Nhân lực Trung Quốc vẫn là trụ cột của nghiên cứu AI tại Mỹ
21/11/25
Lực lượng đứng sau tham vọng siêu trí tuệ của Thung lũng Silicon
Khi Mark Zuckerberg công bố Superintelligence Lab của Meta vào tháng 6, ông giới thiệu 11 nhà nghiên cứu trí tuệ nhân tạo tham gia dự án xây dựng một hệ thống vượt xa năng lực não người. Điều gây chú ý là cả 11 đều là người nhập cư, được đào tạo tại các quốc gia khác. Trong số đó, bảy nhà nghiên cứu sinh ra tại Trung Quốc.
Trong bối cảnh nhiều lãnh đạo công nghệ, quan chức và chuyên gia bình luận tại Mỹ liên tục mô tả Trung Quốc là “đối thủ chiến lược” trong cuộc đua AI, thực tế lại cho thấy phần lớn các bước tiến lớn của Mỹ vẫn dựa vào chất xám đến từ Trung Quốc. Hai nghiên cứu mới công bố càng củng cố điều này, chỉ ra vai trò bền bỉ và sâu rộng của các nhà nghiên cứu gốc Trung Quốc trong các phòng thí nghiệm AI hàng đầu của Mỹ, từ học thuật đến doanh nghiệp.
Các nghiên cứu hé lộ mức độ phụ thuộc của Mỹ vào nhân tài AI Trung Quốc
Năm 2020, Viện Paulson tổ chức thúc đẩy quan hệ hợp tác mang tính xây dựng giữa Mỹ và Trung Quốc, công bố nghiên cứu cho thấy các nhà nghiên cứu AI sinh ra tại Trung Quốc chiếm gần một phần ba lực lượng nhân tài hàng đầu toàn cầu. Đáng chú ý, phần lớn trong số họ làm việc tại các trường đại học và công ty công nghệ Mỹ.
NNghiên cứu mới từ Carnegie Endowment for International Peace khẳng định xu hướng này không hề suy giảm. Trong số 100 nhà nghiên cứu hàng đầu gốc Trung Quốc được ghi nhận đang làm việc tại Mỹ vào năm 2019, ba năm trước khi ChatGPT mở màn cho làn sóng bùng nổ AI có đến 87 người vẫn tiếp tục làm việc tại các tổ chức Mỹ.
Matt Sheehan, chuyên gia tham gia cả hai nghiên cứu, nhận định: “Ngành AI Mỹ đang hưởng lợi nhiều nhất từ nhân tài Trung Quốc. Mỹ thu hút rất nhiều nhà nghiên cứu xuất sắc từ Trung Quốc đến học tập, nghiên cứu và ở lại làm việc, bất chấp căng thẳng và rào cản gia tăng trong những năm gần đây.”
Bức tranh tổng thể cũng cho thấy mức độ hợp tác song phương vẫn còn sâu rộng. Nghiên cứu độc lập từ alphaXiN, nền tảng theo dõi các nghiên cứu AI mới cho biết từ năm 2018 đến nay, Mỹ và Trung Quốc hợp tác xuất bản nghiên cứu chung nhiều hơn bất kỳ cặp quốc gia nào khác.
Rủi ro an ninh và tranh cãi gia tăng trong giới công nghệ Mỹ
Bên cạnh sự phụ thuộc ngày càng lớn, nhiều lãnh đạo tại Thung lũng Silicon vẫn lo ngại nguy cơ rò rỉ bí mật công nghệ từ các nhà nghiên cứu Trung Quốc. Những lo ngại này không phải không có cơ sở. Đầu năm 2023, hacker xâm nhập hệ thống nhắn tin nội bộ của OpenAI và đánh cắp các tài liệu mô tả thiết kế công nghệ của công ty.
Tuy nhiên, theo các nhà phân tích như Sheehan, lợi ích từ việc tuyển dụng và hợp tác với nhân tài Trung Quốc vượt xa rủi ro gián điệp. Họ cảnh báo nếu chính quyền Trump mở rộng các biện pháp hạn chế đối với nhân lực Trung Quốc, nghiên cứu AI tại Mỹ có thể chịu tổn hại nghiêm trọng.
Helen Toner, quyền giám đốc Trung tâm Công nghệ Mới nổi tại Đại học Georgetown, nhấn mạnh: “Các công ty Mỹ xem tình trạng thắt chặt nhân lực Trung Quốc như mối đe dọa thật sự đối với lợi thế cạnh tranh trong AI”.
Nếu dòng nhân tài Trung Quốc bị cắt đứt, những tập đoàn lớn tại Thung lũng Silicon vốn đang chạy đua với chính Trung Quốc trong lĩnh vực này có nguy cơ tụt lại phía sau.
Meta và các “ông lớn” khác vẫn dựa vào nguồn lực Trung Quốc
Ngay cả trước khi Zuckerberg đẩy mạnh việc tuyển dụng cho Superintelligence Lab, Meta phụ thuộc đáng kể vào nhân lực Trung Quốc trong các bộ phận AI. Theo chia sẻ từ ba nguồn thạo tin, nhân viên mới trong bộ phận AI thường được đùa họ cần biết hai “ngôn ngữ”: Hack ngôn ngữ lập trình nội bộ của Meta và… tiếng Quan thoại.
Năm nay, Meta được chấp thuận khoảng 6.300 thị thực H-1B, chỉ xếp sau Amazon. Ngoài ra, theo dữ liệu từ alphaXiv, Meta hợp tác với các tổ chức Trung Quốc trong ít nhất 28 nghiên cứu nổi bật từ năm 2018.
Không chỉ Meta, Apple, Google, Intel và Salesforce cũng có lịch sử hợp tác lâu dài với các tổ chức nghiên cứu Trung Quốc trên những công trình được giới chuyên môn quan tâm rộng rãi. Microsoft vốn vận hành nhiều phòng thí nghiệm lớn tại Trung Quốc dẫn đầu danh sách với 92 nghiên cứu đồng công bố.
Thách thức đối với các nhà nghiên cứu Trung Quốc tại Mỹ
Mặc dù đóng góp quan trọng, nhiều nhà nghiên cứu Trung Quốc cho biết việc học tập và làm việc tại Mỹ ngày càng khó khăn. Họ thường gặp trở ngại khi xin visa và không dám rời Mỹ vì lo ngại bị từ chối khi quay lại.
Một số nhà nghiên cứu xuất sắc quay trở về Trung Quốc sau thời gian làm việc tại Mỹ. Tại các công ty công nghệ Mỹ, căng thẳng nội bộ cũng có dấu hiệu gia tăng. Tháng trước, nhà nghiên cứu Yao Shunyu cho biết anh rời Anthropic để sang Google một phần vì ban lãnh đạo Anthropic công khai gọi Trung Quốc là “mối đe dọa an ninh nghiêm trọng”.
Anh viết trên blog cá nhân: “Tôi phản đối mạnh mẽ các tuyên bố chống Trung Quốc. Tôi tin phần lớn mọi người tại Anthropic cũng không đồng tình, nhưng tôi không thể tiếp tục ở lại.”
shared via nytimes,
