Trung Quốc đổ hàng tỷ USD để trở thành siêu cường trí tuệ nhân tạo
17/07/25
Trong cuộc đua toàn cầu phát triển trí tuệ nhân tạo (AI), Trung Quốc đang áp dụng chiến lược công nghiệp toàn diện nhằm thu hẹp khoảng cách với Mỹ. Sau một thập kỷ đầu tư mạnh tay, Bắc Kinh không chỉ tạo nên những kỳ lân AI nội địa mà còn tiến sát các đối thủ hàng đầu tại Thung lũng Silicon.
Từ cấm vận công nghệ đến bứt phá nội lực
Tháng 7/2024, OpenAI chính thức chặn quyền truy cập của Trung Quốc tới các hệ thống AI tiên tiến. Động thái này không gây nhiều chấn động tại quốc gia Đông Á. Các lập trình viên Trung Quốc nhanh chóng chuyển hướng sang hệ thống mã nguồn mở - công nghệ được chia sẻ công khai để cộng đồng cùng phát triển. Khi ấy, lựa chọn thay thế chủ yếu vẫn là các sản phẩm từ Mỹ, tiêu biểu là Meta.
Tuy nhiên, chỉ sau một năm, thế trận đã thay đổi đáng kể. Các công ty Trung Quốc như DeepSeek và Alibaba liên tục cho ra đời những hệ thống AI mã nguồn mở đạt thứ hạng cao toàn cầu. Trung Quốc đang tiến nhanh trong cuộc đua phát triển các công nghệ mô phỏng trí tuệ con người và đây không phải sự trùng hợp ngẫu nhiên.
Chiến lược nhà nước: Từ xe điện đến trí tuệ nhân tạo
Theo ông Kyle Chan, nhà nghiên cứu tại RAND Corporation, Trung Quốc đang áp dụng chiến lược hỗ trợ nhà nước toàn diện trên toàn bộ chuỗi công nghệ AI từ chip, trung tâm dữ liệu đến năng lượng và nguồn nhân lực. Trong suốt 10 năm qua, Bắc Kinh đã định hướng doanh nghiệp trong nước xây dựng năng lực sản xuất công nghệ cao, từng bước giảm phụ thuộc vào nhập khẩu.
Chiến lược này đã đưa Trung Quốc trở thành quốc gia sản xuất tới 1/3 hàng hóa toàn cầu, đồng thời dẫn đầu thế giới về xe điện, pin và năng lượng mặt trời. Giờ đây, chính sách này tiếp tục được triển khai cho ba nền tảng cốt lõi của AI: sức mạnh tính toán, nhân lực kỹ thuật cao và nguồn dữ liệu khổng lồ.
Trong khi ba đời tổng thống Mỹ liên tục ban hành các biện pháp kiềm chế công nghệ cao của Trung Quốc trong đó có việc giới hạn bán chip từ Nvidia thì Bắc Kinh vẫn kiên định với hướng tiếp cận “tự lực tự cường”. Huawei, với sự hậu thuẫn của chính phủ, đã đẩy nhanh phát triển các dòng chip thay thế Nvidia.
Gần đây, Nvidia xác nhận đã được chính phủ Mỹ cho phép bán dòng chip H20 dành riêng cho thị trường Trung Quốc, có điều kiện giấy phép. Nhưng trong nước, các công ty như Huawei không ngừng phát triển giải pháp nội địa.
Hệ sinh thái AI do nhà nước định hình
Khác với Mỹ, nơi các “đại gia” như Google và Meta chi hàng tỷ USD xây trung tâm dữ liệu, tại Trung Quốc, vai trò đầu tư hạ tầng AI thuộc về chính phủ. Nhà nước tài trợ mạnh tay cho các trung tâm dữ liệu, máy chủ hiệu suất cao và cả lĩnh vực bán dẫn. Các phòng thí nghiệm do nhà nước tài trợ cũng đóng vai trò trung tâm trong nghiên cứu AI, phối hợp chặt chẽ cùng các tập đoàn lớn như Alibaba và ByteDance.
Từ năm 2014, Trung Quốc đã chi gần 100 tỷ USD để phát triển ngành công nghiệp bán dẫn, và tháng 4 vừa qua công bố sẽ rót thêm 8,5 tỷ USD vào các startup AI non trẻ. Các ngân hàng quốc doanh và chính quyền địa phương được chỉ đạo cấp vốn dễ dàng, mở đường cho hàng trăm công ty khởi nghiệp xuất hiện khắp nơi.
