Các công ty AI thực sự đang muốn xây dựng điều gì?
18/09/25
 |
| Mỗi tháng, có hơn 700 triệu người sử dụng ChatGPT của OpenAI |
Amazon, Microsoft, Google, Meta và OpenAI đang chuẩn bị chi ít nhất 325 tỷ USD từ nay đến cuối năm để theo đuổi trí tuệ nhân tạo. Câu hỏi đặt ra: họ làm vậy để làm gì?
Sam Altman, giám đốc điều hành OpenAI, không ngần ngại nói về quy mô đầu tư mà công ty đang chuẩn bị dành cho cuộc đua này. “Trong tương lai không xa, OpenAI sẽ chi hàng nghìn tỷ USD để xây dựng những trung tâm dữ liệu khổng lồ phục vụ công nghệ AI,” ông Altman chia sẻ. “Nhiều nhà kinh tế sẽ kêu ca rằng đó là hành động liều lĩnh, thậm chí điên rồ. Nhưng chúng tôi chỉ nói đơn giản: ‘Hãy để chúng tôi làm việc của mình.’”
Điều đó dẫn đến một câu hỏi lớn: chính xác thì “việc của họ” là gì? Trong khi đất nông nghiệp được biến thành trung tâm dữ liệu và các nhà nghiên cứu AI trở thành những nhân sự được trả lương cao nhất tại Mỹ, ngành công nghệ lại chưa thực sự làm rõ mình đang xây dựng điều gì và tại sao phải đổ quá nhiều tiền của vào đó.
Họ có đang tìm cách xây dựng một hệ thống AI thông minh ngang ngửa con người, hay thậm chí một cỗ máy “thần thánh” có thể thay đổi thế giới hoặc hủy diệt nhân loại? Hay chỉ là phiên bản “hào nhoáng” hơn của những phần mềm đã bán từ nhiều thập kỷ trước? Phải chăng mục tiêu đơn giản chỉ là tạo ra bạn bè ảo và quảng cáo hiệu quả hơn? Hoặc họ chỉ sợ bỏ lỡ cơ hội khi các đối thủ cùng lao vào?
Dưới đây là bức tranh tổng quan về các tầm nhìn đang định hình, từ khả thi cho đến viễn tưởng và lý do khiến các tập đoàn công nghệ quyết tâm theo đuổi.
Lời hứa: Công cụ tìm kiếm tốt hơn
Chatbot hoạt động gần giống một công cụ tìm kiếm, nhưng thay vì hiển thị danh sách liên kết, chúng tạo ra câu trả lời trực tiếp bằng ngôn ngữ tự nhiên. Điều này giúp quá trình tra cứu trở nên nhanh chóng và trực quan hơn, dù chatbot vẫn thường xuyên sai sót hoặc bịa đặt thông tin.
Vì sao họ xây dựng?
Công cụ tìm kiếm Google hiện là mỏ vàng lợi nhuận lớn nhất ngành công nghệ. Nếu một công ty có thể cung cấp phương thức tìm kiếm hiệu quả hơn, họ sẽ có cơ hội chạm tới thị trường hàng tỷ người dùng.
 |
| Amazon đang xây dựng một khu phức hợp trung tâm dữ liệu khổng lồ ở Indiana |
Thực tế đến đâu?
Hàng trăm triệu người sử dụng chatbot để tìm kiếm thông tin. Riêng ChatGPT có hơn 700 triệu người dùng mỗi tháng. Tuy nhiên, biến công nghệ này thành lợi nhuận lại không dễ dàng. Chi phí vận hành chatbot cao hơn nhiều so với việc hiển thị một trang web thông thường, trong khi mô hình kinh doanh dựa vào quảng cáo - vốn là nguồn sống của công cụ tìm kiếm - chưa chứng minh được hiệu quả.
OpenAI bán gói ChatGPT Plus với giá 20 USD/tháng và cho biết doanh thu này đủ trang trải chi phí. Nhưng số người trả phí chỉ chiếm dưới 6% tổng số người dùng. Phiên bản miễn phí vẫn lỗ, và OpenAI chưa thử nghiệm quảng cáo. Ngược lại, Google kiếm được tới 54 tỷ USD doanh thu quảng cáo mỗi quý từ tìm kiếm, nhờ 2 tỷ người dùng mỗi ngày.
