Zhou Qunfei - từ công nhân nghèo trở thành nữ tỷ phú tự thân giàu nhất thế giới
18/08/25
 |
| Zhou Qunfei |
Người phụ nữ quyền lực của ngành kính công nghệ cao
Zhou Qunfei, nhà sáng lập tập đoàn Lens Technology, hiện là nữ tỷ phú tự thân giàu nhất thế giới. Bà sở hữu một dinh thự trị giá 27 triệu USD tại Hồng Kông, thường xuyên bay tới Thung lũng Silicon và Seoul để gặp gỡ lãnh đạo Apple và Samsung – hai khách hàng lớn nhất của mình. Ngay cả Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cũng từng tới thăm trụ sở công ty của bà.
Thế nhưng, nơi Zhou cảm thấy thoải mái nhất không phải là văn phòng sang trọng hay sân khấu lớn, mà chính là trên sàn nhà máy hiện đại của bà. Tại đó, bà thường đi lại liên tục, kiểm tra từng chi tiết nhỏ. Zhou không ngần ngại nhúng tay vào khay nước để cảm nhận nhiệt độ, giải thích cặn kẽ quy trình xử lý kính trong bể ion kali, hay thậm chí đẩy kỹ thuật viên sang một bên để trực tiếp vận hành máy mài kính.
James Zhao, một giám đốc điều hành tại Lens Technology, kể: “Có khi bà ấy ngồi xuống làm như một công nhân để xem quy trình có vấn đề gì không. Điều đó khiến tôi lúng túng, vì nếu có lỗi, bà sẽ nói ngay: ‘Sao anh không thấy điều đó?’”.
Kinh nghiệm tay nghề tích lũy qua nhiều năm làm công nhân đã giúp Zhou gây dựng một đế chế sản xuất kính hàng đầu thế giới. Lens Technology hiện là nhà cung cấp chủ lực cho mặt kính bảo vệ trong máy tính xách tay, máy tính bảng và điện thoại thông minh – từ iPhone của Apple cho tới Galaxy của Samsung. Năm nay, nhà máy của bà dự kiến sản xuất hơn một tỷ tấm kính, với độ mỏng chỉ bằng một phần nhỏ của milimet.
Stone Wu, chuyên gia của IHS Technology, nhận định: “Chỉ cần lấy thước đo độ dày 0,5 milimet, bạn sẽ hiểu sản xuất kính mỏng như vậy khó đến mức nào”.
Biểu tượng của nữ doanh nhân tự thân Trung Quốc
Ở tuổi 44, Zhou Qunfei trở thành đại diện tiêu biểu cho lớp doanh nhân nữ tự thân Trung Quốc – những người gây dựng tài sản từ con số không, điều hiếm thấy trong giới kinh doanh toàn cầu. Tại Nhật Bản không có nữ tỷ phú tự thân nào, còn ở Mỹ và châu Âu, phần lớn nữ tỷ phú giàu lên nhờ thừa kế.
Theo giáo sư Huang Yasheng (Đại học MIT), nhờ chính sách thúc đẩy bình đẳng giới dưới thời Mao Trạch Đông, phụ nữ Trung Quốc có nền tảng để bứt phá khi đất nước bước vào thời kỳ kinh tế thị trường. Cùng lúc đó, thập niên 1990 mở ra nhiều khoảng trống cho doanh nhân mới, và Zhou đã nhanh chóng nắm bắt cơ hội.
Khi Lens Technology niêm yết, cổ phần của Zhou được định giá 7,2 tỷ USD, đưa bà vào cùng nhóm tài sản với ông trùm truyền thông John C. Malone và Pierre Omidyar – nhà sáng lập eBay. Tuy nhiên, Zhou không phải là một “ngôi sao doanh nhân” kiểu Jack Ma của Alibaba. Trước khi công ty lên sàn, tên tuổi bà gần như không được biết đến. Bà hiếm khi nhận phỏng vấn hay xuất hiện công khai.
Dù vậy, phong thái của Zhou luôn toát lên sự tinh tế. Với gương mặt phúc hậu, cặp kính tròn và thường diện các bộ vest Dior sang trọng, bà vừa cầu toàn vừa khắt khe. Trong một cuộc họp, Zhou có thể nghiêm khắc yêu cầu: “Ngồi thẳng lưng!”. Nhưng ở hậu trường, bà vẫn giữ vẻ khiêm nhường, tự nhắc nhở rằng cuộc đời mình lẽ ra có thể rẽ sang hướng khác.
Trong văn phòng có bức tượng gỗ Mao Trạch Đông và chiếc máy tính Mac màn hình 27 inch, bà chia sẻ: “Ở ngôi làng tôi lớn lên, nhiều cô gái không có cơ hội học trung học. Họ kết hôn rồi sống cả đời trong làng. Tôi đã chọn con đường kinh doanh, và tôi không hối tiếc”.
Từ công nhân mài kính đến chủ xưởng nhỏ
Sinh ra tại một ngôi làng nghèo ở tỉnh Hồ Nam, Zhou là con út trong gia đình ba anh chị em. Mẹ mất khi bà mới 5 tuổi, còn cha – một người thợ thủ công bị tai nạn lao động, mất một ngón tay và gần như mù lòa. Ở nhà, Zhou phụ gia đình nuôi lợn, vịt để kiếm thêm. Ở trường, bà học giỏi và từng khiến cả lớp rơi nước mắt với bài văn “Mẹ tôi”.