Tại thành phố Hàng Châu, nơi đặt trụ sở của Alibaba và DeepSeek, các khu đô thị mới như “Dream Town” trở thành vườn ươm AI tiêu biểu. Doanh nhân trẻ Giả Hạo Quân, nhà sáng lập Deep Principle – startup ứng dụng AI vào nghiên cứu hóa học, cho biết đã nhận được khoản đầu tư 10 triệu USD vào năm ngoái. Chính quyền địa phương Hàng Châu tài trợ 2,5 triệu USD khi công ty chuyển đến thành phố, đồng thời hỗ trợ tìm mặt bằng và nhà ở cho nhân viên.
Dữ liệu, kiểm duyệt và nguồn lực khổng lồ
Trong khi các hệ thống AI của Mỹ được huấn luyện từ nhiều nguồn dữ liệu tự do như Wikipedia hay Reddit vốn bị chặn tại Trung Quốc thì Bắc Kinh xây dựng kho dữ liệu riêng, đảm bảo tuân thủ kiểm duyệt. Đơn cử như “corpus giá trị chính thống” tổng hợp từ các bài báo của truyền thông nhà nước, phục vụ huấn luyện thuật toán.
Bên cạnh đó, các công ty công nghệ Trung Quốc sở hữu lượng dữ liệu hành vi người dùng khổng lồ. ByteDance, công ty mẹ của TikTok, là ví dụ điển hình với thành tích phát triển hệ thống AI thương mại hàng đầu.
Tuy nhiên, tiếp cận theo hướng chính sách công nghiệp cũng có hạn chế. Hệ sinh thái startup AI hiện bị đánh giá là dư thừa, cạnh tranh khốc liệt, đua nhau giảm giá sản phẩm để chiếm thị phần. Việc điều phối nguồn lực từ trên xuống cũng khiến Trung Quốc gặp khó trong điều chỉnh linh hoạt khi công nghệ thay đổi nhanh chóng.
Trong khi cộng đồng kỹ sư AI Trung Quốc dồn lực vào nhận diện khuôn mặt, họ bất ngờ khi các đột phá như ChatGPT mở ra kỷ nguyên generative AI. “AI không giống ngành công nghiệp truyền thống như thép hay đóng tàu - vốn công nghệ khá ổn định,” ông Chan nhận xét. “Việc xác định hướng đầu tư đúng đắn là rất thách thức.”
Cuộc đua chip và chiến lược mã nguồn mở
Phần lớn vốn nhà nước vẫn tập trung vào Công ty Sản xuất Bán dẫn Quốc tế (SMIC) – hãng sản xuất chip cho Huawei và Qualcomm. SMIC hiện đang cố gắng sản xuất chip AI cạnh tranh với Nvidia. Nhưng thực tế, chip Huawei chưa thể làm được mọi tác vụ như Nvidia. Ngoài ra, sản lượng của SMIC còn hạn chế khiến các doanh nghiệp dè dặt chuyển đổi.
“Ý tưởng là trong tình huống bị cắt đứt hoàn toàn, vẫn có phương án thay thế đủ dùng - dù thua kém hiệu năng để ngành AI không bị tê liệt,” Chan giải thích.
Một chiến lược then chốt khác là mã nguồn mở. Đây được xem là con đường nhanh nhất để Trung Quốc thu hẹp khoảng cách công nghệ với Mỹ, vốn đang dẫn trước vài tháng. Trong năm qua, Alibaba đã tung ra nhiều mô hình mã nguồn mở được cộng đồng đánh giá cao. ByteDance - công ty chi 11 tỷ USD cho cơ sở hạ tầng AI năm ngoái cũng công bố quy trình phát triển hệ thống. Huawei và Baidu sau đó cũng công khai một số mô hình mã nguồn mở, dù trước đó Baidu từng kỳ vọng cao vào mô hình AI kín để thu lợi nhuận.
Trong khi OpenAI và Google thu phí cao cho các mô hình AI đóng, cách tiếp cận mã nguồn mở của Trung Quốc lại mở đường cho kỹ sư toàn cầu dễ dàng tiếp cận và cải tiến. Điều này khiến giới quan sát tại Mỹ lo ngại.
Sam Altman, CEO OpenAI, từng nhận định cuộc cạnh tranh AI giữa Mỹ và Trung Quốc mang tính hệ tư tưởng, với mong muốn “AI dân chủ sẽ chiến thắng AI độc tài”. Nhưng về mặt công nghệ, mô hình mã nguồn mở Trung Quốc có thể hấp dẫn giới kỹ sư toàn cầu hơn.
“Open-source là một dạng quyền lực mềm công nghệ,” Kevin Xu, nhà sáng lập quỹ Interconnected Capital tại Mỹ, nhận định. “Nó giống như phim Hollywood hay hamburger Big Mac trong ngành công nghệ vậy.”
shared via nytimes,
