Tương lai của game không còn do con người kiểm soát?
30/07/25
 |
| Sony đã thử nghiệm phiên bản Aloy được hỗ trợ bởi AI, nhân vật chính của Horizon Forbidden West |
Thành phố ảo, nhân vật ảo và câu hỏi có thật hay không?
Năm 2023, một công ty công nghệ Úc tên là Replica Studios đã tung ra bản demo gây chấn động giới phát triển game. Trong đó, người chơi được đặt vào một thành phố ảo mô phỏng theo vũ trụ "The Matrix", nơi họ có thể thông báo cho các cư dân rằng tất cả chỉ là giả lập. Những nhân vật vốn chỉ là dòng mã, nhờ tích hợp công nghệ AI sinh ngữ như ChatGPT lại có thể phản ứng với sự thật đó như con người thực thụ. Một phụ nữ mặc áo len xám đứng chết lặng: “Điều đó nghĩa là gì? Tôi có thật không?”
Bản demo này không chỉ phô bày sức mạnh đang lớn dần của AI trong thiết kế trò chơi mà còn hé lộ một tương lai đáng lo ngại – nơi nhân vật ảo có thể phản ứng, đối thoại và sống như thật. Nhưng bên ngoài những khung hình đẹp mắt, câu hỏi lớn hơn đang được đặt ra: nếu AI có thể thay thế diễn viên lồng tiếng, biên kịch và cả kỹ thuật viên chơi thử game, thì điều gì sẽ xảy đến với ngành công nghiệp game?
Khi AI không còn chỉ là công cụ tạo hình
Từ năm 2022, sau khi ChatGPT bùng nổ, ngành game bắt đầu để mắt đến AI như một công cụ hỗ trợ sản xuất. Ban đầu, AI được dùng để tạo concept art nhanh chóng hoặc viết đoạn thoại đơn giản. Nhưng chỉ trong vài tháng, mọi thứ đã tiến xa hơn rất nhiều.
Mùa xuân năm 2025, tại Hội nghị các nhà phát triển game (GDC) ở San Francisco, AI chiếm trọn sân khấu. Google DeepMind giới thiệu hệ thống AI có thể thay thế người chơi thử để dò lỗi tự động. Microsoft trình diễn AI có khả năng xem một đoạn video ngắn rồi tự động xây dựng level, tạo hình nhân vật và hoạt ảnh – thứ mà bình thường cần hàng trăm giờ làm việc. Roblox giới thiệu Cube 3D, mô hình AI có thể tạo vật thể 3D chỉ từ miêu tả văn bản trong vài giây.
Tất cả đều hướng đến mục tiêu tiết kiệm thời gian và chi phí. Nhưng đối với các lập trình viên và nghệ sĩ vừa trải qua nhiều đợt sa thải, những “đột phá” này giống như dấu hiệu cho thấy AI sắp thay thế họ, không phải hỗ trợ.
AI là “cứu tinh” hay “kẻ phá hoại”?
Không thể phủ nhận, AI đã và đang làm thay đổi cách các studio phát triển game. Kylan Gibbs – đồng sáng lập Inworld AI, công ty chuyên xây dựng AI cho game – thẳng thắn nhận định: “Mọi người đều đang đua tới AGI” (trí tuệ nhân tạo tổng quát, có năng lực tương đương con người). Ông cảnh báo: khi công nghệ đạt tới điểm đó, nó có thể thống trị cả nền kinh tế.
Ngay cả Microsoft – vừa sa thải thêm nhân sự trong mảng game cũng đã chuyển nguồn lực sang phát triển AI. Dù phát ngôn viên công ty khẳng định AI sẽ hỗ trợ, chứ không thay thế con người, giới phân tích vẫn hoài nghi. Sony từ chối bình luận về công nghệ AI họ đang sử dụng, trong khi Nintendo thì tuyên bố họ muốn đi “một con đường khác”.
Một khảo sát tại GDC cho thấy, đa số nhà phát triển đã áp dụng AI vào công việc. Nhưng song song đó, nhiều người lo ngại AI đang tạo ra bất ổn trong ngành, đặc biệt là về việc làm. Một số lập trình viên thừa nhận: nhờ AI, họ có thể hoàn tất những việc lặp đi lặp lại như bố trí vật thể trong môi trường game nhanh hơn. Tuy nhiên, để chuyển các bản mẫu thành sản phẩm thương mại thì vẫn cần nhiều năm và chi phí rất lớn.