Tuy nhiên, năm 16 tuổi, Zhou bỏ học, xuống Quảng Đông tìm việc với gia đình người chú. Bà từng mơ thành nhà thiết kế thời trang, nhưng cuối cùng chỉ xin được vào nhà máy sản xuất kính đồng hồ ở Thâm Quyến với mức lương 1 USD/ngày. Công việc cực nhọc: “Tôi làm từ 8 giờ sáng đến nửa đêm, thậm chí 2 giờ sáng. Không có ca kíp, chỉ vài chục người cùng nhau mài kính suốt ngày”.
Sau ba tháng, Zhou viết thư xin nghỉ việc. Trong thư, bà phàn nàn về giờ làm, sự nhàm chán, nhưng vẫn bày tỏ lòng biết ơn. Ấn tượng bởi bức thư, giám đốc nhà máy mời bà ở lại, thăng chức. Đây là bước ngoặt giúp Zhou thăng tiến liên tục trong ba năm.
Năm 1993, với 3.000 USD tiết kiệm, Zhou cùng vài người thân mở một xưởng nhỏ sản xuất kính đồng hồ. Bà trực tiếp sửa máy, học kỹ thuật in lưới phức tạp, tự cải tiến quy trình cho mặt kính cong. Người anh họ Zhou Xinyi kể: “Trong tiếng địa phương Hồ Nam, chúng tôi gọi phụ nữ như bà ấy là ‘ba de man’, nghĩa là dám làm những điều người khác sợ”.
Zhou từng kết hôn với giám đốc nhà máy cũ, sinh một con rồi ly hôn. Sau đó bà tái hôn với một đồng nghiệp lâu năm, nay cũng là thành viên hội đồng quản trị Lens, và có thêm một con. Trụ sở công ty đặt ngay trong nhà máy, phía sau bàn làm việc của bà có một căn hộ nhỏ, để bà có thể bước ra xưởng bất cứ lúc nào.
Bước ngoặt từ Motorola đến Apple
Năm 2003, khi còn sản xuất kính đồng hồ, Zhou bất ngờ nhận cuộc gọi từ Motorola. Họ muốn bà thử phát triển mặt kính cho dòng điện thoại mới Razr V3. Thời điểm đó, hầu hết màn hình điện thoại làm từ nhựa, dễ trầy xước. Motorola cần kính thủy tinh chống xước và hiển thị sắc nét hơn. Zhou trả lời ngay: “Có”.
Đơn hàng từ Motorola mở đường cho nhiều hãng khác như HTC, Nokia, Samsung. Đến năm 2007, Apple ra mắt iPhone với màn hình cảm ứng kính, thay đổi hoàn toàn ngành công nghiệp di động. Apple chọn Lens làm nhà cung cấp, đưa công ty của Zhou lên vị thế thống trị.
Để đáp ứng nhu cầu, Zhou mạnh dạn vay vốn, nhiều lần thế chấp cả căn hộ. Chỉ trong vòng năm năm, Lens mở nhà máy ở ba thành phố. James Hollis, giám đốc Corning – đối tác lớn của Lens nhận xét: “Zhou là doanh nhân đầy đam mê, luôn trực tiếp điều hành. Giờ có hơn 100 đối thủ, nhưng Lens vẫn là nhà cung cấp hạng nhất”.
Hiện Lens có ba nhà máy lớn tại vùng Trường Sa, với 75.000 lao động trên diện tích 800 hecta. Quy trình sản xuất diễn ra liên tục 24/7: kính thô nhập từ Corning (Mỹ) và Asahi (Nhật Bản), sau đó được cắt, mài, khoan, đánh bóng, ngâm ion kali để gia cường, phủ lớp chống bám bẩn và chống phản xạ. Zhou trực tiếp thiết kế, kiểm soát từng công đoạn, thói quen bắt nguồn từ tuổi thơ phải cẩn trọng vì cha bị mù.
Không giống Foxconn từng vướng tai tiếng về điều kiện làm việc, Lens tránh được khủng hoảng lao động. Dù vậy, công nhân thừa nhận công việc vẫn căng thẳng. Gao Zhimei, một cựu nhân viên, kể: “Làm thanh tra chất lượng, tôi phải nhìn sản phẩm suốt ngày, rất mệt. Nhưng làm sản xuất vốn đã vất vả, Lens cũng không nặng nhọc hơn nơi khác”.
Niêm yết, mở rộng và bài toán phụ thuộc
Tháng 3 năm nay, Lens lên sàn chứng khoán Trung Quốc, vốn hóa đạt khoảng 8 tỷ USD, dù sau đó mất 45% giá trị do thị trường lao dốc. Năm trước, công ty ghi nhận doanh thu 2,4 tỷ USD, lợi nhuận quý I tăng 40%. Tuy nhiên, 75% doanh thu vẫn đến từ Apple và Samsung, khiến Lens phụ thuộc lớn vào hai khách hàng này.
Tại đại hội cổ đông đầu tiên, một nhà đầu tư đặt câu hỏi về chiến lược duy trì lợi thế cạnh tranh. Sau khi lãnh đạo khác trả lời, Zhou đứng dậy khẳng định: công ty sẽ đa dạng hóa, hướng tới sản xuất kính cao cấp hơn, cũng như vật liệu sapphire và gốm.
Ngay sau đó, các cổ đông được mời lên xe buýt tới thăm nhà máy chỉ cách đó chưa đầy một cây số. Nếu trong phòng họp Zhou ít nói, thì tại xưởng bà lại trở thành trung tâm chú ý. Từng chi tiết bà giải thích đều khiến nhà đầu tư chăm chú lắng nghe.
shared via nytimes,