Lời hứa: Công cụ giúp dân văn phòng năng suất hơn (và có thể thay thế họ)
Công nghệ đứng sau ChatGPT không chỉ để trả lời câu hỏi, mà còn giúp con người làm việc: viết mã, tóm tắt tài liệu, soạn email, ghi biên bản cuộc họp, thậm chí thao tác trên phần mềm như bảng tính hay lịch trực tuyến.
Vì sao họ xây dựng?
Các nhà lãnh đạo công nghệ tin AI sẽ tái định hình môi trường doanh nghiệp, từ văn phòng luật, bệnh viện, tòa soạn cho đến tập đoàn đa quốc gia. Microsoft và OpenAI thu về doanh số lớn nhờ bán hệ thống AI có khả năng tạo lập mã nguồn.
Năm nay, Amazon, Google, Meta, Microsoft và OpenAI dự kiến chi 325 tỷ USD vào trung tâm dữ liệu - nhiều hơn cả ngân sách hàng năm của Bỉ tới 100 tỷ USD. Theo CEO Amazon Andy Jassy, khoảng 10% hạ tầng này được dùng để xây dựng công nghệ AI, trong khi 80–90% phục vụ việc phân phối đến khách hàng.
Thực tế đến đâu?
Nhiều doanh nghiệp bắt đầu thử nghiệm, nhưng việc triển khai quy mô lớn trên toàn nền kinh tế Mỹ vẫn còn xa. Nếu công nghệ không tiếp tục cải thiện, tốc độ ứng dụng sẽ chậm hơn kỳ vọng.
Theo khảo sát của McKinsey, gần 80% doanh nghiệp dùng AI sinh tạo, nhưng cũng gần 80% cho biết nó “không tạo ra tác động rõ rệt đến lợi nhuận.”
Nhà nghiên cứu Sasha Luccioni (Hugging Face) nhận xét: “Tòa tháp bằng thẻ bài này có thể sụp đổ. Số tiền bỏ ra không tương xứng với doanh thu mang lại.”
Lời hứa: Trợ lý vạn năng
Các tập đoàn công nghệ đang tích hợp chatbot vào hàng loạt sản phẩm và dịch vụ. Họ muốn AI trở thành một “trợ lý kỹ thuật số” xuất hiện ở mọi nơi cần thiết.
Meta đưa AI vào kính thông minh, giúp người dùng nhận diện địa danh trên đường hoặc dịch biển hiệu ở nước ngoài. Amazon áp dụng vào mọi thứ, từ trang thương mại điện tử đến trợ lý giọng nói Alexa.
Vì sao họ xây dựng?
Một khi người dùng gắn bó với trợ lý số, công ty sở hữu nó có thêm nhiều cơ hội giữ chân khách hàng và bán hàng hóa, dịch vụ.
“Không phải dự án khoa học đơn thuần. Mọi thứ sẽ được AI biến đổi,” Rohit Prasad, phó chủ tịch cấp cao Amazon, khẳng định.
Thực tế đến đâu?
Kính AI của Meta mới chỉ đến tay vài triệu người. Alexa phổ biến hơn, nhưng vẫn nhỏ bé so với lượng máy tính và điện thoại toàn cầu.
Hơn một thập kỷ kể từ khi ra mắt, Alexa vẫn lỗ. Nó tồn tại chủ yếu để thúc đẩy các dịch vụ khác. Khi Amazon nâng cấp Alexa bằng AI, họ tặng miễn phí cho người dùng Prime. Công nghệ có thể khiến Alexa hấp dẫn hơn, nhưng khó biến nó thành “máy in tiền” trong ngắn hạn.
Lời hứa: Bạn bè ảo AI
Meta và các start-up như Character.AI hay xAI của Elon Musk đang giới thiệu chatbot như những người bạn mới. Người dùng có thể trò chuyện với chúng trên mạng xã hội, giống như với bạn thật. Mark Zuckerberg từng nói trong một podcast: “Người bình thường luôn khao khát có thêm sự kết nối và gắn bó.”
Vì sao họ xây dựng?
Mạng xã hội sống nhờ sự gắn bó của người dùng. Các ông lớn có thể thu phí cho dịch vụ bạn bè ảo, hoặc gia tăng doanh thu quảng cáo. Musk bán bot AI với giá 300 USD/tháng qua gói đăng ký. Meta cũng có thể đi theo hướng này, dù lịch sử cho thấy hãng thích dựa vào quảng cáo hơn.
