các giải pháp bảo mật mới đang được phát triển. Một công ty có tên Butlr giới thiệu hệ thống cảm biến nhiệt gắn trần, chỉ hiển thị dưới dạng các điểm sáng và khối màu, không mang hình dáng con người.
“Không có một giải pháp chung cho tất cả,” bà Kohn nhận xét. “Với mỗi cá nhân, cần xác định mức độ can thiệp phù hợp với sức khỏe và khả năng nhận thức. Với người cao tuổi, giám sát có thể không còn mang ý nghĩa nhân đạo nếu họ không cảm thấy được tôn trọng.”
shared via nytimes,