Công nghệ đi quá nhanh, startup không theo kịp
Replica Studios – công ty tạo ra bản demo nổi tiếng trên đã không thể trụ lại trước tốc độ phát triển chóng mặt của ngành. Dù đạt đến đỉnh cao vào thời điểm người dùng tạo ra hơn 100.000 câu thoại mỗi ngày cho các NPC (nhân vật không điều khiển được), chi phí duy trì dịch vụ lên tới 1.000 USD/ngày khiến startup này không trụ nổi.
Eoin McCarthy, giám đốc công nghệ của Replica, nhớ lại những câu hỏi đầy cảm xúc từ người chơi khi họ tuyên bố dừng bản demo: “Các nhân vật đó sẽ sống tiếp hay biến mất?” – như thể những NPC ấy là con người thực thụ. Câu trả lời của ông: “Đây chỉ là một bản trình diễn công nghệ. Họ không có thật.”
Thế nhưng, các tập đoàn lớn lại không mấy bận tâm đến những câu hỏi đạo đức đó. Nvidia, chẳng hạn, hợp tác với Convai để tạo ra các NPC trong tiệm ramen cyberpunk có thể đối thoại thời gian thực. Sony thì dùng công nghệ nhận diện giọng nói từ OpenAI để tạo ra nhân vật Aloy (trong game Horizon Forbidden West) biết phản hồi lại câu hỏi từ người chơi.
Khi nhân vật ảo bắt đầu “sống” như người thật
Tham vọng lớn hơn của ngành là đưa cả “nhân cách” vào game. Cuối năm 2023, các nhà nghiên cứu từ Google và Đại học Stanford đã tạo ra mô hình “agent sinh ngữ” đại diện cho hành vi con người. Trong một thế giới ảo giống như trò The Sims, các agent này thức dậy, nấu ăn, đi làm, vẽ tranh, viết sách, tương tác và ghi nhớ những gì đã diễn ra hôm trước để lên kế hoạch cho hôm sau. Họ thậm chí còn lên kế hoạch tổ chức Valentine ở một quán cà phê.
Một số chuyên gia đạo đức đánh giá cao khả năng của AI trong việc mô phỏng con người mà không cần dùng người thật. Nhưng số khác đặt dấu hỏi: mô phỏng thì có ích gì nếu không thể tái hiện ý chí và cảm xúc con người?
Celia Hodent – chuyên gia về trải nghiệm người dùng và thần kinh học nhấn mạnh: “Con người cần là trung tâm trong mọi thứ ta làm. Thay vì nghĩ rằng AI là giải pháp cho mọi vấn đề, có lẽ ta nên bắt đầu bằng việc cải tiến quy trình.”
Đắt đỏ, lỗi nhiều, và chưa đủ tốt
Hiện tại, phần lớn các mô hình AI phục vụ thiết kế game vẫn còn đắt và lỗi. Gibbs tiết lộ: mô hình gameplay thích ứng được Microsoft trình diễn tại GDC có thể tiêu tốn hàng trăm, thậm chí hàng nghìn USD mỗi giờ nếu vận hành thực tế. Một dự án khác – Oasis – tạo nội dung theo từng khung hình, nên thường xuyên “quên” các yếu tố hình ảnh không hiện diện tại thời điểm đó, khiến thế giới trong game trở nên phi logic và liên tục thay đổi bất thường.
Dù hứa hẹn về mặt lý thuyết, Gibbs cho rằng AI trong game hiện nay vẫn là “một giải pháp đi tìm vấn đề.” Ông đặt câu hỏi: “Làm sao để cộng đồng nghiên cứu đi đúng hướng hơn? Làm game rẻ hơn bằng AI, nhưng lại tốn gấp 5.000 lần chi phí vận hành, vậy có thực sự rẻ?”
Câu hỏi lớn về quyền riêng tư và sự kiểm soát
Ngoài vấn đề tài chính, các nhà đạo đức học còn lo ngại về tác động của AI đến quyền riêng tư và năng lực tự chủ. Cansu Canca, giám đốc mảng AI tại Đại học Northeastern (Boston), cảnh báo: việc phổ biến môi trường ảo chứa những tương tác không thể kiểm soát hoặc đoán trước có thể khiến con người đánh mất cảm giác làm chủ thế giới số. “Điều khiến tôi lo không phải là AI có thể có ý thức,” bà nói, “mà là việc chúng ta chấp nhận sống trong một không gian ảo mà mọi tương tác đều bị lập trình, không thể đoán định và đôi khi khiến chúng ta quên mất mình là ai.”
shared via nytimes,