Thực tế đến đâu?
Một số người coi chatbot như bạn bè. Nhưng “tình bạn ảo” đang bị chỉ trích mạnh mẽ vì có thể khiến con người xa rời mối quan hệ thực tế và rơi vào ảo tưởng nguy hiểm. Thị trường này còn xa mới trưởng thành, hiện mới chỉ là một kịch bản thử nghiệm.
David Cahn, nhà đầu tư tại Sequoia, cảnh báo: “Quyền lực đang nằm trong tay quá ít người, và họ đang chơi một ván cờ có ảnh hưởng đến toàn xã hội.”
Lời hứa: Đột phá khoa học
Dario Amodei, CEO của Anthropic (đối thủ lớn của OpenAI), tin chỉ vài năm nữa, có thể ngay năm sau, AI sẽ giống như “một quốc gia toàn thiên tài trong trung tâm dữ liệu,” cùng nhau giải quyết những vấn đề khoa học lớn nhất nhân loại.
Vì sao họ xây dựng?
Amodei và nhiều nhà công nghệ cho rằng đây là con đường để thay đổi thế giới. Trong một tiểu luận dài 14.000 từ, ông dự đoán AI có thể chữa ung thư, xóa đói nghèo, thậm chí mang lại hòa bình toàn cầu. Ông còn cho rằng chỉ trong vòng 10 năm, AI có thể giúp con người sống tới 150 tuổi.
Thực tế đến đâu?
Chưa ai biết cách hiện thực hóa viễn cảnh này, hoặc liệu nó có khả thi. Tuy vậy, James Manyika (Google) cho biết trong quá trình theo đuổi mục tiêu xa vời, Google tạo ra công nghệ ứng dụng ngay lập tức. Điển hình là AlphaFold, hệ thống dự đoán cấu trúc protein giúp tăng tốc nghiên cứu dược phẩm, vừa đoạt giải Nobel Hóa học.
Một công ty tách ra từ Google, Isomorphic Labs, đang thương mại hóa công nghệ này bằng cách hợp tác với các hãng dược.
Lời hứa: AI thông minh như con người - hoặc hơn
Mark Zuckerberg và Demis Hassabis, giám đốc phòng thí nghiệm DeepMind của Google, đều nói họ đang theo đuổi trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) - cỗ máy có khả năng sánh ngang bộ não người, hoặc còn vượt xa để trở thành siêu trí tuệ.
Vì sao họ xây dựng?
Từ những năm 1950, các nhà khoa học đã nuôi mộng siêu trí tuệ. Đây là “đỉnh Everest” trong trí tưởng tượng công nghệ.
Thực tế đến đâu?
Ngay cả giới khoa học cũng chưa thống nhất thế nào là trí tuệ nhân loại, nên khái niệm AGI và siêu trí tuệ còn mơ hồ. Một cỗ máy ngang tầm não người chắc chắn phải mất nhiều thập kỷ, nếu không muốn nói là lâu hơn. Chưa ai chỉ ra cách kiếm tiền từ công nghệ này. Các tập đoàn đang đầu tư hàng trăm tỷ USD vào trung tâm dữ liệu thực chất là một bước nhảy niềm tin.
Oren Etzioni, cựu CEO Viện AI Allen, cho rằng động lực ở đây là sự pha trộn của tham lam, cái tôi và nỗi sợ bị bỏ lại. Ông nói: “Nếu phải gói gọn bằng một từ, thì đó là FOMO - Fear of Missing Out (nỗi sợ bị bỏ lỡ).”
Cái giá của FOMO
Nỗi sợ bị bỏ lỡ không hề rẻ. Sam Altman thừa nhận trên đường theo đuổi những mục tiêu lớn lao, có thể một số nhà đầu tư đang chi tiêu quá mức. Có khả năng các nhà nghiên cứu sẽ tìm ra cách phát triển AI với ít phần cứng hơn, hoặc đơn giản là công chúng không hứng thú với những gì họ xây dựng. Công nghệ AI có thể chậm lại, thậm chí chững lại hoàn toàn. Toàn bộ nền kinh tế cũng có thể thay đổi vì những yếu tố không liên quan.
“Chắc chắn sẽ có những đối thủ thua lỗ khổng lồ, trong khi một số khác thành công rực rỡ. Đó là cách mà chủ nghĩa tư bản vận hành,” Altman kết luận.
shared via nytimes,
