Thỏa thuận tài chính bất thường giữa Nhà Trắng và hai “ông lớn” công nghệ
12/08/25
 |
| Jensen Huang, giám đốc điều hành của Nvidia |
Nvidia và Advanced Micro Devices (AMD) sẽ phải trích 15% doanh thu từ hoạt động bán chip trí tuệ nhân tạo (AI) tại thị trường Trung Quốc để nộp cho chính phủ Mỹ. Đây là một phần trong thỏa thuận tài chính đặc biệt với chính quyền Tổng thống Donald Trump.
Thỏa thuận đưa ra chỉ một tháng sau khi Nvidia nhận được tín hiệu “bật đèn xanh” từ chính quyền để bán phiên bản chip AI H20 sang Trung Quốc. Tuy nhiên, giấy phép xuất khẩu chính thức lại chưa được ban hành ngay lập tức.
Giám đốc điều hành Nvidia, Jensen Huang, gặp Tổng thống Trump tại Nhà Trắng và đồng ý chia cho chính phủ 15% doanh thu từ thị trường Trung Quốc, biến Washington trở thành một “đối tác lợi nhuận” trong hoạt động kinh doanh của Nvidia tại quốc gia này. Hai ngày sau, Bộ Thương mại Mỹ mới bắt đầu cấp giấy phép cho các giao dịch này.
Không chỉ Nvidia, AMD cũng sở hữu dòng chip AI MI308. Tuy nhiên, từ tháng 4, chính quyền Trump áp lệnh cấm bán loại chip này cho Trung Quốc.
Tiền lệ hiếm hoi và chiến lược thương mại can thiệp sâu
Việc Bộ Thương mại Mỹ cấp phép xuất khẩu để đổi lấy một phần doanh thu gần như không có tiền lệ. Đây được coi là minh chứng rõ nét cho vai trò ngày càng mang tính can thiệp trực tiếp của Tổng thống Trump trong các thương vụ quốc tế liên quan đến doanh nghiệp Mỹ.
Trước đó, hồi tháng 6, chính quyền cũng chấp thuận thương vụ Tập đoàn Nippon Steel (Nhật Bản) đầu tư vào U.S. Steel với điều khoản “cổ phần vàng” cho phép chính phủ Mỹ sở hữu quyền lợi đặc biệt trong doanh nghiệp, một hình thức cực kỳ hiếm gặp.
Bên cạnh đó, chính quyền Trump còn sử dụng công cụ thuế quan nhằm buộc các tập đoàn công nghệ đưa hoạt động sản xuất về Mỹ. Trump tuyên bố áp thuế 100% với chất bán dẫn sản xuất ở nước ngoài, trừ khi doanh nghiệp đầu tư sản xuất ngay trên đất Mỹ.
Theo dự báo của Bernstein Research, thỏa thuận tuần trước có thể mang về hơn 2 tỷ USD cho ngân khố Mỹ. Cụ thể, Nvidia dự kiến sẽ bán hơn 15 tỷ USD chip H20 tại Trung Quốc từ nay đến cuối năm, còn AMD dự kiến đạt doanh số khoảng 800 triệu USD.
Làn sóng phản đối từ giới an ninh quốc gia
Thông tin về thỏa thuận ngay lập tức gây tranh cãi dữ dội trong giới an ninh quốc gia, vốn lâu nay phản đối việc bán chip AI cho Trung Quốc. Các chuyên gia lo ngại việc chính quyền Trump dùng giấy phép xuất khẩu để đổi lấy tiền sẽ tạo tiền lệ xấu, khuyến khích Bắc Kinh gây áp lực buộc các công ty khác nhượng bộ nhằm nới lỏng hạn chế với công nghệ then chốt như thiết bị sản xuất bán dẫn hay chip bộ nhớ.
Liza Tobin, Giám đốc phụ trách Trung Quốc tại Hội đồng An ninh Quốc gia dưới thời cả Trump và Biden, nhận định: “Đây là một cú phản lưới nhà, sẽ khuyến khích Trung Quốc gia tăng sức ép đòi thêm nhượng bộ. Đây chính là sách lược Trump, nhưng áp dụng vào lĩnh vực hoàn toàn sai. Ông đang bán rẻ an ninh quốc gia để đổi lấy lợi nhuận doanh nghiệp.”
Trước đó, hồi tháng 4, chính quyền Trump cấm hoàn toàn việc bán chip AI sang Trung Quốc, viện dẫn lo ngại công nghệ này có thể giúp Bắc Kinh thu hẹp khoảng cách với Mỹ trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo.
Tranh cãi về sức mạnh công nghệ và ưu thế cạnh tranh
Các con chip của Nvidia đánh giá là lý tưởng để xử lý các tác vụ tính toán AI phức tạp, vượt trội so với sản phẩm của đối thủ Trung Quốc Huawei. Dù vậy, chính quyền Mỹ khẳng định vẫn ngăn Trung Quốc mua những dòng chip tiên tiến nhất. Phiên bản H20 - do chính quyền Biden thông qua trước đó được thiết kế riêng cho thị trường Trung Quốc và bị giới hạn sức mạnh so với các sản phẩm bán cho Mỹ và đồng minh.
Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick nhấn mạnh: “Chúng ta không bán cho họ sản phẩm tốt nhất, thậm chí không phải sản phẩm tốt thứ hai hay thứ ba. Mục tiêu là luôn đi trước Trung Quốc một bước, để họ phải tiếp tục mua hàng của Mỹ.”
Ông Jensen Huang lập luận cấm bán chip AI gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp Mỹ và tạo cơ hội để Huawei thống lĩnh thị trường Trung Quốc, qua đó đầu tư mạnh mẽ vào R&D nhằm bắt kịp hoặc vượt qua Nvidia, AMD. Theo ông, cho phép bán chip sẽ giúp các hãng Mỹ duy trì vị thế và nguồn lực để tiếp tục phát triển.
Rủi ro chính trị và áp lực từ cả hai phía
Dù thắng lợi trong việc thuyết phục Nhà Trắng, Nvidia lại đối mặt với rắc rối tại Trung Quốc. Cuối tháng trước, Cục Quản lý Không gian mạng Trung Quốc triệu tập ông Huang để thảo luận về nguy cơ chip H20 có thể chứa “lỗ hổng bảo mật cửa hậu”. Truyền thông nhà nước Trung Quốc cũng kêu gọi các doanh nghiệp hạn chế mua dòng chip này.
Tuần trước, Nvidia đăng blog khẳng định chip AI của hãng không hề có “cửa hậu” và lên án dự luật “Chip Security Act” do Quốc hội Mỹ đề xuất, yêu cầu doanh nghiệp phải theo dõi toàn bộ hành trình của chip nhằm ngăn công nghệ bị tuồn lậu sang Trung Quốc. Hãng cảnh báo: “Không tồn tại khái niệm ‘cửa hậu an toàn’ - mọi dạng cửa hậu đều là rủi ro cần bị loại bỏ.”
Trong khi đó, một nhóm gồm hai cựu quan chức an ninh quốc gia thời Trump, Matt Pottinger và David Feith, cùng 18 chuyên gia kinh tế - an ninh khác gửi thư lên chính quyền, gọi chính sách mới là “sai lầm chiến lược” có thể làm suy yếu lợi thế kinh tế và quân sự của Mỹ trong lĩnh vực AI. Nhóm này cho rằng H20 là “chất xúc tác mạnh mẽ” cho năng lực AI tiên tiến của Trung Quốc, chứ không phải loại chip lỗi thời.
shared via nytimes,
