Khi kỹ sư AI trở thành siêu sao: Cuộc đua nghìn tỷ USD giữa Meta, Google và OpenAI
01/08/25
Những hợp đồng "trăm triệu đô" và cuộc gọi bất ngờ từ Mark Zuckerberg
Giữa mùa hè năm nay, Matt Deitke – một nhà nghiên cứu trí tuệ nhân tạo (AI) mới 24 tuổi nhận được một cuộc điện thoại bất ngờ từ chính Mark Zuckerberg, Giám đốc điều hành của Meta. Ông chủ của gã khổng lồ công nghệ này muốn mời Deitke tham gia dự án nghiên cứu về "siêu trí tuệ" – một loại AI được kỳ vọng sẽ vượt qua khả năng của trí não con người.
Để thuyết phục Deitke rời bỏ start-up mà anh vừa cùng đồng nghiệp sáng lập, Meta đề nghị một gói đãi ngộ trị giá khoảng 125 triệu USD trong vòng bốn năm, bao gồm cả tiền mặt và cổ phiếu. Tuy nhiên, Deitke đã từ chối lời mời.
Không bỏ cuộc, Zuckerberg trực tiếp gặp mặt Deitke. Sau đó, Meta quay lại với một đề nghị không thể chối từ: 250 triệu USD trong 4 năm, trong đó có thể lên tới 100 triệu USD được thanh toán ngay trong năm đầu tiên. Cú đề nghị gây sốc đến mức Deitke phải hỏi ý kiến nhiều đồng nghiệp và bạn bè trong giới. Sau nhiều cuộc thảo luận, anh đã quyết định gật đầu với thương vụ chấn động này.
Thị trường AI biến thành sàn giao dịch NBA
Câu chuyện của Deitke không phải là ngoại lệ. Cơn sốt chiêu mộ tài năng AI ở Thung lũng Silicon đang trở nên nóng hơn bao giờ hết, thậm chí sánh ngang với các thương vụ chuyển nhượng đình đám trong giải bóng rổ nhà nghề Mỹ (NBA). Những chuyên gia trẻ tuổi được săn đón như Steph Curry hay LeBron James với mức đãi ngộ hàng trăm triệu USD trải dài trong nhiều năm.
Để điều hướng thị trường lao động đầy "bong bóng", nhiều nhà nghiên cứu AI trẻ đã lập ra các nhóm bạn bè, cộng đồng trên Discord và Slack, thậm chí nhờ đến các "người đại diện không chính thức" để tư vấn chiến lược thương lượng. Họ đàm phán khôn ngoan, thăm dò thị trường và “gây áp lực” với các tập đoàn công nghệ lớn để giành được những mức lương cao nhất có thể.
Điều đáng chú ý là khác với các đội bóng NBA bị giới hạn bởi “trần lương”, các công ty công nghệ như Meta, OpenAI và Google hoàn toàn không có giới hạn về ngân sách nhân sự. Thậm chí, gói đãi ngộ của Deitke còn cao hơn 35 triệu USD so với hợp đồng bốn năm gần nhất của Steph Curry với Golden State Warriors.
Từ phòng thí nghiệm đến hiện tượng truyền thông
Cơn lốc chiêu mộ chuyên gia AI không còn là chuyện riêng trong giới kỹ thuật. Nó đã trở thành đề tài nóng trên mạng xã hội, không khác gì mùa chuyển nhượng trong thể thao. Các thương vụ tuyển dụng giữa Meta, Microsoft, Google và OpenAI được đăng tải trên các kênh như TBPN – một nền tảng phát trực tuyến mô phỏng ESPN, chuyên đưa tin về giới công nghệ và tài chính.
Một trong các dòng tin nóng từ TBPN viết: "TIN NÓNG: Microsoft đã chiêu mộ hơn 20 nhân sự từ DeepMind trong sáu tháng qua." Jordi Hays – đồng dẫn chương trình TBPN – chia sẻ: “Thế giới AI và công nghệ giờ đây đã phổ cập đến mức, bạn bè chúng tôi say mê nó không kém gì bóng rổ hay bóng đá.”
Chính Zuckerberg cũng tuyên bố rằng Meta sẽ tiếp tục chi mạnh tay cho nhân tài AI bởi “siêu trí tuệ sẽ cải tiến mọi khía cạnh trong hoạt động của chúng tôi.” Ông cho rằng công nghệ này không chỉ giúp nâng cao hoạt động kinh doanh, mà còn trở thành công cụ cá nhân đầy quyền năng, mở ra một thời kỳ mới cho sự tự chủ của mỗi người.
Cuộc chơi của các ông lớn không trần chi
Câu chuyện săn đón chuyên gia AI không phải là điều mới mẻ. Từ năm 2012, khi ba học giả tại Đại học Toronto công bố công trình nghiên cứu quan trọng về hệ thống nhận dạng hình ảnh, họ đã “đấu giá” bản thân cho công ty đưa ra mức giá cao nhất và Google giành chiến thắng với đề nghị 44 triệu USD.
Từ thời điểm đó, làn sóng tranh giành tài năng AI bùng nổ khắp ngành công nghệ. Năm 2014, Peter Lee giám đốc nghiên cứu của Microsoft từng ví thị trường AI với thị trường cầu thủ NFL: “Chi phí cho một chuyên gia deep learning hàng đầu tương đương với một tiền vệ ngôi sao ở giải NFL.”
Sự ra mắt của ChatGPT năm 2022 càng đẩy thị trường này lên đỉnh điểm. Khi AI được xác định là “công nghệ chủ lực” trong tương lai, số lượng chuyên gia có đủ trình độ và kinh nghiệm để phát triển các hệ thống AI tiên tiến trở nên cực kỳ khan hiếm. Họ không chỉ cần kiến thức chuyên sâu, mà còn phải có kinh nghiệm làm việc với các hệ thống tiêu tốn hàng chục nghìn đơn vị GPU - nguồn tài nguyên chỉ một số ít công ty công nghệ lớn có khả năng cung cấp.
Meta chi tiền, chi máy và chi cả chiến lược
Để cứu vãn vị trí đang tụt hậu trong nghiên cứu AI, Zuckerberg đã chủ động nhắn tin trực tiếp cho các ứng viên tiềm năng từ tháng 4. Theo hai nhân viên Meta, ông áp dụng chiến lược giống như các ông chủ đội bóng: dù mức giá tưởng như vô lý, nếu những tân binh này giúp tăng doanh thu thêm dù chỉ 0,5% thì vẫn xứng đáng, đặc biệt khi Meta đang tiến gần đến mốc vốn hóa 2.000 tỷ USD.
“Giả sử tôi là Zuckerberg và tôi đang chi 80 tỷ USD mỗi năm cho cơ sở hạ tầng, thì việc bỏ thêm vài tỷ USD để có một đội ngũ đỉnh cao nhằm đưa công ty lên tầm cao mới là hoàn toàn hợp lý,” Jordi Hays nhận định.
Thông thường, Meta đề nghị mức đãi ngộ dao động trong khoảng từ 30 đến 80 triệu USD cho các kỹ sư AI hàng đầu. Nhưng quan trọng hơn cả tiền bạc, công ty này còn mời chào thứ mà mọi nhà nghiên cứu đều thèm khát: năng lực tính toán. Một số ứng viên được hứa hẹn sẽ có quyền truy cập tới 30.000 GPU cho nghiên cứu – một con số đáng kinh ngạc.
Zuckerberg tuyển dụng thông qua “Danh sách” – một tài liệu tổng hợp các nhà nghiên cứu AI hàng đầu thế giới, với tiêu chí gồm: có bằng tiến sĩ liên quan đến AI, từng làm tại các phòng lab hàng đầu và sở hữu đóng góp quan trọng cho các bước đột phá của ngành.
Nội gián, chat nhóm và chiến lược “thổi giá”
Nhiều cái tên trong “Danh sách” đã tạo ra các nhóm chat riêng trên Slack, Discord để chia sẻ và so sánh các đề nghị. Khi một người nhận được lời mời, họ sẽ gửi chi tiết lên nhóm để hỏi ý kiến – một hình thức “cố vấn đám đông”. Mọi người còn tư vấn nhau nên tiếp cận công ty nào để lấy thêm một lời mời và từ đó “thổi giá” bản thân lên.
Ngoài tiền và quyền truy cập GPU, một yếu tố không kém phần quan trọng là làm việc cùng bạn bè. Theo hai nguồn tin, sau khi gia nhập phòng lab mới, nhiều nhà nghiên cứu sẽ ngay lập tức tìm cách đưa bạn bè thân tín vào làm cùng.
Trong khi đó, các công ty như OpenAI bắt đầu cảm thấy áp lực. Để tránh bị "rút ruột", OpenAI đã điều chỉnh lại chính sách đãi ngộ và yêu cầu nhân viên phải báo cáo với lãnh đạo nếu nhận được lời mời từ công ty khác. “Chúng tôi có phản ứng đáp trả? Có,” Mark Chen – Giám đốc nghiên cứu OpenAI – nói trong một cuộc họp nội bộ. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng OpenAI không theo kịp các đề nghị của Meta vì “chúng tôi cần những người thực sự tin vào tiềm năng của OpenAI.”
Không phải ai cũng gật đầu với Meta
Mặc dù chi rất mạnh tay, Meta không phải lúc nào cũng thành công. Một số nhà nghiên cứu vẫn từ chối lời mời, một phần vì chưa hiểu rõ tầm nhìn AI dài hạn của Zuckerberg, hoặc đơn giản là vì không bị cám dỗ bởi con số 9 chữ số.
Thế nhưng, chính sự điên cuồng này đã trao quyền chủ động vào tay những gương mặt trẻ tuổi như Matt Deitke.
Hành trình của Deitke: Từ PhD bỏ dở đến “đảo tư nhân”
Deitke từng theo học chương trình tiến sĩ khoa học máy tính tại Đại học Washington, song anh đã bỏ ngang để làm việc bán thời gian tại phòng thí nghiệm AI của Viện Allen. Tại đây, anh dẫn dắt dự án Molmo - một chatbot có khả năng xử lý đồng thời hình ảnh, âm thanh và văn bản - đúng loại sản phẩm mà Meta đang hướng đến.
Tháng 11 năm ngoái, Deitke cùng vài đồng nghiệp thành lập start-up mang tên Vercept, chuyên xây dựng các đại lý AI - những hệ thống có thể sử dụng phần mềm và công cụ trên internet để thực hiện các tác vụ tự động. Với khoảng 10 nhân viên, Vercept đã huy động được 16,5 triệu USD từ các nhà đầu tư, trong đó có cựu CEO Google Eric Schmidt.Sau đó là chuỗi thương lượng căng thẳng giữa anh và Zuckerberg, kết thúc bằng cái gật đầu cho một thỏa thuận trị giá 250 triệu USD. Sau thương vụ, CEO của Vercept thậm chí còn đùa trên mạng xã hội: "Chúng tôi mong được cùng Matt đến thăm đảo tư nhân của anh ấy vào năm sau."
shared via nytimes,
